પ્રીડાયાબિટીસનું નિદાન થયું છે? ગભરાશો નહીં, આ સંકેતોને ઓળખીને રોગને જડમૂળથી ઉખાડી ફેંકો
આજના સમયમાં બદલાતી જીવનશૈલી અને ખોટા ખાનપાનના કારણે ડાયાબિટીસ એક વૈશ્વિક સમસ્યા બની ચૂક્યો છે. ટાઇપ ૨ ડાયાબિટીસ એ રાતોરાત થતો રોગ નથી, પરંતુ તે આપણી શારીરિક પ્રક્રિયાઓ અને બેઠાડુ જીવનશૈલીના કારણે વર્ષોથી ધીમે-ધીમે શરીરમાં વિકસિત થાય છે. આ રોગ થતાં પહેલાં શરીર એક પ્રારંભિક તબક્કામાંથી પસાર થાય છે, જેને તબીબી ભાષામાં ‘પ્રીડાયાબિટીસ’ કહેવામાં આવે છે. પ્રીડાયાબિટીસ એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં વ્યક્તિના લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ (બ્લડ સુગર લેવલ) સામાન્ય કરતા વધારે હોય છે, પરંતુ તે હજુ એટલું વધારે નથી હોતું કે તેને સંપૂર્ણપણે ટાઇપ ૨ ડાયાબિટીસ તરીકે વર્ગીકૃત કરી શકાય. ઘણા લોકો પ્રીડાયાબિટીસને ગંભીરતાથી લેતા નથી, પરંતુ વાસ્તવમાં આ એક ચેતવણી સમાન છે જેને જો યોગ્ય સમયે સંભાળવામાં આવે તો ભવિષ્યની મોટી આફત ટળી શકે છે.
પ્રીડાયાબિટીસમાં ચિંતા કરવી જરૂરી છે?
પ્રીડાયાબિટીસનું નિદાન થવું એ શરૂઆતમાં કોઈને પણ ડરાવી શકે છે, પરંતુ સકારાત્મક રીતે જોવામાં આવે તો આ રોગને આગળ વધતો અટકાવવા માટેની એક સુવર્ણ તક છે. પ્રીડાયાબિટીસ ધરાવતા દરેક વ્યક્તિને ભવિષ્યમાં ડાયાબિટીસ થશે જ એવું બિલકુલ જરૂરી નથી. જો આપણે યોગ્ય સમયે જાગૃત થઈને જીવનશૈલીમાં જરૂરી ફેરફારો અને સાવચેતી રાખીએ, તો આ રોગને ડાયાબિટીસ તેમજ હૃદય રોગમાં પ્રગતિ કરતો સંપૂર્ણપણે અટકાવી શકાય છે અને શરીરને ફરીથી સ્વસ્થ કરી શકાય છે.
પ્રીડાયાબિટીસના મુખ્ય લક્ષણો
આ રોગની સૌથી મોટી નબળાઈ એ છે કે પ્રીડાયાબિટીસમાં મોટાભાગે કોઈ સ્પષ્ટ કે ગંભીર લક્ષણો જોવા મળતા નથી, જેના કારણે લોકોને તેની જાણ થતી નથી. સામાન્ય રીતે જ્યારે કોઈ અન્ય શારીરિક સમસ્યાઓ માટે ટેસ્ટ કરવામાં આવે ત્યારે જ આ સ્થિતિ સામે આવે છે. જો કે, કેટલાક કિસ્સાઓમાં શરીર નીચે મુજબના સંકેતો આપે છે:
-
અતિશય અને વારંવાર તરસ લાગવી.
-
આંખે ઝાંખપ આવવી અથવા દ્રષ્ટિ ધૂંધળી થવી.
-
સામાન્ય કરતાં વારંવાર પેશાબ કરવા જવું પડવું.
-
પૂરતો આરામ કરવા છતાં શરીરમાં ભારે થાક અનુભવાવો.
-
શરીરના સંવેદનશીલ ભાગો જેવા કે ગરદન, બગલ અને જાંઘના સાંધા પર કાળા ડાઘ કે ત્વચા ઘાટી થવી.
બ્લડ સુગર લેવલ ટેસ્ટનું મહત્વ
નિયમિત અંતરાલે રક્ત પરીક્ષણ (બ્લડ સુગર ટેસ્ટ) કરાવવું અત્યંત આવશ્યક છે. આનાથી તમને એ સમજવામાં સીધી મદદ મળશે કે તમારા દ્વારા આહાર અને જીવનશૈલીમાં કરવામાં આવી રહેલા ફેરફારો તમારા શરીર પર કેવી અને કેટલી સકારાત્મક અસર કરી રહ્યા છે.
પ્રીડાયાબિટીસને નેચરલી રિવર્સ કરવાની અસરકારક ટિપ્સ
૧. સંતુલિત આહાર (ડાયટ): તમારા ભોજનમાં ફળો, લીલા શાકભાજી, આખા અનાજ, પ્રોટીન અને હેલ્ધી ફેટ ધરાવતા સંતુલિત આહારને પ્રાથમિકતા આપો. શક્ય હોય ત્યાં સુધી પ્રોસેસ્ડ ફૂડ, બજારની મીઠાઈઓ અને મેંદા જેવા પ્યોર કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ ખાવાનું બિલકુલ ટાળો. પેકેજ્ડ સોડા, કોલ્ડ્રિંક્સ અને આર્ટિફિશિયલ ફ્રુટ જ્યુસ પીવાને બદલે સાદું પાણી, લીંબુ પાણી અથવા હર્બલ ટી પીવાની આદત પાડો.
૨. શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને કસરત: બેઠાડુ જીવન છોડીને દર અઠવાડિયે ઓછામાં ઓછી ૧૫૦ મિનિટ કસરત કરવાનો લક્ષ્ય રાખો. આ માટે તમે ઝડપી ચાલવું (બ્રિસ્ક વોકિંગ) અથવા સાયકલ ચલાવવી જેવી પ્રવૃત્તિ પસંદ કરી શકો છો. આ ઉપરાંત, અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછા બે દિવસ સ્નાયુઓને મજબૂત બનાવતી (સ્ટ્રેન્થ ટ્રેનિંગ) કસરતો કરો, કારણ કે મજબૂત સ્નાયુઓ શરીરને ગ્લુકોઝ વધુ કાર્યક્ષમ રીતે શોષવામાં મદદ કરે છે.
૩. પૂરતી અને સારી ઊંઘ: શરીરમાં હોર્મોનલ સંતુલન જાળવવા અને ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર (ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ) ઘટાડવા માટે દરરોજ રાત્રે ૭ થી ૯ કલાકની શાંત અને અવિરત ઊંઘ લેવી અનિવાર્ય છે. ઊંઘની ઉણપ સુગર લેવલ બગાડી શકે છે.
૪. સ્ટ્રેસ કંટ્રોલ (તણાવ મુક્તિ): લાંબા સમય સુધી માનસિક તણાવમાં રહેવાથી શરીરમાં ‘કોર્ટિસોલ’ હોર્મોનનું સ્તર વધે છે, જે લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ વધારે છે. તણાવ મુક્તિ માટે દરરોજ ૧૦-૧૫ મિનિટ ધ્યાન (મેડિટેશન), ઊંડા શ્વાસ લેવાની કસરત અથવા યોગાભ્યાસ કરો.
૫. ધૂમ્રપાન છોડી દો: ધૂમ્રપાન (સ્મોકિંગ) એ શરીરમાં ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર વધારવાનું એક મુખ્ય કારણ છે. સ્મોકિંગ સંપૂર્ણપણે છોડી દેવાથી બ્લડ સુગર લેવલ ઝડપથી નિયંત્રણમાં આવે છે અને હૃદયનું સ્વાસ્થ્ય પણ સુધરે છે.
૬. શરીરનું વજન ઘટાડવું: જો તમારું વજન સામાન્ય કરતાં વધારે હોય, તો માત્ર તમારા શરીરના કુલ વજનના ૫ થી ૭ ટકા જેટલું વજન ઘટાડવાથી પણ ટાઇપ ૨ ડાયાબિટીસ થવાનું જોખમ ૫૮% સુધી ઘટાડી શકાય છે. આ સાથે જ તમારા ફેમિલી ડૉક્ટરની નિયમિત મુલાકાત લો જેથી હેલ્થ પ્લાનનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન થઈ શકે.
