ચાબહાર બંદર પર અમેરિકાના દાવાને ભારતે ફગાવ્યો: ‘શાહિદ બેહેશ્તી ટર્મિનલ સંપૂર્ણ સુરક્ષિત, કોઈ નુકસાન નહીં’
પશ્ચિમ એશિયા અને વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત સંવેદનશીલ એવા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) વિસ્તારમાં વધી રહેલા આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ વચ્ચે ઈરાનના ચાબહાર બંદરને લઈને મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકી સૈન્યની સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (US CENTCOM) દ્વારા ચાબહાર બંદર પર ઈરાની સૈન્યના સર્વેલન્સ ટાવરને તોડી પાડવામાં આવ્યો હોવાના દાવા બાદ ભારતે સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપી છે. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે (MEA) સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ વિસ્તારમાં ચાલી રહેલી સૈન્ય હિલચાલ છતાં, ભારતના રોકાણવાળા અને વ્યૂહાત્મક રીતે અતિ મહત્વપૂર્ણ એવા ‘શાહિદ બેહેશ્તી ટર્મિનલ’ (Shahid Beheshti Terminal) ને કોઈ નુકસાન થયું નથી અને બંદર પરની કામગીરી સંપૂર્ણપણે સામાન્ય અને કાર્યરત છે.
અમેરિકી સેન્ટકોમનો દાવો અને સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ તસવીર
આ વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) એ પુષ્ટિ કરી કે તેમણે ચાબહાર બંદર પર ઈરાનના એક મહત્વપૂર્ણ સર્વેલન્સ ટાવરને નિશાન બનાવીને નાશ કર્યો છે. અમેરિકાના સંરક્ષણ સચિવ પીટ હેગસેથે શુક્રવારે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X (અગાઉ ટ્વિટર) પર એક તસવીર શેર કરી હતી. આ સેટેલાઇટ અથવા એરિયલ તસવીરમાં ઓમાનના અખાત પર સ્થિત ચાબહાર બંદરના એક હિસ્સામાં યુએસ હુમલા બાદ ધ્વસ્ત થયેલો સર્વેલન્સ ટાવર દેખાતો હતો. હેગસેથની આ પોસ્ટ પહેલા જ આ ફોટો સોશિયલ મીડિયા પર જોરદાર વાયરલ થઈ ચૂક્યો હતો.
અમેરિકાના જણાવ્યા અનુસાર:
ઈરાનની ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) આ વિશિષ્ટ સર્વેલન્સ ટાવરનો ઉપયોગ ઓમાનના અખાત અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારી જહાજોની જાસૂસી કરવા, તેમનું બારીકાઈથી નિરીક્ષણ કરવા અને તેમને નિશાન બનાવવા માટે કરી રહી હતી. જેથી પ્રાદેશિક સુરક્ષાના હિતમાં આ કાર્યવાહી અનિવાર્ય હતી.
બીજી તરફ, ઈરાનના સરકારી મીડિયાએ સ્વીકાર્યું છે કે આ સુવિધા પર ત્રીજા રાઉન્ડના હુમલા થયા છે, પરંતુ તેમણે અમેરિકાના સર્વેલન્સ ટાવર ધરાશાયી થવાના અહેવાલો અને દાવાઓને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યા છે.
ભારતનું સત્તાવાર વલણ: આપણું ટર્મિનલ સંપૂર્ણ સુરક્ષિત
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા આ સીધા સૈન્ય ઘર્ષણ અને અહેવાલો વચ્ચે ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે પોતાના હિતોને લઈને ચાલી રહેલી ચિંતાઓ પર પૂર્ણવિરામ મૂક્યું છે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે પત્રકારોને જણાવ્યું કે ભારતીય એન્જિનિયરો અને અધિકારીઓની દેખરેખ હેઠળ ચાલતું શાહિદ બેહેશ્તી ટર્મિનલ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે.
જયસ્વાલે મીડિયા બ્રીફિંગમાં જણાવ્યું હતું કે:
“અમે આ ક્ષેત્રમાં યુએસ હુમલા અને સૈન્ય ગતિવિધિઓના અહેવાલોથી વાકેફ છીએ. પરંતુ અમે સ્પષ્ટ કરવા માંગીએ છીએ કે ચાબહાર બંદર પરના ભારતીય હિસ્સા એટલે કે શાહિદ બેહેશ્તી ટર્મિનલને કોઈ નુકસાન થયું નથી. ત્યાં તમામ પ્રકારની વ્યાપારી અને ઓપરેશનલ કામગીરી રોજિંદી પ્રક્રિયા મુજબ જ ચાલી રહી છે.”
સેક્શન વેઇવર (પ્રતિબંધોમાંથી મુક્તિ) ની સમાપ્તિ અને રાજદ્વારી મંત્રણા
આ લશ્કરી તણાવ ઉપરાંત, ભારત સામે એક મોટો રાજદ્વારી પડકાર પણ ઊભો થયો છે. અમેરિકા દ્વારા ભારતને ચાબહાર બંદરના વિકાસ અને સંચાલન માટે ઈરાન પરના આર્થિક પ્રતિબંધોમાંથી જે વિશેષ માફી (Sanctions Waiver) આપવામાં આવી હતી, તેની મુદત હવે સમાપ્ત થઈ રહી છે.
આ અંગે વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તાએ ખાતરી આપી હતી કે ભારત સરકાર આ મામલે ખૂબ જ ગંભીરતાથી આગળ વધી રહી છે. અમેરિકી પ્રતિબંધોની માફીની સમાપ્તિ પછી, ભારત આ પ્રોજેક્ટ સાથે સંકળાયેલા તમામ સંબંધિત આંતરરાષ્ટ્રીય હિસ્સેદારો (Stakeholders) સાથે સતત ઉચ્ચ સ્તરીય ચર્ચા અને વાટાઘાટો કરી રહ્યું છે, જેથી બંદરના સંચાલનમાં કોઈ કાનૂની કે આર્થિક અડચણ ન આવે.
https://t.co/jZlSVRePRC pic.twitter.com/Nj5o0oiphH
— Pete Hegseth (@PeteHegseth) July 17, 2026
ભારત માટે ચાબહાર બંદરનું અસાધારણ મહત્વ
ચાબહાર બંદર એ માત્ર એક વ્યાપારી બંદર નથી, પરંતુ તે ભારતના ભૂ-રાજકીય (Geopolitical) અને વ્યૂહાત્મક હિતોની કરોડરજ્જુ સમાન છે. ભારત માટે આ બંદર આટલું મહત્વનું કેમ છે, તેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
પાકિસ્તાનને બાયપાસ કરવાનો માર્ગ: ભારત પાકિસ્તાનની ધરતીનો ઉપયોગ કર્યા વિના સીધું જ અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયાના દેશો સાથે વેપાર કરી શકે તે માટે આ બંદર ગોલ્ડન ગેટવે સમાન છે.
વ્યૂહાત્મક સંતુલન: પાકિસ્તાનમાં ચીન દ્વારા વિકસાવવામાં આવી રહેલા ‘ગ્વાદર બંદર’ (Gwadar Port) ના વળતા જવાબ તરીકે ભારત ઈરાનમાં ચાબહાર બંદરનો વિકાસ કરી રહ્યું છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર કોરિડોર: આ બંદર ઇન્ટરનેશનલ નોર્થ-સાઉથ ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર (INSTC) નો એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો છે, જે રશિયા અને યુરોપ સુધી ભારતીય માલસામાન પહોંચાડવાનો સમય અને ખર્ચ અડધો કરી નાખશે.
