ઈરાનની સત્તાના ખેલમાં મોસાદની મોટી ચાલ! અહમદીનેજાદને ઈઝરાયેલે બનાવ્યા હતા પોતાના ‘એસેટ’
ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે દાયકાઓથી ચાલી આવતી તંગદિલી કોઈનાથી છૂપી નથી. પરંતુ તાજેતરમાં ‘ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સ’ના એક રિપોર્ટને દુનિયાભરમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. આ રિપોર્ટના કેન્દ્રમાં છે ઈરાનના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ મહમૂદ અહમદીનેજાદ અને ઈઝરાયેલની ગુપ્તચર એજન્સી ‘મોસાદ’. આ વાર્તા કોઈ જાસૂસી નવલકથા જેવી છે—એક એવું કથિત આયોજન, જેમાં ઈઝરાયેલે પોતાના સૌથી મોટા દુશ્મન દેશના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિને પોતાના ‘એસેટ’ બનાવવાની અને સમય આવ્યે તેમને ઈરાનની સત્તા સોંપવાની તૈયારી કરી હતી.
ઓપરેશનનું રહસ્ય: ઈઝરાયેલની રણનીતિ શું હતી?
રિપોર્ટ મુજબ, ઈઝરાયેલનો હેતુ ખૂબ જ મહત્વાકાંક્ષી હતો. તેમનું લક્ષ્ય અહમદીનેજાદને એક એવા ‘ઈન્ટેલિજન્સ એસેટ’ તરીકે તૈયાર કરવાનું હતું, જે ભવિષ્યમાં કોઈ મોટા યુદ્ધ અથવા રાજકીય ઉથલપાથલ દરમિયાન ઈરાનમાં તખ્તાપલટ કરી શકે અને દેશની કમાન પોતાના હાથમાં લઈ લે.
આ બધું 2024ની આસપાસ શરૂ થયું હતું. એક સુનિયોજિત ચાલ હેઠળ, ઈઝરાયેલે હંગેરીની ‘લુડોવિકા યુનિવર્સિટી’માં ક્લાઈમેટ કોન્ફરન્સનું બહાનું કાઢીને અહમદીનેજાદને ત્યાં આમંત્રિત કર્યા હતા. આ મુલાકાતની પડદા પાછળની સત્યતા એ હતી કે ઈઝરાયેલે તેમના નિવાસસ્થાન, પ્રવાસ અને અન્ય ખર્ચ માટે ફંડ પૂરું પાડ્યું હતું. આટલું જ નહીં, મોસાદના તત્કાલીન વડા ડેવિડ બાર્નિયાની મુલાકાત પણ અહમદીનેજાદ સાથે કરાવવામાં આવી હતી. ઈઝરાયેલનું ગણિત સ્પષ્ટ હતું—અહમદીનેજાદ, જે ક્યારેક કટ્ટરવાદનો ચહેરો હતા, તેઓ ધીમે ધીમે નરમ વલણ અપનાવી રહ્યા હતા અને ખમેનીના કટ્ટર વિરોધી બની ચૂક્યા હતા. ઈઝરાયેલ આ બદલાવનો લાભ લેવા માંગતું હતું.
અહમદીનેજાદનું બદલાયેલું સ્વરૂપ અને ખમેનીથી દૂરી
મહમૂદ અહમદીનેજાદનો સફર રસપ્રદ રહ્યો છે. 2005 અને 2009માં જ્યારે તેઓ રાષ્ટ્રપતિ બન્યા હતા, ત્યારે સર્વોચ્ચ નેતા અયાતુલ્લા અલી ખમેનીનું તેમને ખુલ્લું સમર્થન પ્રાપ્ત હતું. 2009ની વિવાદાસ્પદ ચૂંટણીઓ પછી જ્યારે જનતા રસ્તાઓ પર ઉતરી હતી, ત્યારે પણ ખમેનીએ ઢાલ બનીને તેમને બચાવ્યા હતા. પરંતુ 2011 પછી સ્થિતિ બદલાવા લાગી. સત્તાના સમીકરણો અને આંતરિક મતભેદોને કારણે ખમેની અને અહમદીનેજાદ વચ્ચે અંતર વધી ગયું.
રાષ્ટ્રપતિ પદ પરથી હટ્યા પછી અહમદીનેજાદે પોતાનો ‘લુક’ જ નહીં, પોતાના વિચારો પણ બદલી નાખ્યા. તેઓ એક કટ્ટરપંથીમાંથી ‘મોડરેટ’ (ઉદારવાદી) નેતા તરીકે રજૂ થવા લાગ્યા. તેમણે મુખર થઈને ખમેનીની નીતિઓની ટીકા કરી. કદાચ આ તે વળાંક હતો જેણે ઈઝરાયેલનું ધ્યાન તેમની તરફ ખેંચ્યું.
જ્યારે યોજના પર પાણી ફરી વળ્યું
કહેવાય છે કે જાસૂસી દુનિયામાં દરેક ચાલ સફળ નથી થતી. યોજના અનુસાર, યુદ્ધની સ્થિતિમાં ઈઝરાયેલી એરસ્ટ્રાઈકથી તેમના કમ્પાઉન્ડ પર હુમલો કરવામાં આવનાર હતો, જેથી તેમને ત્યાંથી સુરક્ષિત બહાર કાઢી શકાય. મોસાદના એજન્ટો તેમને એક ‘બ્લેક પ્યુજો’ કારમાં બેસાડીને સુરક્ષિત ‘સેફ હાઉસ’ લઈ પણ ગયા, પરંતુ ત્યાં પહોંચીને મામલો બગડી ગયો.
અહમદીનેજાદ આ સમગ્ર પ્રક્રિયા અને ઈઝરાયેલના હસ્તક્ષેપથી નારાજ થઈ ગયા. તેમને અનુભવાયું કે આ યોજના તેમના રાજકીય કરિયર અને પ્રતિષ્ઠા માટે ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે. તેમનો આ પ્લાનથી મોહભંગ થઈ ગયો. બીજી તરફ, ઈરાનની ગુપ્તચર એજન્સીઓને (IRGC) આ ‘સંપર્ક’ની ભણક લાગી ગઈ. પરિણામે, આ સમગ્ર ઓપરેશન નિષ્ફળ રહ્યું.
હાલમાં અહમદીનેજાદ ક્યાં છે?
આજે મહમૂદ અહમદીનેજાદ ક્યાં છે? રિપોર્ટ જણાવે છે કે તેઓ ઈરાની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ (IRGC)ની ગુપ્તચર શાખાની કસ્ટડીમાં હોઈ શકે છે. થોડા દિવસો પહેલા સર્વોચ્ચ નેતા અયાતુલ્લા અલી ખમેનીના અંતિમ સંસ્કારમાં તેમની હાજરી જોવા મળી હતી, જેનાથી તે સ્પષ્ટ થાય છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે જાહેર જીવનમાંથી અદ્રશ્ય નથી થયા, પરંતુ તેમના પર કડક નજર ચોક્કસ છે.
તેમના કરિયરનું આ પણ એક દુખદ પાસું છે કે તેમને વારંવાર રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી લડતા રોકવામાં આવ્યા. 2017, 2021 અને પછી 2024માં—અહમદીનેજાદને એક પછી એક ચૂંટણીમાં અયોગ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યા.
સત્તાની શતરંજનો એક પ્યાદો
આ સંપૂર્ણ રિપોર્ટ માત્ર ઈરાનની આંતરિક રાજનીતિની ઊંડી ખાઈ જ નથી દર્શાવતી, પરંતુ એ પણ જણાવે છે કે મધ્ય-પૂર્વમાં સત્તાની શતરંજ કેટલી જટિલ છે. જ્યાં એક તરફ ઈઝરાયેલનું ‘ઓપરેશન અહમદીનેજાદ’ નિષ્ફળ રહ્યું, ત્યાં બીજી તરફ આ ઘટના સાબિત કરે છે કે ઈરાનની અંદર વધતો અસંતોષ બાહ્ય તાકાતો માટે કેટલો મોટો અવસર બની શકે છે.
અહમદીનેજાદનું ભવિષ્ય હવે ઈરાનની કડક સુરક્ષા એજન્સીઓના હાથમાં છે. આ સમગ્ર એપિસોડે એ સાબિત કરી દીધું કે રાજનીતિમાં મિત્ર અને દુશ્મન વચ્ચેની રેખા ખૂબ જ ધૂંધળી હોય છે—ખાસ કરીને ત્યારે, જ્યારે વાત સત્તાના ગલિયારાઓની હોય. જોકે, ઈઝરાયેલ અને અહમદીનેજાદ બંનેના પ્રવક્તાઓએ આ બાબતે સત્તાવાર રીતે કંઈ પણ કહેવાનો ઈન્કાર કર્યો છે, પરંતુ આ વાર્તા આવનારા સમયમાં ઈરાનની રાજનીતિ પર મોટા સવાલો ખડા કરતી રહેશે.
