iPhone બનાવવામાં ભારતનો નવો ઇતિહાસ! ₹62,500 કરોડના આ માસ્ટરપ્લાનથી ચીનનું સામ્રાજ્ય ખતરામાં?

ભારત સરકારે દેશને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદન ક્ષેત્રે સ્વનિર્ભર બનાવવા અને વૈશ્વિક સ્તરે અગ્રેસર કરવા માટે એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને મોટો નિર્ણય લીધો છે. કેન્દ્રીય કેબિનેટે ₹૬૨,૫૦૦ કરોડના માતબર બજેટ સાથે ‘મોબાઈલ ફોન મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ’ (MPMS) ને સત્તાવાર મંજૂરી આપી દીધી છે. આ નવી યોજના અગાઉની પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) યોજનાનું સ્થાન લેશે, જે ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના રોજ સત્તાવાર રીતે પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.

આ માત્ર એક સરકારી યોજના નથી, પરંતુ ભારતને વૈશ્વિક ટેકનોલોજીના નકશા પર એક નવી ઓળખ આપવા માટેનો રોડમેપ છે. આ કાર્યક્રમ આગામી પાંચ નાણાકીય વર્ષો (વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ થી શરૂ થઈને ૨૦૩૦-૩૧ સુધી) માટે અમલમાં રહેશે. આ પાંચ વર્ષો દરમિયાન ભારત ન માત્ર વિશ્વ માટે ફોન બનાવશે, પરંતુ ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે પોતાની અનોખી છાપ છોડશે.

અસેમ્બલિંગથી લઈને બ્રાન્ડિંગ સુધી: ભારતની નવી ઉડાન

અત્યાર સુધી ભારતમાં મોટાભાગે સ્માર્ટફોનના સ્પેરપાર્ટ્સ બહારથી લાવીને તેને અસેમ્બલ (જોડવાનું) કરવાનું કામ થતું હતું. પરંતુ આ નવી ‘મોબાઈલ ફોન મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ’ (MPMS) નો અસલી હેતુ આ મર્યાદાથી આગળ વધવાનો છે.

સરકાર ઈચ્છે છે કે ભારત હવે માત્ર અન્ય દેશોના ફોન અસેમ્બલ કરવા પૂરતું સીમિત ન રહે, પરંતુ:

• સ્વદેશી બ્રાન્ડ્સનું નિર્માણ થાય: ભારત પોતાની આગવી સ્માર્ટફોન બ્રાન્ડ્સ વૈશ્વિક બજારમાં લોન્ચ કરે.

• ડિઝાઇનિંગ ભારતમાં થાય: ફોનની અંદરની ચિપથી લઈને બહારની ડિઝાઇન ભારતીય એન્જિનિયરો દ્વારા જ ભારતમાં તૈયાર થાય.

• બૌદ્ધિક સંપદા (IP) નો વિકાસ થાય: ભારત પોતાની હોમગ્રોન (સ્વદેશી) ટેકનોલોજી વિકસાવે અને તેની પેટન્ટ્સ તથા ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી પોતાના નામે નોંધાવે.

જ્યારે દેશમાં જ ડિઝાઇન અને સંશોધન (R&D) થશે, ત્યારે ભારત ખરા અર્થમાં ટેકનોલોજી સુપરપાવર બનવા તરફ આગળ વધશે.

ભારતના નિકાસ ઇતિહાસમાં સ્માર્ટફોન નંબર વન પ્રોડક્ટ!

કેલેન્ડર વર્ષ ૨૦૨૫ એ ભારતીય અર્થતંત્ર અને નિકાસ બજાર માટે એક ઐતિહાસિક વર્ષ સાબિત થયું છે. વર્ષ ૨૦૨૫માં, સ્માર્ટફોન ભારતના તમામ પરંપરાગત નિકાસ ઉત્પાદનો (જેમ કે પેટ્રોલિયમ પેદાશો કે રત્ન-આભૂષણો) ને પાછળ છોડીને મૂલ્યની દૃષ્ટિએ દેશની સૌથી મોટી એક્સપોર્ટ પ્રોડક્ટ બની ગઈ છે.

મળેલા અહેવાલો અનુસાર, વર્ષ ૨૦૨૫માં ભારતે આશરે ₹૨.૬૨ લાખ કરોડના સ્માર્ટફોનની નિકાસ અન્ય દેશોમાં કરી છે. આ નિકાસમાં સૌથી મોટો સિંહફાળો દિગ્ગજ અમેરિકન કંપની એપલ (Apple) નો રહ્યો છે. ભારતમાં ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ (Tata Electronics), ફોક્સકોન (Foxconn) અને પેગાટ્રોન (Pegatron) જેવી વૈશ્વિક સપ્લાયર કંપનીઓ દ્વારા મોટા પાયે આઇફોન (iPhone) નું ઉત્પાદન કરવામાં આવી રહ્યું છે અને તેને વિશ્વભરના બજારોમાં મોકલવામાં આવી રહ્યા છે.

ચીન પછી ભારત દુનિયામાં બીજા ક્રમે: પાંચ વર્ષમાં અદભુત પ્રગતિ

આજે ભારત વિશ્વમાં સ્માર્ટફોન ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ચીન પછી બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો દેશ બની ગયો છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ભારતે જે ઝડપથી પ્રગતિ કરી છે તેના આંકડા ખરેખર અકલ્પનીય છે:

આ આંકડા દર્શાવે છે કે અગાઉની પોલિસીઓએ ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે ઉત્પાદન હબ બનાવવામાં કેટલો મહત્વનો પાયો નાખ્યો હતો. હવે નવી સ્કીમ આ પાયા પર એક વિશાળ ઇમારત ચણવા માટે તૈયાર છે.

નવી યોજનાથી સરકારને શું છે અપેક્ષાઓ?

આ ભવ્ય યોજના પાછળ ભારત સરકાર માત્ર આર્થિક ફાયદો જ નથી જોઈ રહી, પરંતુ તેનાથી દેશના સામાન્ય નાગરિકોના જીવનમાં પણ મોટો બદલાવ આવવાની અપેક્ષા છે:

• ₹૩૯,૦૦,૦૦૦ કરોડનું ઉત્પાદન: નવી યોજના હેઠળ, આગામી વર્ષોમાં ભારતમાં સ્માર્ટફોનનું કુલ ઉત્પાદન આશરે ₹૩૯ લાખ કરોડ સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. આ સાથે જ નિકાસમાં પણ બમ્પર ઉછાળો આવશે, જેનાથી દેશના વિદેશી હૂંડિયામણમાં મોટો વધારો થશે.

• ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રોજગારીની તકો: આ યોજનાથી દેશમાં અંદાજે ૬૦,૦૦૦ પ્રત્યક્ષ (Direct) નોકરીઓનું સર્જન થશે. આ નોકરીઓ માત્ર મેટ્રો શહેરો પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ નાના નગરો અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ફેલાશે.

• સ્થાનિક સ્તરે રોજગારીનું મોડેલ: હાલમાં પણ ભારતમાં એવા ઘણા મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્લાન્ટ્સ કાર્યરત છે જ્યાં એક જ લોકેશન પર ૫,૦૦૦ થી વધુ સ્થાનિક લોકો કામ કરી રહ્યા છે, જેમાં મોટાભાગે મહિલાઓ સામેલ છે. નવી યોજના આવા પ્લાન્ટ્સની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો કરશે.

ભારત સરકારની આ ₹૬૨,૫૦૦ કરોડની નવી નીતિ માત્ર મોબાઈલ બનાવવાની ફેક્ટરીઓ સ્થાપવા પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તે ભારતના યુવાનોને હાઈ-ટેક રોજગારી આપવા અને વૈશ્વિક બજારમાં ‘મેડ ઈન ઈન્ડિયા’ બ્રાન્ડનો ડંકો વગાડવા માટેનું એક સબળ માધ્યમ બનવા જઈ રહી છે.