ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અમેરિકાના અર્થતંત્રને કેટલું નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે? જાણો ‘મેગા ટેક્સ’ અને તેનાથી વિકાસ દર પર પડતી અસરોનું આખું ગણિત
જ્યારથી ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સત્તાના સૂત્રો સંભાળ્યા છે, ત્યારથી સમગ્ર વિશ્વની નજર અમેરિકાની આર્થિક નીતિઓ પર ટકેલી છે. એક તરફ તેઓ ‘મેક અમેરિકા ગ્રેટ અગેન’ (MAGA) નો નારો આપીને રાષ્ટ્રવાદી નિર્ણયો લઈ રહ્યા છે, તો બીજી તરફ તેમના આ નિર્ણયોથી વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ભારે ઉથલપાથલ મચી ગઈ છે.
પરંતુ સૌથી મોટો વિરોધાભાસ એ છે કે, જે અર્થશાસ્ત્રીઓએ ટ્રમ્પના આગમન સાથે જ અમેરિકામાં આર્થિક તબાહીની ભવિષ્યવાણી કરી હતી, તેઓ આજે માથું ખંજવાળી રહ્યા છે. ટ્રમ્પની દેખીતી રીતે વિકાસ-વિરોધી ગણાતી નીતિઓ છતાં, અમેરિકાનું અર્થતંત્ર હજુ પણ વિશ્વના અન્ય અમીર દેશો માટે ઈર્ષ્યાનો વિષય બનેલું છે. તો પછી સવાલ એ થાય કે, શું ટ્રમ્પની નીતિઓ ખરેખર નુકસાનકારક નથી? અથવા તો, જો આ નીતિઓ ન હોત તો અમેરિકા આનાથી પણ કેટલું આગળ હોત? ચાલો આ ‘મેગા ટેક્સ’ (MAGA Tax) ના આખા ગણિતને વિગતવાર અને સરળ ભાષામાં સમજીએ.
આંકડા શું કહે છે? સમૃદ્ધ વિશ્વમાં અમેરિકાનો દબદબો
ગયા વર્ષે (૨૦૨૫ માં) જ્યારે વિશ્વના મોટાભાગના વિકસિત દેશો આર્થિક મંદી અથવા ધીમા વિકાસ દર સામે ઝઝૂમી રહ્યા હતા, ત્યારે અમેરિકાએ આશ્ચર્યજનક પ્રદર્શન કર્યું છે.
૨૦૨૫ નો જીડીપી (GDP) ગ્રોથ: ગયા વર્ષે બ્રિટન, ફ્રાન્સ અને જાપાન જેવા શક્તિશાળી દેશો માંડ માંડ ૧ ટકા આસપાસનો જીડીપી ગ્રોથ નોંધાવી શક્યા હતા. જર્મનીનું અર્થતંત્ર તો જાણે એક જ જગ્યાએ થંભી ગયું હતું. તેની સરખામણીએ અમેરિકાનો વિકાસ દર ૨.૧ ટકા રહ્યો હતો.
શેરબજારમાં તેજી: છેલ્લા ૧૫ મહિનામાં અમેરિકન સ્ટોક માર્કેટે (શેરબજારે) એક પછી એક પોતાના જ તમામ રેકોર્ડ તોડીને ઓલ-ટાઇમ હાઈ સપાટી વટાવી દીધી છે.
આ બધું એવા સમયે થઈ રહ્યું છે જ્યારે પ્રમુખ ટ્રમ્પે વિદેશી શ્રમિકોને દેશમાંથી મોટા પાયે હાંકી કાઢવાના (Mass Deportations) અને અન્ય દેશો સામે આક્રમક ટ્રેડ વોર (વ્યાપાર યુદ્ધ) શરૂ કરવા જેવા આકરા નિર્ણયો લીધા છે.
શું મુખ્ય પ્રવાહનું અર્થશાસ્ત્ર ખોટું સાબિત થયું?
અમેરિકાની આ મજબૂતી જોઈને કેટલાક વિશ્લેષકો હવે ધીમા અવાજે પૂછી રહ્યા છે કે, શું મેઈનસ્ટ્રીમ ઈકોનોમિક્સ (મુખ્ય પ્રવાહનું અર્થશાસ્ત્ર) જે ધારણાઓ રાખતું હતું તે ખોટી છે? શું સામૂહિક દેશનિકાલ અને ટેરિફ (આયાત ડ્યુટી) વધારવા જેવા નિર્ણયો એટલા વિનાશક નથી જેટલા બતાવવામાં આવે છે?
પરંતુ, અર્થતંત્રના ઊંડા અભ્યાસુઓ આ પરિસ્થિતિને અલગ નજરથી જુએ છે. તેમનું કહેવું છે કે વર્તમાન તેજી એ અમેરિકાની આંતરિક ક્ષમતા અને અગાઉના વર્ષોના આર્થિક પાયાને કારણે છે. અસલી સવાલ એ નથી કે અમેરિકા અત્યારે કેવું કરી રહ્યું છે, પણ સવાલ એ છે કે ‘અમેરિકા આનાથી કેટલું બધું સારું પ્રદર્શન કરી શક્યું હોત?’ આ બે સ્થિતિ વચ્ચેનો જે તફાવત છે, તેને જ નિષ્ણાતો ‘મેગા ટેક્સ’ (MAGA Tax) કહી રહ્યા છે.
૧. શ્રમિકોની અછત અને મોંઘવારીનો નવો પડકાર
ટ્રમ્પ સરકારની સૌથી વિવાદાસ્પદ નીતિઓમાંની એક છે – સ્થળાંતર કરનારા (Migrant Workers) શ્રમિકોને દેશમાંથી બહાર કાઢવાની ઝુંબેશ. અર્થશાસ્ત્રના સાદા નિયમ મુજબ, કોઈપણ દેશના વિકાસ માટે જમીન અને મૂડી ઉપરાંત ‘શ્રમ’ (Labor) એટલો જ મહત્વનો છે.
અમેરિકાના કન્સ્ટ્રક્શન, એગ્રીકલ્ચર (ખેતી) અને સર્વિસ સેક્ટરમાં લાખો વિદેશી શ્રમિકો ઓછા વેતને કામ કરે છે. જ્યારે આ શ્રમિકોને અચાનક હટાવવામાં આવે છે, ત્યારે બજારમાં મજૂરોની ભારે અછત ઊભી થાય છે. પરિણામે, કંપનીઓએ સ્થાનિક લોકોને વધુ પગાર આપીને રાખવા પડે છે, જેનાથી પ્રોડક્શન કોસ્ટ (ઉત્પાદન ખર્ચ) વધી જાય છે. આ વધેલો ખર્ચ આખરે મોંઘવારી સ્વરૂપે સામાન્ય અમેરિકન નાગરિકોના ખિસ્સામાંથી જ જાય છે.
૨. અણધારી વેપાર નીતિઓ અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પર બ્રેક
પ્રમુખ ટ્રમ્પની અનિશ્ચિત અને વારંવાર બદલાતી વ્યાપાર નીતિઓ (Fitful Policymaking) વૈશ્વિક કંપનીઓ માટે મોટી માથાભારે સાબિત થઈ રહી છે. આજે ચીન પર ટેરિફ વધારવામાં આવે છે, તો કાલે યુરોપિયન યુનિયન કે મેક્સિકો પર પ્રતિબંધોની ધમકી અપાય છે.
આવી અસ્થિરતા વચ્ચે મોટી કંપનીઓ પોતાના ભવિષ્યના રોકાણ (Investments) રોકી દે છે. કોઈપણ બિઝનેસમેન એવા દેશ કે વાતાવરણમાં અબજો ડોલરનું રોકાણ કરવા નથી માંગતો જ્યાં રાતોરાત નિયમો બદલાઈ જતા હોય. આ અણધારી નીતિઓના કારણે અમેરિકામાં જે નવું રોકાણ આવવાનું હતું અને જે નવી નોકરીઓ સર્જાવાની હતી, તેની ગતિ ધીમી પડી ગઈ છે.
૩. નાણાકીય ખાધ અને વ્યાજના દરોનો બોજ
ટ્રમ્પ સરકાર દ્વારા ટેક્સમાં આપવામાં આવેલી વ્યાપક છૂટછાટોથી કોર્પોરેટ જગતને ટૂંકા ગાળા માટે ફાયદો ચોક્કસ થયો છે અને તેના કારણે જ શેરબજાર નવી ઊંચાઈઓ સર કરી રહ્યું છે. પરંતુ સિક્કાની બીજી બાજુ એ છે કે આનાથી અમેરિકાની નાણાકીય ખાધ (Fiscal Deficit) ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગઈ છે.
સરકારની આવક ઓછી અને ખર્ચ વધારે હોવાના કારણે દેવું સતત વધી રહ્યું છે. આ દેવાને નિયંત્રિત કરવા માટે અમેરિકાની સેન્ટ્રલ બેંક (ફેડરલ રિઝર્વ) ને વ્યાજના દરો ઊંચા રાખવા પડી રહ્યા છે. ઊંચા વ્યાજના દરો સામાન્ય અમેરિકનો માટે હોમ લોન, કાર લોન અને બિઝનેસ લોન મોંઘી બનાવે છે, જે લાંબા ગાળે આર્થિક વિકાસની ગતિને રૂંધવાનું કામ કરે છે.
તો આખરે ‘મેગા ટેક્સ’ કેટલો મોટો છે?
વિવિધ વૈશ્વિક સંસ્થાઓ અને આર્થિક મોડેલોના વિશ્લેષણ મુજબ, જો અમેરિકામાં આ પ્રકારની અસ્થિર અને આક્રમક નીતિઓ ન હોત, તો તેનો જીડીપી ગ્રોથ ૨.૧ ટકાના બદલે ૨.૬ થી ૨.૮ ટકા ની આસપાસ હોઈ શકતો હતો.
આ ૦.૫ થી ૦.૭ ટકાનો જે તફાવત દેખાય છે, તે સાંભળવામાં કદાચ નાનો લાગે. પરંતુ જ્યારે તમે તેને અમેરિકાના ૨૫ ટ્રિલિયન ડોલરથી મોટા અર્થતંત્રના સંદર્ભમાં જુઓ, ત્યારે ખ્યાલ આવે છે કે આ આંકડો અબજો-ખરબો ડોલરનો થાય છે. આ એ ગુમાવેલી તક છે જે અમેરિકા વધુ સમૃદ્ધ બનવા માટે વાપરી શક્યું હોત.
