અમેરિકામાં ભારતીય માલસામાન પરના ૧૦% ટેરિફની મુદત પૂરી: હવે આગળ શું થશે?
આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને રાજકારણમાં હાલમાં અમેરિકા અને ભારત વચ્ચેના સંબંધો એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક પર છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા મોટાભાગની ભારતીય ચીજવસ્તુઓ પર લાદવામાં આવેલો ૧૦ ટકાનો ટેરિફ આગામી ૨૪ જુલાઈએ સમાપ્ત થઈ રહ્યો છે. આ એક્સપાયરી ડેટ નજીક આવતા જ બંને દેશોના વેપારી વર્તુળો અને રાજકીય કોરિડોરમાં ગરમાવો આવી ગયો છે.
સવાલ એ ઊભો થઈ રહ્યો છે કે આ મુદત પૂરી થયા પછી ભારતીય નિકાસકારો અને વેપાર પર તેની શી અસર પડશે? શું ટેરિફ યથાવત રહેશે, તેમાં વધારો થશે કે પછી કોઈ નવી વ્યાપારિક સમજૂતી સામે આવશે? આ માત્ર ભારત એક જ દેશનો પ્રશ્ન નથી, પરંતુ અમેરિકાના અન્ય વેપારી ભાગીદારો પણ આ જ સવાલના જવાબની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
હાલમાં ભારતીય નિકાસકારો શું ચૂકવી રહ્યા છે?
વર્તમાન સમયમાં અમેરિકામાં પ્રવેશતી ભારતીય ચીજવસ્તુઓ પર ૧૯૭૪ના ટ્રેડ એક્ટની સેક્શન ૧२२ હેઠળ ૧૦ ટકાનો વધારાનો ટેરિફ લાગુ પડે છે. આ કાયદો રાષ્ટ્રપતિને દેશની પેમેન્ટ બેલેન્સની સમસ્યાને સુધારવા માટે હંગામી ડ્યુટી લાદવાની સત્તા આપે છે. આ ડ્યુટી દરેક વેપારી ભાગીદાર દ્વારા ચૂકવવામાં આવતા સામાન્ય ‘મોસ્ટ-ફાવર્ડ-નેશન’ રેટ્સ ઉપરાંતની છે.
જો કે, તમામ ચીજવસ્તુઓ પર આ નિયમ લાગુ પડતો નથી. સ્ટીલ, એલ્યુમિનિયમ અને ઓટોમોબાઈલ જેવા કેટલાક ક્ષેત્રો પર અગાઉથી જ ૨૩૨ની સેક્શન હેઠળ ઊંચી ડ્યુટી લાગુ છે, જે આ એક્સપાયરીથી પ્રભાવિત થવાની નથી. બીજી તરફ, સ્માર્ટફોન, લેપટોપ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, એનર્જી પ્રોડક્ટ્સ અને ક્રિટિકલ મિનરલ્સ જેવી મહત્વપૂર્ણ ચીજવસ્તુઓને એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર હેઠળ આ વધારાના ટેરિફમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. ભારતની કુલ નિકાસમાં આ ચીજવસ્તુઓનો હિસ્સો મોટો છે, જેણે અત્યાર સુધી ભારતીય નિકાસકારોને રાહત આપી છે.
ફેબ્રુઆરીની ફ્રેમવર્ક ડીલ અને અદાલતી હસ્તક્ષેપ
આ આખા વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિમાં ગત ૭ ફેબ્રુઆરીએ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે એક ફ્રેમવર્ક સમજૂતી થઈ હતી. આ સમજૂતી હેઠળ ભારતીય માલસામાન પરનો ટેરિફ ૫૦ ટકાથી ઘટાડીને ૧૮ ટકા કરવાનો પ્રસ્તાવ હતો, અને તેની સામે ભારતે અમેરિકા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં ચીજવસ્તુઓની ખરીદી કરવા અને પોતાના બજારને વધુ ખોલવાની તૈયારી દર્શાવી હતી.
વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ૧૮ ટકાના દરે ભારતીય નિકાસકારોને ચીન, વિયેતનામ અને બાંગ્લાદેશ જેવા સ્પર્ધકો સામે ફાયદો મળત. પરંતુ ૨૦ ફેબ્રુઆરીના રોજ યુએસ સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રમ્પની કટોકટી સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને લાદવામાં આવેલા ટેરિફને ગેરકાયેદસર ઠેરવતા આ ફ્રેમવર્ક પર પાણી ફરી વળ્યું. જો કે, આ કરારમાં એવી જોગવાઈ હતી કે જો ટેરિફમાં ફેરફાર થાય તો બંને દેશો પોતપોતાની પ્રતિબદ્ધતાઓ બદલી શકે છે, અને આજનો વિવાદ આ જ બિંદુ પર અટવાયેલો છે.
વોશિંગ્ટનની નવી યોજના અને સેક્શન ૩૦૧ ની તપાસ
હવે અમેરિકા વહીવટીતંત્ર સેક્શન ૩૦૧ નો સહારો લેવાની તૈયારીમાં છે, જે અયોગ્ય કે ભેદભાવપૂર્ણ વ્યવહારો સામે વળતો પ્રહાર કરવાની સત્તા આપે છે. ભારત વિરુદ્ધ હાલમાં બે તપાસ ખુલ્લી છે—એક શ્રમિકોના શોષણ (ફોર્સ્ડ લેબર) સંબંધિત અને બીજી વધુ પડતી ઉત્પાદન ક્ષમતા (એક્સેસ મન્યુફેક્ચરિંગ કેપેસિટી) અંગેની.
જો આ બંને તપાસમાં ભારત વિરુદ્ધ નિર્ણય આવે અને નવા ટેરિફ લાદવામાં આવે, તો ભારતને વેપારમાં મળનારી સ્પર્ધાત્મક રાહત જોખમમાં મુકાઈ શકે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જ્યાં સુધી કોઈ વચગાળાનો વ્યાપાર કરાર હસ્તાક્ષરિત ન થાય, ત્યાં સુધી ટેરિફનો બોਝ વધી શકે છે અને તે ૩૦ ટકા કે તેથી વધુ પણ થઈ શકે છે.
રશિયન તેલનો મુદ્દો અને સેનેટનું બિલ
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિમાં સૌથી મોટો ખતરો યુએસ સેનેટમાં ચાલી રહેલા એક નવા બિલનો છે. આ બિલ હેઠળ રશિયા પાસેથી તેલ અને કુદરતી ગેસ ખરીદનારા પાંચ મુખ્ય દેશો પર ૧૦૦ ટકા સુધીનો ટેરિફ લાદવાની વાત છે, અને તેમાં ભારતનું નામ પણ સામેલ છે. જો કે આ મામલે રાષ્ટ્રપતિ પાસે વેવર આપવાની સત્તા છે, છતાં આ કાયદો ભારતીય અર્થતંત્ર અને ઊર્જા સુરક્ષા માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
મુદત પૂરી થયા પછી આગળ શું થશે?
આગામી દિવસોમાં ચાર મુખ્ય સંભાવનાઓ સામે આવી રહી છે: ૧. ભારતીય માલસામાન માત્ર સામાન્ય એમએફએન દરો પર પાછો ફરે (જે અત્યંત ઓછી સંભાવના ધરાવે છે). ૨. કૉંગ્રેસની મંજૂરી લઈને ૧૦ ટકાનો ટેરિફ લંબાવવામાં આવે. ૩. સેક્શન ૩૦૧ હેઠળ નવી તપાસના આધારે ઊંચા ટેરિફ લાદવામાં આવે. ૪. અથવા કેનેડાની જેમ કોઈ તદ્દન નવા જ કાયદાકીય સાધનનો ઉપયોગ કરવામાં આવે.
આ બધી બાબતો દર્શાવે છે કે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વચગાળાના વેપાર કરારને આખરી ઓપ આપવો કેટલો અનિવાર્ય બની ગયો છે. વાટાઘાટોનું ટેબલ જ આ અનિશ્ચિતતાનો અંત લાવી શકે છે, અને હવે સમય બહુ ઓછો બચ્યો છે.
