હવે સંસ્કૃત યુનિવર્સિટીમાં પણ ભણાવાશે AI! જાણો શું છે ભારતનો આ પહેલો ઐતિહાસિક કોર્સ
ભારતના શિક્ષણ જગતમાં એક નવો ઇતિહાસ રચાયો છે. નવી દિલ્હી સ્થિત ‘સેન્ટ્રલ સંસ્કૃત યુનિવર્સિટી’ (CSU) એ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ડેટા સાયન્સમાં B.Tech પ્રોગ્રામ શરૂ કરવાની જાહેરાત કરીને સૌને ચોંકાવી દીધા છે. આ પહેલ સાથે, તે ભારતની પ્રથમ એવી સંસ્કૃત યુનિવર્સિટી બની ગઈ છે જે AICTE (ઓલ ઇન્ડિયા કાઉન્સિલ ફોર ટેકનિકલ એજ્યુકેશન) દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત એન્જિનિયરિંગ પ્રોગ્રામ ઓફર કરી રહી છે. શૈક્ષણિક સત્ર 2026-27 થી આ કોર્સ માટે પ્રવેશ પ્રક્રિયા ટૂંક સમયમાં શરૂ કરવામાં આવશે.
પ્રાચીન જ્ઞાન અને આધુનિક AI નો અનોખો સમન્વય
આ પ્રોગ્રામની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, મશીન લર્નિંગ (ML) અને ડેટા સાયન્સને ભારતીય ભાષાકીય વારસા અને પ્રાચીન જ્ઞાન પ્રણાલી સાથે સાંકળે છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માત્ર ટેકનોલોજી શીખવવાનો નથી, પરંતુ આધુનિક AI સાધનોનો ઉપયોગ કરીને ભારતીય ભાષાઓના વિકાસ અને હજારો વર્ષ જૂની હસ્તપ્રતો (manuscripts) ના ડિજિટાઈઝેશનને વેગ આપવાનો છે. નેશનલ એજ્યુકેશન પોલિસી (NEP) 2020 ના વિઝનને અનુરૂપ, આ એક અત્યંત પ્રગતિશીલ પગલું છે, જે ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓને બહુશાખાકીય (multidisciplinary) કેન્દ્રોમાં પરિવર્તિત કરવા પર ભાર મૂકે છે.
પ્રોગ્રામની મુખ્ય વિશેષતાઓ
આ કોર્સમાં પ્રવેશ મેળવનારા વિદ્યાર્થીઓ માટે કુલ 66 સીટોની ફાળવણી કરવામાં આવી છે. આમાંથી 60 સીટો રેગ્યુલર છે, જ્યારે 6 સીટો સુપરન્યુમરી (વધારાની) રાખવામાં આવી છે. આ પ્રોગ્રામ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ આધુનિક એન્જિનિયરિંગના કૌશલ્યો મેળવવાની સાથે સાથે ભારતીય પરંપરાગત જ્ઞાન પ્રણાલીને સમજવાની તક પણ મેળવશે. આ પહેલ સ્પષ્ટ કરે છે કે આવનારા સમયમાં ટેકનોલોજી અને સંસ્કૃતિ એકબીજાના પૂરક બનીને આગળ વધશે.
વડાપ્રધાન મોદીએ ‘મન કી બાત’ માં કર્યા વખાણ
દેશના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તાજેતરમાં પ્રસારિત થયેલા ‘મન કી બાત’ કાર્યક્રમમાં આ પહેલની મુક્ત મને પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે આ પ્રોગ્રામને એક ‘દૂરંદેશીભર્યું પગલું’ (visionary step) ગણાવ્યું હતું. વડાપ્રધાને જણાવ્યું હતું કે, આ કોર્સ આપણા દેશના પ્રાચીન જ્ઞાનના વારસાને આધુનિક ટેકનોલોજી સાથે મજબૂત બનાવશે. પરંપરા અને ટેકનોલોજીનું આ મિશ્રણ આવનારા સમયમાં ભારતના ટેકનોલોજીકલ લેન્ડસ્કેપને બદલી નાખશે અને યુનિવર્સિટીને આ અનોખી પહેલ બદલ તેમણે શુભકામનાઓ પાઠવી હતી.
શિક્ષણ મંત્રી અને અન્ય નેતાઓના પ્રતિભાવો
કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર આ પ્રોગ્રામને બિરદાવતા કહ્યું હતું કે, આ પહેલ ભારતીય ભાષાઓ માટે AI આધારિત ઉકેલો શોધવામાં મદદરૂપ થશે અને સાથે સાથે પ્રાચીન ગ્રંથો તથા હસ્તપ્રતોને ભવિષ્યની પેઢી માટે સુરક્ષિત રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે. દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી રેખા ગુપ્તાએ પણ આ પગલાનું સ્વાગત કર્યું હતું. તેમણે આ કોર્સને ટેકનોલોજીને ભારતીય પરંપરાઓ સાથે જોડવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન ગણાવ્યું હતું. તેમના મતે, આ પ્રોગ્રામ દેશના પ્રાચીન સાહિત્યના ડિજિટલ સંરક્ષણને નવી ગતિ આપશે.
આ પ્રોગ્રામ શા માટે મહત્વનો છે?
આજની દુનિયામાં AI એ અનિવાર્ય બની ગયું છે. જો કે, સામાન્ય રીતે AI કોર્સ માત્ર ટેકનિકલ પાસાઓ પર ધ્યાન આપે છે. પરંતુ સેન્ટ્રલ સંસ્કૃત યુનિવર્સિટીનો આ પ્રયાસ સાબિત કરે છે કે જો ટેકનોલોજીને મૂળિયાં (roots) સાથે જોડવામાં આવે, તો તે વધુ સર્જનાત્મક બની શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, સંસ્કૃત ભાષામાં રહેલા જટિલ વ્યાકરણના નિયમો અને તર્કને સમજવા માટે AI નો ઉપયોગ કરવો, અથવા ઋગ્વેદ અને અન્ય પ્રાચીન ઉપનિષદોનું સચોટ ડિજિટલ ભાષાંતર કરવું—આ બધું જ હવે આ અભ્યાસક્રમ દ્વારા શક્ય બની શકશે.
