15 ઓગસ્ટે કાર કે બાઇક પર ત્રિરંગો લગાવતા પહેલાં સાવધાન: જાણો કાયદાકીય નિયમો, નહીંતર થઈ શકે છે જેલની સજા!
૧૫મી ઓગસ્ટ એટલે કે આપણો સ્વતંત્રતા દિવસ દેશભરમાં ભારે ઉત્સાહ અને દેશભક્તિના માહોલ સાથે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે દરેક ભારતીયના મનમાં દેશપ્રેમનો જુવાળ જોવા મળે છે. લોકો પોતાના ઘરો, દુકાનો અને ઓફિસો પર રાષ્ટ્રધ્વજ લહેરાવીને પોતાની ખુશી વ્યક્ત કરે છે. તો ઘણા યુવાનો અને કારપ્રેમીઓ પોતાની બાઇક કે કાર પર પણ ત્રિરંગો લગાવીને રસ્તાઓ પર નીકળી પડતા હોય છે.
પરંતુ શું તમે જાણો છો કે તમારી ખાનગી કાર કે બાઇક પર રાષ્ટ્રધ્વજ લગાવવો એ કાયદાનું ઉલ્લંઘન બની શકે છે? જી હા, ‘ભારતીય ધ્વજ સંહિતા’ (Flag Code of India) અનુસાર દરેક સામાન્ય નાગરિકને પોતાના વાહન પર ત્રિરંગો લગાવવાની પરવાનગી નથી. જો તમે અજાણતા પણ આ નિયમનો ભંગ કરો છો, તો તમારે જેલ ભેગા થવાનો કે ભારે દંડ ભરવાનો વારો આવી શકે છે. તેથી, આ સ્વતંત્રતા દિવસે દેશભક્તિ વ્યક્ત કરતા પહેલાં વાહનો પર ત્રિરંગો દર્શાવવાના કાયદાકીય નિયમો જાણી લેવા ખૂબ જ જરૂરી છે.
કોને છે વાહન પર ત્રિરંગો લગાવવાનો વિશેષાધિકાર?
ભારતીય ધ્વજ સંહિતાના ભાગ-૩ હેઠળ, પોતાના વાહન પર રાષ્ટ્રધ્વજ લહેરાવવાનો અધિકાર દરેક વ્યક્તિ પાસે નથી. આ એક ખાસ ‘વિશેષાધિકાર’ (Privilege) છે જે બંધારણ દ્વારા દેશના ચોક્કસ ઉચ્ચ સન્માનનીય મહાનુભાવો માટે જ અનામત રાખવામાં આવ્યો છે.
જેમાં નીચે મુજબના હોદ્દેદારોના સત્તાવાર વાહનોનો સમાવેશ થાય છે:
ભારતના રાષ્ટ્રપતિ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ
વડાપ્રધાન અને કેન્દ્રીય કેબિનેટ મંત્રીઓ
રાજ્યપાલ અને રાજ્યના મુખ્યમંત્રીઓ કે મંત્રીઓ
લોકસભા અને રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ તથા ઉપાધ્યક્ષ
સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશો અને જજો
વિદેશમાં સ્થિત ભારતીય મિશનોના વડાઓ (એમ્બેસેડર)
આ ખાસ હોદ્દેદારો સિવાય દેશના કોઈ પણ સામાન્ય કે ખાસ નાગરિકને પોતાની અંગત કે ખાનગી કાર, મોટરસાઇકલ કે સ્કૂટર પર રાષ્ટ્રધ્વજ લગાવવાની કાયદાકીય મંજૂરી નથી.
સામાન્ય નાગરિકો માટે શું છે નિયમો?
આનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે સામાન્ય નાગરિકો પોતાની દેશભક્તિ વ્યક્ત ન કરી શકે. કેન્દ્ર સરકારના ‘હર ઘર તિરંગા’ અભિયાન હેઠળ સામાન્ય નાગરિકો પોતાના ઘર, ઓફિસ, શાળા કે ખાનગી સંસ્થાઓના મકાનો પર રાષ્ટ્રધ્વજ સન્માનપૂર્વક લહેરાવી શકે છે.
આ ઉપરાંત, સ્વતંત્રતા દિવસે નાગરિકો આદરપૂર્વક હાથમાં ત્રિરંગો પકડીને રેલીઓમાં ભાગ લઈ શકે છે. માત્ર શરત એ જ છે કે ધ્વજની ગરિમા અને સન્માન જળવાઈ રહેવું જોઈએ. પરંતુ તેને પોતાના ખાનગી વાહન પર કાયમી કે અસ્થાયી રૂપે ફિક્સ કરી શકાતો નથી.
વાહન પર ત્રિરંગો લપેટવો પણ ગુનો છે
ઘણા લોકો ઉત્સાહમાં આવીને પોતાની કારના બોનેટ પર, પાછળના કાચ પર કે આખી કાર પર રાષ્ટ્રધ્વજ લપેટી દેતા હોય છે. ગૃહ મંત્રાલયની સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા અનુસાર, રાષ્ટ્રધ્વજનો ઉપયોગ કોઈ પણ વાહન, ટ્રેન, હોડી કે વિમાનને ઢાંકવા કે લપેટવા માટે (Covering/Draping) કરી શકાતો નથી. આ પ્રકારનું કૃત્ય રાષ્ટ્રધ્વજનો અનાદર માનવામાં આવે છે.
મહાનુભાવોના વાહનો પર ધ્વજ લગાવવાનો ચોક્કસ નિયમ
જે મહાનુભાવોને વાહન પર ધ્વજ લગાવાની મંજૂરી છે, તેમના માટે પણ કાયદામાં ચોક્કસ નિયમો ઘડાયા છે. જ્યારે કોઈ અધિકૃત કાર પર ત્રિરંગો લગાવવામાં આવે છે, ત્યારે તેને એક મજબૂત સ્ટાફ (દંડ) સાથે સખત રીતે બાંધવામાં આવે છે. આ ધ્વજ કારના બોનેટની એકદમ મધ્યમાં અથવા કારની આગળની જમણી બાજુ (Right-hand side) લગાવવાનો નિયમ છે.
નિયમ ભંગ બદલ થઈ શકે છે ૩ વર્ષની જેલ!
રાષ્ટ્રધ્વજનો અનાદર કરવો કે ખોટી રીતે પ્રદર્શિત કરવો એ કોઈ સામાન્ય ભૂલ નથી પરંતુ એક ગંભીર ગુનો છે. ‘રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાન નિવારણ અધિનિયમ, ૧૯૭૧’ (Prevention of Insults to National Honour Act, 1971) હેઠળ ત્રિરંગાનું અપમાન કરવું કાયદાકીય રીતે ગુનો બને છે.
આ કાયદા હેઠળ જો કોઈ વ્યક્તિ:
ત્રિરંગાને સળગાવે છે, ફાડે છે કે નુકસાન પહોંચાડે છે,
જમીન પર કચડે છે કે તેનો અનાદર કરે છે,
અથવા ખાનગી વાહન પર ગેરકાયદેસર રીતે પ્રદર્શિત કરે છે,
તો તેને ૩ વર્ષ સુધીની જેલની સજા, ભારે આર્થિક દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે.
સ્વતંત્રતા દિવસે આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો
આગામી ૧૫મી ઓગસ્ટે દેશભક્તિનો ઉત્સવ ઉજવતી વખતે દરેક નાગરિકે નીચેની બાબતોનું પાલન કરવું જોઈએ:
૧. રાષ્ટ્રધ્વજ ક્યારેય જમીન કે પાણીને સ્પર્શવો ન જોઈએ.
૨. ફાટેલો, મેલો કે ચોળાયેલો ધ્વજ ક્યારેય લહેરાવવો જોઈએ નહીં.
૩. ત્રિરંગા પર કશું પણ લખવું કે છાપવું ગેરકાયદેસર છે.
૪. ધ્વજનો ઉપયોગ કોઈ વસ્તુ બાંધવા, લપેટવા કે સુશોભન (દુકાનો શણગારવા) માટે કરવો જોઈએ નહીં.
૫. પ્લાસ્ટિકના ફ્લેગનો ઉપયોગ ટાળવો અને કાગળ કે કાપડના ધ્વજનો ઉપયોગ કરવો.
