“ન્યાયતંત્રમાં પણ ભ્રષ્ટાચાર છે, જજ કોઈ ‘પવિત્ર ગાય’ નથી!” – મદ્રાસ હાઈકોર્ટની ન્યાય વ્યવસ્થા પર અત્યંત આકરી અને બેબાક ટિપ્પણી
લોકશાહીના ચાર સ્તંભોમાં ન્યાયતંત્રને સૌથી પવિત્ર અને સર્વોચ્ચ ગણવામાં આવે છે. સામાન્ય માણસ જ્યારે ચારેય બાજુથી હારી જાય છે, ત્યારે તે ન્યાયની આશા સાથે કોર્ટના દરવાજા ખખડાવે છે. પરંતુ, શું ન્યાયતંત્ર પોતે સંપૂર્ણપણે દૂધે ધોયેલું છે? આ એક એવો સવાલ છે જેના પર સામાન્ય રીતે ખુલ્લી ચર્ચા કરવાનું ટાળવામાં આવે છે. જોકે, તાજેતરમાં મદ્રાસ હાઈકોર્ટે એક તમિલ ફિલ્મ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની અરજી પર સુનાવણી કરતી વખતે જે ટિપ્પણી કરી છે, તેણે આખા દેશનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે.
હાઈકોર્ટે અત્યંત હિંમતપૂર્વક અને પ્રામાણિકતાથી સ્વીકાર્યું છે કે ન્યાયતંત્રમાં પણ ભ્રષ્ટાચાર અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને ન્યાયાધીશોને કોઈ ‘પવિત્ર ગાય’ (Holy Cow) ન માનવા જોઈએ કે જેના પર સવાલ ન ઉઠાવી શકાય. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે ન્યાય કોઈ બંધ રૂમમાં છુપાયેલી વસ્તુ નથી, પરંતુ તે સામાન્ય જનતાની સમીક્ષા અને ટિપ્પણીઓ માટે ખુલ્લી હોવી જોઈએ.
શું છે સમગ્ર મામલો? શા માટે શરૂ થયો આ વિવાદ?
આ વિવાદની શરૂઆત એક તમિલ ફિલ્મથી થઈ હતી. આ ફિલ્મમાં એક સીન એવો હતો જેમાં એક ન્યાયાધીશ (જજ) ને લાંચ (રૂશ્વત) લેતા અને નશીલા પદાર્થોનું સેવન કરતા દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. આ સીન સામે સખત વાંધો ઉઠાવતા એક અરજીકર્તાએ હાઈકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી હતી અને ફિલ્મ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગ કરી હતી.
અરજીકર્તાની દલીલ હતી કે આ પ્રકારના દ્રશ્યો ભારતીય બંધારણની વિરુદ્ધ છે અને તેનાથી ન્યાયતંત્રની ગરિમા, પ્રતિષ્ઠા અને સામાન્ય લોકોના ન્યાયાધીશો પ્રત્યેના વિશ્વાસને ભારે નુકસાન પહોંચે છે. તેમણે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો કે ફિલ્મના ડાયરેક્ટર બાલાજીએ કોઈ પણ વિચાર વગર અને જવાબદારી વગર ભારતની પવિત્ર ન્યાય પ્રણાલીની નકારાત્મક આલોચના કરી છે, જે અસ્વીકાર્ય છે.
હાઈકોર્ટની મોટી બેંચ અને ભ્રષ્ટાચારનો ખુલ્લો સ્વીકાર
આ સંવેદનશીલ કેસની સુનાવણી જસ્ટિસ જી.આર. સ્વામીનાથન અને જસ્ટિસ વી. લક્ષ્મીનારાયણનની બેંચ સમક્ષ થઈ હતી. અરજીકર્તાની દલીલો સાંભળ્યા બાદ કોર્ટે જે કહ્યું તે કદાચ ભારતીય ન્યાયતંત્રના ઇતિહાસમાં બહુ ઓછી વાર જોવા મળે છે. બેંચે બહુ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું, “કોઈ પણ વ્યક્તિ આ હકીકતનો ઇનકાર ન કરી શકે કે ન્યાયતંત્રમાં ભ્રષ્ટાચાર છે. ભૂતકાળમાં પણ ભ્રષ્ટ ન્યાયાધીશો હતા અને આજે પણ છે. અમે આ વાત સારી રીતે જાણીએ છીએ અને અમારી સામે ન્યાયિક ભ્રષ્ટાચારના અનેક કિસ્સાઓ આવ્યા છે.”
કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે, હાઈકોર્ટની ‘ફુલ કોર્ટ’ આવા ભ્રષ્ટ ન્યાયાધીશોને ઓળખીને નિયમિતપણે નોકરીમાંથી બહારનો રસ્તો બતાવે છે અને સિસ્ટમને સાફ રાખવાનો પ્રયાસ કરે છે.
ભ્રષ્ટાચારને પ્રોત્સાહન આપવામાં વકીલોની ભૂમિકા
અદાલતે માત્ર જજોની જ વાત ન કરી, પરંતુ ભ્રષ્ટાચારના આ દૂષણમાં સામેલ અન્ય પક્ષો પર પણ આકરા પ્રહારો કર્યા. જસ્ટિસ સ્વામીનાથન અને જસ્ટિસ લક્ષ્મીનારાયણનની બેંચે ટિપ્પણી કરી કે, “ન્યાયતંત્રમાં ભ્રષ્ટાચાર ત્યાં સુધી ક્યારેય સંભવ નથી, જ્યાં સુધી બાર (વકીલોના જૂથ) ના કેટલાક સભ્યો આવા ભ્રષ્ટ તત્વો સાથે હાથ ન મિલાવી લે.”
કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે વકીલોનો એક વર્ગ આ વ્યવસ્થાને બગાડવામાં મોટો ભાગ ભજવે છે. જોકે, હાઈકોર્ટ હંમેશા આવા ભ્રષ્ટ લોકો અને વકીલો પર કડી નજર રાખે છે, જેથી યોગ્ય સમયે તેમની સામે કડક પગલાં ભરી શકાય અને પરિસ્થિતિને કાબૂમાં લઈ શકાય.
“જજ કોઈ ‘પવિત્ર ગાય’ નથી” – ટિપ્પણીનો અસલી અર્થ
કોર્ટે વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર ભાર મૂકતા એક ખૂબ જ સુંદર વાત કહી. તેમણે કહ્યું કે, “જજોને કોઈ પવિત્ર ગાયની જેમ ન ગણવા જોઈએ કે જેમની આલોચના જ ન થઈ શકે. ન્યાય એ કોઈ ગુપ્ત કે છૂપી વસ્તુ નથી. તેને સામાન્ય લોકોની તપાસ, પરખ અને સમીક્ષાનો સામનો કરવાની છૂટ હોવી જોઈએ. લોકો સન્માનજનક, ભલે ગમે તેટલી બેબાક કે આકરી હોય, પણ ટિપ્પણીઓ કરવા માટે સ્વતંત્ર છે.”
કોર્ટના આ વિધાનનો સીધો અર્થ એ છે કે લોકશાહીમાં કોઈ પણ સંસ્થા ટીકાઓથી પર નથી. જો ન્યાયતંત્રમાં કંઈક ખોટું થઈ રહ્યું હોય, તો કલા, સિનેમા અથવા સામાન્ય જનતા દ્વારા તેના પર અવાજ ઉઠાવવો એ ગુનો નથી.
કલાત્મક સ્વતંત્રતા અને સિનેમાની શૈલીનો બચાવ
ફિલ્મ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગને ફગાવી દેતા હાઈકોર્ટે કલાકારોના અધિકારોનું સમર્થન કર્યું હતું. કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે ફિલ્મમાં જે બતાવવામાં આવ્યું છે તે કદાચ સામાન્ય સ્થિતિ કરતાં થોડું વધારી-ચઢાવીને (નાટકીય રીતે) રજૂ કરવામાં આવ્યું હોઈ શકે. પરંતુ, અદાલતે ઉમેર્યું કે, “તમિલ સિનેમામાં દરેક વસ્તુને અતિશયોક્તિ અને નાટકીય અંદાજમાં બતાવવી એ બહુ સામાન્ય બાબત છે. આને કલાકારની કલાત્મક સ્વતંત્રતા (Artistic Freedom) તરીકે જોવી જોઈએ.”
કોર્ટે બહુ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે, ફિલ્મ એ કલાની એક કૃતિ છે. દરેક કલાકાર પાસે પોતાની જાતને, પોતાના વિચારોને અને સમાજની કોઈ પણ સ્થિતિને પોતાની શૈલીમાં વ્યક્ત કરવાની આઝાદી છે, જ્યાં સુધી તે કાયદાની મર્યાદાનું ઉલ્લંઘન ન કરતી હોય. તેથી, માત્ર એક સીનના આધારે આખી ફિલ્મ પર પ્રતિબંધ મૂકી શકાય નહીં.
સમાજ અને ન્યાયતંત્ર માટે આ ચુકાદાના સંકેતો
મદ્રાસ હાઈકોર્ટનો આ ચુકાદો માત્ર એક ફિલ્મની રિલીઝનો માર્ગ સાફ નથી કરતો, પરંતુ તે ભારતીય ન્યાયતંત્રની પરિપક્વતા અને આત્મ-નિરીક્ષણ (Self-reflection) ની ક્ષમતા દર્શાવે છે. જ્યારે કોઈ સંસ્થા પોતાની અંદરની ખામીઓને ખુલ્લા દિલથી સ્વીકારે છે, ત્યારે જ તેમાં સુધારાની આશા જન્મે છે.
કોર્ટે આ ચુકાદા દ્વારા દેશના કલાકારો, પત્રકારો અને સામાન્ય નાગરિકોને એ ભરોસો આપ્યો છે કે લોકશાહીમાં પ્રશ્નો પૂછવાનો અને આલોચના કરવાનો અધિકાર સુરક્ષિત છે. સિસ્ટમની ખામીઓ પર પડદો પાડવાને બદલે તેને સ્વીકારીને દૂર કરવી એ જ સાચો ન્યાય છે. આ ચુકાદો આવનારા સમયમાં અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના કેસો માટે એક મોટી મિસાલ સાબિત થશે.
