ગ્લોઇંગ સ્કીનના નામે ઇન્જેક્શનનો ખતરનાક ખેલ: કેન્દ્ર સરકારની બ્યુટી ક્લિનિકો પર લાલ આંખ, ભ્રામક દાવા કરનારાઓ સામે કડક કાર્યવાહી
આજના આધુનિક યુગમાં સુંદર દેખાવાની ઘેલછા એટલી હદે વધી ગઈ છે કે લોકો પોતાના શરીર સાથે ગમે તેવા પ્રયોગો કરવા તૈયાર થઈ જાય છે. ખાસ કરીને યુવાનો અને મહિલાઓમાં ઇન્સ્ટન્ટ ગ્લો (ત્વરિત ચમક) અને એન્ટી-એજિંગ (યુવાન દેખાવું) માટે બ્યુટી ક્લિનિકોમાં જવાનો ક્રેઝ ખૂબ વધ્યો છે. પરંતુ, આ ચમક પાછળ છુપાયેલા જોખમો પર હવે કેન્દ્ર સરકારે ત્રાટકવાનું શરૂ કર્યું છે. બ્યુટી ક્લિનિકોમાં સ્કીન ગ્લો અને ગોરા થવાના નામે આપવામાં આવતા વિવિધ ઇન્જેક્શન આધારિત બ્યુટી ટ્રીટમેન્ટ્સ પર કેન્દ્ર સરકારે કડક પ્રતિબંધાત્મક પગલાં લીધા છે. ભારતના સર્વોચ્ચ ડ્રગ રેગ્યુલેટર ‘સેન્ટ્રલ ડ્રગ્સ સ્ટાન્ડર્ડ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઈઝેશન’ (CDSCO) એ સત્તાવાર રીતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, કોઈપણ કોસ્મેટિક (સૌંદર્ય પ્રસાધન) પ્રોડક્ટને ઇન્જેક્શન તરીકે આપવી અથવા તેના દ્વારા ત્વચા સુધારવાના ભ્રામક દાવા કરવા એ કાયદાનું સરેઆમ ઉલ્લંઘન છે.
સરકારે દેશભરની કંપનીઓ, એસ્થેટિક ક્લિનિક્સ અને ત્વચાના ડોક્ટરોને કડક ચેતવણી આપી છે કે, જો કોઈ પણ બ્યુટી પાર્લર કે ક્લિનિક કોસ્મેટિક ઉત્પાદનોને ઇન્જેક્શન દ્વારા ગ્રાહકોના શરીરમાં દાખલ કરશે અથવા આવી પ્રક્રિયાઓનો પ્રચાર-પ્રસાર કરશે, તો તેમની સામે ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ હેઠળ બિનજામીનપાત્ર ગુનો નોંધીને કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે અને તેમના લાયસન્સ રદ કરવામાં આવશે.
ડ્રગ કંટ્રોલર જનરલ ઓફ ઇન્ડિયાની કડક નોટિસ: જનતાને ગેરમાર્ગે દોરવાનું બંધ કરો
ભારતના ડ્રગ્સ કંટ્રોલર જનરલ (DCGI) ડૉ. રાજીવ સિંહ રઘુવંશી તરફથી દેશના તમામ રાજ્યોના લાયસન્સિંગ ઓથોરિટી અને બ્યુટી એસોસિએશનોને એક મહત્વપૂર્ણ નોટિસ જારી કરવામાં આવી છે. આ નોટિસમાં સ્પષ્ટપણે જણાવાયું છે કે, સૌંદર્ય પ્રસાધનો બનાવતી કંપનીઓ અથવા બ્યુટી ક્લિનિક્સ ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે એવા કોઈ પણ દાવા નહીં કરી શકે જે ગેરમાર્ગે દોરનારા હોય. પ્રોડક્ટના લેબલ, પેકેજિંગ કે સોશિયલ મીડિયા પર કરવામાં આવતી જાહેરાતોમાં કોઈપણ પ્રકારના જૂઠા, અતિશયોક્તિભર્યા અથવા મેડિકલ સારવાર જેવા દાવા કરવા એ નિયમોની વિરુદ્ધ છે.
ઘણી કંપનીઓ ગ્લુટાથિઓન (Glutathione) કે અન્ય કેમિકલ યુક્ત સીરમ અને કોસ્મેટિક્સને ઇન્જેક્શન તરીકે વેચે છે અને દાવો કરે છે કે આનાથી કાયમી ગોરાશ મળશે કે ચામડીના રોગો મટી જશે. ડૉ. રઘુવંશીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, કોસ્મેટિક એ કોઈ રોગની દવા નથી, અને તેને મેડિકલ ટ્રીટમેન્ટ તરીકે રજૂ કરવી એ દેશના કાયદાની નજરમાં એક ગંભીર ગુનો છે.
શું છે ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ 1940? માત્ર બાહ્ય ઉપયોગની જ મંજૂરી
આ વિવાદ અને નિયમોને કાનૂની દ્રષ્ટિએ સમજવા માટે દેશના જૂના અને મજબૂત કાયદા ‘ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ ૧૯૪૦’ નો ઉલ્લેખ કરવો જરૂરી છે. આ કાયદા હેઠળ કોસ્મેટિક્સ (સૌંદર્ય પ્રસાધનો) ની વ્યાખ્યા એકદમ સ્પષ્ટ છે. કાયદા મુજબ, કોસ્મેટિક્સ એટલે કે એવા ઉત્પાદનો જે માનવ શરીર પર બહારથી લગાવવા, ઘસવા, છાંટવા (સ્પ્રે કરવા) અથવા સુંદરતા વધારવા માટે ભૌતિક રીતે ઉપયોગમાં લેવાય છે. આ ઉત્પાદનોનો એકમાત્ર ઉદ્દેશ્ય શરીરની સફાઈ કરવી, ત્વચાને આકર્ષક બનાવવી અને બાહ્ય સુંદરતામાં વધારો કરવાનો છે.
આ કાયદામાં ક્યાંય પણ એવો ઉલ્લેખ નથી કે સૌંદર્ય પ્રસાધનોને સિરીંજ (ઇન્જેક્શન) દ્વારા શરીરની નસોમાં કે ચામડીની અંદર ઉતારી શકાય. ઇન્જેક્શન દ્વારા જે પણ પદાર્થ શરીરમાં જાય છે તે ‘દવા’ અથવા ‘મેડિકલ ડિવાઇસ’ ની શ્રેણીમાં આવે છે, જેના માટે અત્યંત કડક ક્લિનિકલ ટ્રાયલ અને તબીબી મંજૂરીઓની જરૂર પડે છે. બ્યુટી ક્લિનિકો દવાનો પરવાનો લીધા વિના સામાન્ય કોસ્મેટિક્સને ઇન્જેક્શનના રૂપમાં વાપરીને લોકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે ખુલ્લેઆમ ચેડાં કરી રહ્યા હતા, જેના પર હવે સરકારે પૂર્ણવિરામ મૂકી દીધું છે.
સીડીએસસીઓ (CDSCO) ની જનતાને અપીલ: ખોટા ક્લિનિકોની માહિતી તરત આપો
આ નોટિસમાં ગ્રાહકો અને સામાન્ય નાગરિકોની સુરક્ષાને લઈને પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. સરકારે જણાવ્યું છે કે અસુરક્ષિત, પ્રતિબંધિત કે નકલી સામગ્રી ધરાવતા કોસ્મેટિક ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરવો એ સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે. કોસ્મેટિક્સને ગંભીર બીમારીઓના ઈલાજ તરીકે રજૂ કરવું એ કાનૂની રીતે મોટો અપરાધ છે.
CDSCO એ દેશની જનતાને જાગૃત કરતા અપીલ કરી છે કે, જો તમારી આસપાસ કે શહેરમાં કોઈ બ્યુટી ક્લિનિક, વેલનેસ સેન્ટર કે પાર્લરમાં કોસ્મેટિક પ્રોડક્ટ્સનો દુરુપયોગ થતો જોવા મળે, ભ્રામક જાહેરાતો દ્વારા ગ્રાહકોને છેતરવામાં આવતા હોય, અથવા સ્કીન વ્હાઇટનિંગ (Skin Whitening) ના નામે ગેરકાયદેસર રીતે ઇન્જેક્શન આપવામાં આવતા હોય, તો તેની માહિતી તરત જ નજીકની ડ્રગ રેગ્યુલેટરી એજન્સી અથવા રાજ્યના લાયસન્સિંગ ઓથોરિટીને લેખિતમાં આપો, જેથી આવા લેભાગુ તત્વો સામે ત્વરિત પગલાં ભરી શકાય.
કેમ લેવો પડ્યો આ કડક નિર્ણય? સાઇડ ઇફેક્ટ્સના ચોંકાવનારા કિસ્સા
સરકારી વરિષ્ઠ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં CDSCO ની મુખ્ય ઓફિસમાં અનેક એવી ફરિયાદો અને કેસો સામે આવ્યા હતા, જેમાં સ્કીન ગ્લો અને એન્ટી-એજિંગ ટ્રીટમેન્ટ માટે ઇન્જેક્શન લીધા બાદ મહિલાઓ અને પુરુષોની ત્વચા સંપૂર્ણપણે બગડી ગઈ હોય અથવા તેમને લીવર અને કિડની સંબંધિત ગંભીર આડઅસરો (Side Effects) થઈ હોય.
આજકાલ ગલીએ-ગલીએ ખુલી ગયેલા ફેન્સી એસ્થેટિક અને વેલનેસ ક્લિનિક્સમાં કોઈ પણ અનુભવી ત્વચા રોગ નિષ્ણાત (Dermatologist) વિના, માત્ર સામાન્ય બ્યુટિશિયનો દ્વારા જ આવા હાઈ-ડોઝ કેમિકલ યુક્ત ઇન્જેક્શનો આપવાનો ગેરકાયદેસર કાળો કારોબાર ધમધમી રહ્યો હતો. સેલિબ્રિટીઝની નકલ કરવાના ચક્કરમાં સામાન્ય લોકો આડેધડ લાખો રૂપિયા ખર્ચીને આ જોખમી ટ્રીટમેન્ટ કરાવી રહ્યા હતા. આ ગંભીર પરિસ્થિતિને જોતા સરકારે સામાન્ય નાગરિકોના જીવ અને સ્વાસ્થ્યની રક્ષા માટે આ કડક ગાઈડલાઈન જારી કરવી પડી છે. નિષ્ણાતોના મતે સરકારના આ પગલાથી બ્યુટી ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ચાલતી અનૈતિક પ્રવૃત્તિઓ પર મોટો બ્રેક વાગશે.
