ટામેટાં, ડુંગળી અને બટાકાના ભાવ આસમાને, ખાદ્ય ફુગાવો વધવાની પ્રબળ આશંકા
ભારતીય રસોડામાં રોજિંદા ભોજન માટે સૌથી અનિવાર્ય ગણાતા ત્રણ મુખ્ય ઘટકો – ટામેટાં, ડુંગળી અને બટાકા (TOP) અત્યારે બજારમાં ભડકે બળી રહ્યા છે. દેશભરમાં આ ત્રણેય મુખ્ય શાકભાજીના ભાવોમાં ઝડપી અને આકરો વધારો થવાને કારણે સામાન્ય જનતા ચિંતિત બની છે. ગૃહિણીઓનું આખું બજેટ ખોરવાઈ ગયું છે અને લોકોને હવે એ ભય સતાવી રહ્યો છે કે ભવિષ્યમાં અન્ય ખાદ્ય ચીજો પણ વધુ મોંઘી થઈ જશે. બજારમાં આ ત્રણેય ચીજોના ઊંચા ભાવોએ માત્ર સામાન્ય પરિવારોને જ નહીં, પરંતુ આર્થિક નીતિઓ ઘડનારા નિષ્ણાતોને પણ ચિંતામાં મૂકી દીધા છે, કારણ કે આનાથી દેશમાં ખાદ્ય ફુગાવો (Food Inflation) બેકાબૂ બનવાનો મોટો ખતરો ઊભો થયો છે.
આંકડા શું કહે છે? શાકભાજીના ભાવમાં કેટલો વધારો થયો?
ગ્રાહક બાબતોના મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના સત્તાવાર આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, છેલ્લા માત્ર એક મહિનાની અંદર જ ટામેટાના ભાવમાં સરેરાશ ૧૮% થી ૨૬% નો મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. આ જ ગાળામાં ડુંગળીના ભાવમાં ૧૧% અને બટાકાના ભાવમાં ૧.૩% નો વધારો નોંધાયો છે. ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર અને મધ્ય પ્રદેશ જેવા અગ્રણી રાજ્યોમાં તો સ્થિતિ વધુ ખરાબ છે, જ્યાં ટામેટાંના ભાવમાં ૫૦% સુધીનો સીધો વધારો ઝીંકાયો છે. દેશની રાજધાની દિલ્હી અને તેની આસપાસના એનસીઆર (NCR) વિસ્તારમાં પણ આવી જ સ્થિતિ પ્રવર્તી રહી છે. જથ્થાબંધ બજારોમાં પુરવઠો (સપ્લાય) અડધો થઈ જવાને કારણે છૂટક બજારમાં ભાવો બમણા થઈ ગયા છે.
આર્થિક દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI) એટલે કે રિટેલ ફુગાવાની ગણતરીમાં આ ત્રણેય શાકભાજીનો સંયુક્ત હિસ્સો ૧.૭૫% જેટલો મોટો છે. આથી, તેમની કિંમતોમાં થતો કોઈ પણ વધારો સીધો જ દેશના ફુગાવાના આંકડા પર નકારાત્મક અસર કરે છે. ગયા વર્ષના ભાવોની સરખામણી કરીએ તો, ટામેટાં માત્ર એક જ વર્ષમાં ૨૫% મોંઘા થયા છે અને ડુંગળીના ભાવમાં ૩.૩% નો વધારો થયો છે. જોકે, ગ્રાહકો માટે એકમાત્ર આશ્વાસન એ છે કે બટાકા ગયા વર્ષની સરખામણીએ હજુ પણ ૧૭% સસ્તા મળી રહ્યા છે.
તમારી પ્લેટ અને રેસ્ટોરન્ટના બિલ પર શું અસર થશે?
રેટિંગ એજન્સી ક્રિસિલ (CRISIL) ના પ્રતિષ્ઠિત રિપોર્ટ “રોટી રાઇસ રેટ” અનુસાર, માત્ર ટામેટાના ભાવમાં થયેલા આ અચાનક વધારાને કારણે ઘરોમાં બનતું સામાન્ય શાકાહારી ભોજન ૫% અને માંસાહારી ભોજન ૭% જેટલું મોંઘું થઈ ગયું છે. ભારતીય ભોજનની તમામ ગ્રેવી અને શાકમાં ટામેટાં, ડુંગળી અને બટાકાનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ થતો હોવાથી, માત્ર ઘરનું રસોડું જ નહીં પરંતુ હોટેલો અને રેસ્ટોરન્ટ્સમાં પણ ભોજનના ભાવ વધવા લાગ્યા છે. આ આકરા ભાવવધારાને કારણે દેશનો છૂટક ફુગાવો પણ ૧૬ મહિનાની સર્વોચ્ચ સપાટી એટલે કે ૩.૯% પર પહોંચી ગયો છે, જે સામાન્ય ગ્રાહકોની ખરીદશક્તિ પર સીધો પ્રહાર છે.
શા માટે અચાનક શાકભાજીના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા?
શાકભાજીના આ ભડકા પાછળ મુખ્યત્વે કુદરતી અને ભૌગોલિક પરિબળો જવાબદાર છે. મે અને જૂન મહિના દરમિયાન દેશભરમાં પડેલી રેકોર્ડબ્રેક કાળઝાળ ગરમી અને હીટવેવના કારણે ખેતરોમાં ઊભેલો ટામેટાંનો પાક સંપૂર્ણપણે બળી ગયો હતો, જેનાથી ઉત્પાદનને મોટું નુકસાન થયું છે. આ ઉપરાંત, અતિશય ગરમીના કારણે લાંબા અંતરના પરિવહન (ટ્રાન્સપોર્ટેશન) દરમિયાન પણ ટામેટાં ઝડપથી સડી રહ્યા છે, જેથી મુખ્ય બજારો સુધી તાજો માલ પહોંચી શકતો નથી.
બીજી તરફ, ડુંગળીના કિસ્સામાં નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે અગાઉ થયેલા કમોસમી વરસાદના કારણે ડુંગળીના સંગ્રહ (કોલ્ડ સ્ટોરેજ) ને ભારે નુકસાન થયું હતું અને તેની ગુણવત્તા બગડી ગઈ હતી. આના કારણે અત્યારે બજારમાં સારી ગુણવત્તાવાળી ડુંગળીની ભારે અછત સર્જાઈ છે. વધુમાં, વૈશ્વિક પરિબળ ‘હવામાનની અલ નીનો અસર’ અને આ વર્ષે મોડા આવેલા ચોમાસાને કારણે ખરીફ પાકના નવા વાવેતરમાં મોટો વિલંબ થયો છે. જો ચોમાસાની પ્રગતિ આગામી દિવસોમાં પણ નબળી રહેશે, તો આ પુરવઠાની કટોકટી વધુ વકરી શકે છે અને ગ્રાહકોએ હજુ લાંબો સમય મોંઘા શાકભાજી ખરીદવા મજબૂર બનવું પડશે.
