ઈરાન પર અમેરિકાના ઘાતક હુમલા, ટ્રમ્પનું મોટું નિવેદન- “મોજતબા ખામૈનેઈ ૯૦ ટકા ખતમ”
૧૪ જુલાઈ, ૨૦૨૬ની આ સવાર મધ્ય-પૂર્વમાં એક નવી ભૂ-રાજકીય વાસ્તવિકતા લઈને આવી છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો સંઘર્ષ હવે તેના સૌથી વિનાશક તબક્કે પહોંચ્યો છે. એક તરફ જ્યાં ઈરાને અખાતી દેશોમાં હાજર અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર હુમલાનો દાવો કર્યો છે, તો બીજી તરફ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનના સંપૂર્ણ સૈન્ય માળખાને તોડી પાડવાની જાહેરાત કરી દીધી છે. આ વચ્ચે, ટ્રમ્પનું સૌથી ચોંકાવનારું નિવેદન ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા મોજતબા ખામૈનેઈને લઈને આવ્યું છે, જેને સાંભળીને આંતરરાષ્ટ્રીય ગલિયારાઓમાં હલચલ મચી ગઈ છે.
સૈન્ય શક્તિનો ‘ખાતમો’?
‘ફોક્સ ન્યૂઝ’ને આપેલા એક વિશેષ ઈન્ટરવ્યુમાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો લહેકો અત્યંત આક્રમક હતો. તેમણે દાવો કર્યો કે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ દ્વારા કરવામાં આવેલા સંયુક્ત હુમલાઓએ ઈરાનની કમર તોડી નાખી છે. ટ્રમ્પના શબ્દોમાં કહીએ તો, “તેમની પાસે હવે ન નૌકાદળ બચ્યું છે, ન વાયુસેના. તેમની એન્ટી-એરક્રાફ્ટ ક્ષમતાઓ અને ડિફેન્સ સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે તબાહ થઈ ચૂકી છે.”
ટ્રમ્પે એવો પણ દાવો કર્યો કે આ સંઘર્ષમાં ઈરાનના ઘણા ટોચના સૈન્ય કમાન્ડરો માર્યા ગયા છે, જેનાથી ઈરાનની યુદ્ધ લડવાની ક્ષમતા લગભગ શૂન્ય થઈ ગઈ છે. તેમણે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે ઈરાનના ‘સૌથી સારા અને મોટા નેતા’ હવે અસ્તિત્વમાં નથી. આ નિવેદન ઈરાનની આંતરિક સુરક્ષા અને રાજકીય સ્થિરતા પર એક મોટો પ્રશ્નાર્થ ચિન્હ ઊભો કરે છે.
મોજતબા ખામૈનેઈ: રહસ્યમય મૌન અને ટ્રમ્પનો દાવો
ટ્રમ્પના દાવાઓનું કેન્દ્રબિંદુ ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા મોજતબા ખામૈનેઈ રહ્યા છે. મોજતબાને લઈને ટ્રમ્પે જે કહ્યું, તે ઈરાન માટે એક મોટો આંચકો માનવામાં આવી રહ્યો છે. તેમણે દાવો કર્યો કે મોજતબા ખામૈનેઈ ‘૯૦ ટકા ખતમ’ થઈ ચૂક્યા છે. આ નિવેદન એટલા માટે પણ ગંભીર છે કારણ કે છેલ્લા કેટલાક સમયથી મોજતબા જાહેર જીવનમાંથી સંપૂર્ણપણે ગાયબ છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ પછી તેમને ન તો ક્યાંય જોવામાં આવ્યા છે કે ન તો તેમણે કોઈ સત્તાવાર સંદેશ જાહેર કર્યો છે.
લાંબા સમયથી એવી અટકળો લગાવવામાં આવી રહી હતી કે અમેરિકી હુમલાઓ દરમિયાન મોજતબા ખામૈનેઈ ગંભીર રીતે ઘાયલ થઈ ગયા હતા. ટ્રમ્પનું આ નિવેદન તે અટકળોને એક પ્રકારની સત્તાવાર પુષ્ટિની નજીક લઈ જાય છે. જો આ દાવો સાચો હોય, તો ઈરાનની સત્તાના ગલિયારાઓમાં એક મોટો શૂન્યાવકાશ પેદા થશે, જેનાથી આગામી સમયમાં ગૃહયુદ્ધ કે તખ્તાપલટ જેવી સ્થિતિ પણ બની શકે છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ઈરાનની ગુહાર
એક તરફ જ્યાં ઈરાનની સૈન્ય તાકાત પસ્ત થતી દેખાઈ રહી છે, બીજી તરફ ઈરાને આ મામલાને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) સુધી પહોંચાડ્યો છે. ઈરાનના રાજદૂત ઈરાવાનીએ અમેરિકા પર સમજૂતીની શરતો તોડવાનો ગંભીર આરોપ લગાવ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકાએ ‘ઈસ્લામાબાદ MoU’ પર હસ્તાક્ષર કર્યા બાદ ન માત્ર પોતાના વચનોથી પીછેહઠ કરી, પરંતુ વ્યવસ્થિત રીતે તે પાયાને પણ નબળા પાડ્યા છે જેના પર શાંતિ ટકેલી હતી.
ઈરાનનું માનવું છે કે અમેરિકાએ કૂટનીતિના મુખૌટા પાછળ સૈન્ય આક્રમકતાનો સહારો લીધો છે. જોકે, વિશ્વ મંચ પર ઈરાનની આ અપીલ હાલમાં બેઅસર દેખાઈ રહી છે, કારણ કે જમીની વાસ્તવિકતા પર અમેરિકી હુમલાઓએ ઈરાનને બેકફૂટ પર ધકેલી દીધું છે.
શું હવે આગળ?
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે સીઝફાયરની કોશિશો પહેલેથી જ નિષ્ફળ ગઈ છે. આ સંઘર્ષને કારણે અખાતી દેશોમાં ભયનું વાતાવરણ છે અને વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પર પણ ઊંડી અસર પડી રહી છે. ટ્રમ્પનું આ વલણ સ્પષ્ટ કરે છે કે અમેરિકા હવે કોઈ પણ પ્રકારની ‘વાતચીત’ના મૂડમાં નથી, પરંતુ તે ઈરાનની સત્તા અને સૈન્ય શક્તિને સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત કરવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.
મોજતબા ખામૈનેઈનું ગાયબ થવું અને ટ્રમ્પનું તેમને ‘૯૦ ટકા ખતમ’ કહેવું, આ વાતનો સંકેત છે કે ઈરાન એક મોટા આંતરિક સંકટ તરફ વધી રહ્યું છે. દુનિયા હવે એ વાતની રાહ જોઈ રહી છે કે શું ઈરાન તરફથી કોઈ સત્તાવાર સ્પષ્ટતા આવશે કે પછી આગામી દિવસોમાં વધુ મોટા ચોંકાવનારા ખુલાસાઓ થશે.
આ યુદ્ધે સાબિત કરી દીધું છે કે આધુનિક ટેકનોલોજી અને મિસાઈલ શક્તિના યુગમાં, એક શક્તિશાળી દેશના સૈન્ય માળખાને ગણતરીના દિવસોમાં કેવી રીતે તોડી પાડવામાં આવી શકે છે. ઈરાન માટે આ માત્ર એક સૈન્ય હાર નથી, પરંતુ એક અસ્તિત્વનું સંકટ પણ છે.
