ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ ₹૩ થી ₹૫ મોંઘું થવાની ભીતિ: જાણો ક્રૂડ ઓઇલના ભડકાની સંપૂર્ણ ઇનસાઇડ સ્ટોરી
પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા સૈન્ય સંઘર્ષ અને ભૌગોલિક રાજકીય તણાવના કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં મોટો ભડકો થયો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધની સ્થિતિ વચ્ચે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને લાલ સમુદ્ર જેવા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગો અવરોધાતા આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $૯૧ ને પાર પહોંચી ગયા છે. આ વૈશ્વિક કટોકટીની સીધી અસર આવનારા દિવસોમાં ભારતીય અર્થતંત્ર અને સામાન્ય નાગરિકોના ખિસ્સા પર પડે તેવી પ્રબળ શક્યતા છે.
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા લશ્કરી તણાવે વૈશ્વિક તેલ બજારમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાના કારણે વિશ્વના કુલ ઉર્જા પુરવઠાના ૨૦% હિસ્સા પર પહેલેથી જ વિપરીત અસર પડી છે. હવે આ સૈન્ય સંઘર્ષની ઝાળ લાલ સમુદ્ર સુધી પહોંચી ગઈ છે, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બેંચમાર્ક ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $૯૧ ના સ્તરને પાર કરી ગયા છે.
હૂતી બળવાખોરોનું સાઉદી અરેબિયા પર નિશાનું અને લાલ સમુદ્રની કટોકટી
ઈરાન સમર્થિત યમનના હૂતી બળવાખોરોએ ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં અમેરિકાના સૌથી મોટા સાથી દેશ સાઉદી અરેબિયા વિરુદ્ધ મોરચો ખોલી દીધો છે. અમેરિકાએ ઈરાની બંદરો પરથી તેલ અને ગેસ ટેન્કરોની અવરજવર અટકાવતા, તેના જવાબમાં હૂતીઓએ ડ્રોન અને એન્ટી-શિપ ક્રૂઝ મિસાઈલોનો ઉપયોગ કરીને લાલ સમુદ્રના પ્રવેશદ્વાર ગણાતા ‘બાબ અલ-મંડબ’ જળડમરુમધ્યમાંથી પસાર થતા સાઉદી અરામકોના તમામ તેલ ટેન્કરો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદવાની જાહેરાત કરી છે.
આ દરિયાઈ માર્ગ પરથી વિશ્વના કુલ દરિયાઈ વેપારનો ૧૨% થી ૧૫% અને વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાનો આશરે ૧૦% હિસ્સો વહન થાય છે. હૂતી હુમલાના જોખમને કારણે શિપિંગ કંપનીઓ હવે લાલ સમુદ્રનો સીધો માર્ગ છોડીને આફ્રિકા ખંડના ‘કેપ ઓફ ગુડ હોપ’ ફરીને લાંબો માર્ગ પસંદ કરવા મજબૂર બની છે. આનાથી જહાજોની મુસાફરીમાં ૧૪ થી ૩૦ દિવસનો વધારો થશે, જેનાથી ઇંધણનો વપરાશ અને દરિયાઈ વીમા (Marine Insurance) પ્રીમિયમ બંને આસમાને પહોંચશે.
ભારત પર બેવડા આર્થિક સંકટના વાદળો
આ વૈશ્વિક કટોકટીની ભારત પર બે રીતે ગંભીર અસર થવાની ભીતિ છે:
-
ઇંધણ આયાત અને ઉર્જા સુરક્ષા: ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ક્રૂડ ઓઇલ રશિયા પાસેથી આયાત કરે છે, જે કાળા સમુદ્ર અને સુએઝ નહેર થઈને લાલ સમુદ્રના રસ્તે ભારતીય બંદરો સુધી પહોંચે છે. જોકે રશિયન જહાજો પર કોઈ સીધો હુમલો થયો નથી, છતાં સમગ્ર વિસ્તારમાં યુદ્ધની સ્થિતિ સર્જાવાથી દરિયાઈ માર્ગનું ભાડું વધશે.
-
ભારતીય નિકાસ પર ફટકો: ભારતમાંથી યુરોપ અને અમેરિકા ખાતે મોકલવામાં આવતો ટેક્સટાઈલ (કાપડ), ચા, બાસમતી ચોખા અને એન્જિનિયરિંગ સામાન લાલ સમુદ્રના માર્ગે જ જાય છે. માર્ગ બદલાતાં શિપિંગ કોસ્ટ વધશે, જેનાથી વિદેશી બજારોમાં ભારતીય માલ મોંઘો થશે અને સ્પર્ધાત્મકતા ગુમાવશે.
શું ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધશે?
જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના દરો સતત $૯૧ થી ઊંચા સ્તરે જળવાઈ રહેશે, તો ભારતીય તેલ વિતરણ કંપનીઓ માટે સ્થાનિક દરો સ્થિર રાખવા મુશ્કેલ બનશે. નાણાકીય નિષ્ણાતોના મતે, આગામી મહિનાના પ્રથમ સપ્તાહ સુધીમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર ₹૩ થી ₹૫ સુધીનો વધારો ઝીંકાય તેવી શક્યતા છે. જોકે, આ અંગે કેન્દ્ર સરકાર કે સરકારી તેલ કંપનીઓ દ્વારા હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર નોટિફિકેશન જારી કરવામાં આવ્યું નથી.
