કુવૈત માટે ચિંતાના સમાચાર: જળવાયુ પરિવર્તનને કારણે દરિયામાં ગરકાવ થઈ રહ્યું છે ફૈલાકા ટાપુ
એક તરફ કુવૈત મધ્ય પૂર્વના જટિલ રાજકીય સમીકરણો અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના તણાવ વચ્ચે ફસાયેલું છે, ત્યારે બીજી તરફ કુવૈત માટે કુદરતી આપત્તિનું મોટું જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, કુવૈતનો ઐતિહાસિક અને પ્રવાસનની દ્રષ્ટિએ મહત્વનો એવો ‘ફૈલાકા ટાપુ’ ધીરે ધીરે દરિયાના પાણીમાં ગરકાવ થઈ રહ્યો છે. આ કોઈ રાજકીય કાવતરું નથી, પરંતુ ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને જળવાયુ પરિવર્તનને કારણે વધતા સમુદ્રના જળસ્તરનો મામલો છે. ભૂગોળશાસ્ત્રીઓ અને કુવૈત સરકાર માટે આ ટાપુનું અસ્તિત્વ બચાવવું એ હવે સૌથી મોટો પડકાર બની ગયો છે.
ફૈલાકા ટાપુ: કુવૈતની સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક વિરાસત
ફૈલાકા ટાપુ એ કુવૈતની ઓળખનો એક મહત્વનો ભાગ છે. માત્ર ૪૬ ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તારમાં ફેલાયેલો આ ટાપુ ૨,૦૦૦ વર્ષ કરતાં પણ વધુ જૂનો ઇતિહાસ ધરાવે છે. કુવૈતની રાજધાનીની નજીક આવેલો આ ટાપુ તેની અલગ અને સુંદર ઇકો-સિસ્ટમને કારણે જાણીતો છે. વસંતઋતુ દરમિયાન અહીં પ્રવાસીઓનો ઘસારો જોવા મળે છે. કુવૈતના લોકો માટે આ માત્ર એક જમીનનો ટુકડો નથી, પરંતુ તેમની વર્ષો જૂની સંસ્કૃતિનું પ્રતીક છે. અહીંની પ્રકૃતિ કુવૈતના અન્ય સૂકા પ્રદેશો કરતા ઘણી અલગ છે, જે તેને પ્રવાસન માટે ખાસ બનાવે છે.
જમીન ઘટવાનું કારણ: રાજકારણ નહીં, પણ જળવાયુ પરિવર્તન
ઘણીવાર એવું માનવામાં આવે છે કે કોઈપણ દેશની જમીન ઘટવા પાછળ યુદ્ધ કે સરહદી વિવાદ હોય છે, પરંતુ અહીં કારણ તદ્દન અલગ છે. ૧૯૯૦થી અત્યાર સુધીમાં અહીં સમુદ્રના જળસ્તરમાં લગભગ ૯ સેન્ટિમીટરનો વધારો થયો છે. આ વધારો નાનો લાગતો હોય, પણ તેની અસર ટાપુના ભૌગોલિક માળખા પર વિનાશક સાબિત થઈ રહી છે. ગ્લોબલ વોર્મિંગને લીધે પીગળતા ગ્લેશિયર્સ અને દરિયાઈ સપાટીમાં થતો સતત વધારો ફૈલાકા ટાપુના કિનારાને સતત ધોઈ રહ્યો છે.
ભવિષ્ય માટે ભયજનક અનુમાન
નિષ્ણાતો અને ભૂગોળશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે જો આ સ્થિતિ ચાલુ રહી તો પરિણામો ખૂબ જ ગંભીર આવશે. ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીના સંશોધક અને કુવૈતી ભૂસ્તરશાસ્ત્રી ડૉ. જસીમ અલ-બન્નાઈના મતે, સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર છે:
વર્ષ ૨૦૫૦ સુધી: સમુદ્રનું જળસ્તર ૨૫ સેન્ટિમીટર સુધી વધી શકે છે, જેનાથી ટાપુની લગભગ ૭ ટકા જમીન કાયમ માટે પાણીમાં ગરકાવ થઈ જશે.
વર્ષ ૨૧૦૦ સુધી: જો દરિયાઈ સપાટીમાં ૧ મીટરનો વધારો થાય, તો ટાપુનો લગભગ ૩૧ ટકા જેટલો મોટો હિસ્સો પાણીની અંદર જતો રહેશે.
છેલ્લા ૩૬ વર્ષોમાં આ ટાપુનું ક્ષેત્રફળ ૪૮ ચોરસ કિલોમીટરથી ઘટીને ૪૬ ચોરસ કિલોમીટર થઈ ગયું છે. એટલે કે માત્ર થોડા દાયકાઓમાં જ આપણે ૨ ચોરસ કિલોમીટર જેટલી જમીન દરિયાને સોંપી દીધી છે.
કુવૈતની સુરક્ષા અને ભૂ-રાજકીય સ્થિતિ
કુવૈત એક નાનો પણ વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ મહત્વનો દેશ છે. ૧૯૬૧માં સ્વતંત્ર થયા પછી, તે અમેરિકા સાથે મજબૂત સંબંધો ધરાવે છે અને તેની સુરક્ષામાં વોશિંગ્ટનનો મોટો પ્રભાવ છે. ઈરાન અને ઈરાક જેવા પડોશી દેશો સાથેના તણાવને કારણે કુવૈત માટે તેની સરહદોની રક્ષા કરવી હંમેશા પ્રાથમિકતા રહી છે. પરંતુ, હવે કુવૈતે એક એવી દુશ્મન સામે લડવાનું છે જેની પાસે કોઈ સેના કે હથિયારો નથી – તે છે વધતું જતું સમુદ્રનું પાણી. જ્યારે દેશ રાજકીય અસ્થિરતા વચ્ચે ઘેરાયેલો હોય ત્યારે આ પ્રકારની કુદરતી આફતો વધુ ચિંતાજનક સાબિત થાય છે.
ટાપુને બચાવવાના પ્રયાસો
ફૈલાકા ટાપુને બચાવવા માટે અત્યારે કોઈ ચોક્કસ કે મોટા પાયે પગલાં લેવાયાના અહેવાલો નથી, પરંતુ પર્યાવરણવિદો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો સમયસર કોઈ વ્યવસ્થિત આયોજન નહીં કરવામાં આવે, તો કુવૈતે તેની આ અમૂલ્ય વિરાસત કાયમ માટે ગુમાવવી પડશે. ટાપુની ફરતે સમુદ્રના પાણીને રોકવા માટેની દીવાલો (Sea Walls) બાંધવી કે ઇકોલોજીકલ રિસ્ટોરેશન કરવું એ જ હવે એકમાત્ર માર્ગ છે.
