RBI ની નવી સ્કીમે મચાવી ધૂમ! NRI રોકાણકારોએ તોડ્યા તમામ જૂના રેકોર્ડ
દેશની સૌથી મોટી સરકારી બેંક, સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SBI) ના રિસર્ચ રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતમાં ‘ફોરેન કરન્સી નોન-રેસિડેન્ટ (બેંક)’ એટલે કે FCNR(B) ડિપોઝિટ સ્કીમ હેઠળ જમા થયેલી રકમમાં અભૂતપૂર્વ વધારો થયો છે. રિપોર્ટ મુજબ, માત્ર ૪૫ દિવસના ટૂંકા ગાળામાં જમા થયેલી રકમ ૨૦૧૩ ની સ્પેશિયલ ડિપોઝિટ સ્કીમ દરમિયાન ત્રણ મહિનામાં એકઠી થયેલી કુલ રકમ કરતાં પણ વધી ગઈ છે.
SBI રિસર્ચનો અંદાજ છે કે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા લેવાયેલા તાજેતરના નીતિગત પગલાંને કારણે દેશમાં વિદેશી હૂંડિયામણનો એકંદર પ્રવાહ (Inflow) આખરે ૮૦ થી ૮૫ બિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે. આરબીઆઈએ ૧૭ જુલાઈ સુધીમાં કુલ ૨૦.૭ બિલિયન ડોલરના ઇનફ્લોની માહિતી આપી હતી, જેમાં FCNR(B) ડિપોઝિટ દ્વારા આવેલા ૧૭.૪ બિલિયન ડોલરનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ ટ્રેન્ડ દર્શાવે છે કે FCNR(B) ડિપોઝિટે ૨૦૧૩ ના ૨૬ બિલિયન ડોલરના આંકડાને ખૂબ જ ઝડપથી પાર કરી લીધો છે.
ડિપોઝિટના અંદાજમાં મોટો સુધારો અને નવી વ્યૂહરચના
શરૂઆતમાં એવો અંદાજ હતો કે આ સ્કીમ હેઠળ ૪૦ થી ૪૫ બિલિયન ડોલર આવશે, પરંતુ આ ક્ષેત્રે મળેલી અભૂતપૂર્વ સફળતાને જોતાં SBI રિસર્ચે હવે પોતાનો અંદાજ સુધારીને ૬૫ થી ૭૦ બિલિયન ડોલર કર્યો છે. આ ઉપરાંત, ઓવરસીઝ ફોરેન કરન્સી બોરોઇંગ્સ (OFCBs) અને એક્સટર્નલ કમર્શિયલ બોરોઇંગ્સ (ECBs) ને જોડી દેવામાં આવે તો કુલ ઇનફ્લો ૮૦ થી ૮૫ બિલિયન ડોલર સુધી પહોંચવાની પૂરી શક્યતા છે.
આ રકમનો સિંહભાગ જાહેર ક્ષેત્રની (પબ્લિક સેક્ટર) બેંકોમાં જમા થઈ રહ્યો છે. ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બરમાં મેચ્યોર થનારી જૂની FCNR(B) ડિપોઝિટનો મોટો હિસ્સો આ નવી સ્કીમ હેઠળ ફરીથી રીન્યુ (નવીનીકૃત) થાય તેવી શક્યતા છે, કારણ કે હાલમાં આના પર વ્યાજ દરો વધુ આકર્ષક મળી રહ્યા છે. એસબીઆઈના મતે, આ રીન્યુઅલ પ્રક્રિયાથી જ એકલી બેંકોમાં વધારાના ૧૦ બિલિયન ડોલર આવી શકે છે.
એસબીઆઈની ચેતવણી: રૂપિયો અને ફોરેક્સ માર્કેટમાં હસ્તક્ષેપ
રિપોર્ટમાં સકારાત્મક આંકડાઓ સાથે કેટલીક ચિંતાઓ પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. ૧૭ જુલાઈ સુધી FCNR(B) માં ૧૭.૪ બિલિયન ડોલર આવ્યા હોવા છતાં, ૮ જૂન પછી ફોરેન કરન્સી એસેટ્સ (FCA) માં માત્ર ૭.૬ બિલિયન ડોલરનો જ વધારો નોંધાયો હતો. જોકે, જુલાઈના અંત સુધીમાં FCA માં વધારાની ઝડપ વધીને ૧૭ થી ૨૦ બિલિયન ડોલર થઈ જશે.
બીજી તરફ, SBI એ ચેતવણી આપી છે કે ડોલરના સતત ઇનફ્લો છતાં ભારતીય રૂપિયો નબળો પડી રહ્યો છે. આ માટે બેંકે વિદેશી હૂંડિયામણ બજારમાં આરબીઆઈના અપૂરતા હસ્તક્ષેપને જવાબદાર ગણાવ્યો છે. હાલમાં સેન્ટ્રલ બેંક સરેરાશ દરરોજ માત્ર ૧૪ મિલિયન ડોલરનો જ હસ્તક્ષેપ કરી રહી છે, જે ભારત પાસે રહેલા આશરે ૬૭૬ બિલિયન ડોલરના વિશાળ વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત (Forex Reserve) ને જોતાં ખૂબ જ ઓછો છે. સરખામણી કરીએ તો, ૧૯૯૭-૯૮ ના સમયગાળા દરમિયાન આરબીઆઈનો દૈનિક સરેરાશ હસ્તક્ષેપ આશરે ૫૫ મિલિયન ડોલર હતો.
આ ઉપાયોને કારણે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ માં ભારતનું ચાલુ ખાતાનું સરવાળું (Balance of Payments) ૫૦ બિલિયન ડોલરથી વધુના સરપ્લસ (વધારા) માં રહેવાની અપેક્ષા છે, જ્યારે આ સ્કીમ્સ પહેલા ૬૫ થી ૭૦ બિલિયન ડોલરના ઘાટા (ડેફિસિટ) નો અંદાજ મૂકવામાં આવ્યો હતો. સાથે જ, ચાલુ ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) જીડીપીના ૧.૦ થી ૧.૨ ટકા વચ્ચે રહેવાની ધારણા છે.
આરબીઆઈ ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાનું નિવેદન
તાજેતરમાં ‘ધ હિંદુ બિઝનેસલાઇન’ ને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ આ અંગે મહત્વની વિગતો આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે જૂન મહિનામાં સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી ડોલર-ઇનફ્લો સ્કીમથી અત્યાર સુધીમાં કુલ ૩૨ અબજ (બિલિયન) ડોલર પ્રાપ્ત થયા છે. આ મૂડી પ્રવાહથી ભારતની બેલેન્સ ઓફ પેમેન્ટ્સની સ્થિતિમાં મોટો સુધારો થશે.
ગવર્નરે સ્પષ્ટ કર્યું કે એકત્રિત કરાયેલા ૩૨ અબજ ડોલરમાંથી મોટા ભાગની રકમ ‘FCNR ડિપોઝિટ સ્કીમ’ મારફતે જ આવી છે. આ ઉપરાંત, ટેક્સના નિયમોમાં કરવામાં આવેલા ફેરફારો બાદ ડેટ સિક્યુરિટીઝમાં વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણ (FPI) તરીકે લગભગ ૭ અબજ ડોલર આવ્યા છે. તેમણે એ વાત પણ સ્પષ્ટ કરી કે FCNR દ્વારા આવેલો નાણાકીય પ્રવાહ જૂની ડિપોઝિટ્સને રી-બુક કરવાથી આવ્યો હોવાના કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી, એટલે કે આ તદ્દન નવું રોકાણ છે.
રૂપિયા અને મોંઘવારી અંગે આરબીઆઈનું વલણ
સરકારી કેશ બેલેન્સમાં થયેલા વધારાને કારણે હાલમાં ડોલરના આ મોટા ઇનફ્લોની સીધી સકારાત્મક અસર રૂપિયાની લિક્વિડિટી (રોકડ પ્રવાહ) પર દેખાઈ રહી નથી. રૂપિયાના મૂલ્ય અંગે આરબીઆઈની નીતિમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી. સેન્ટ્રલ બેંક માત્ર બજારમાં અતિશય અસ્થિરતા અને ઉતાર-ચઢાવને રોકવા માટે જ મર્યાદિત હસ્તક્ષેપ કરે છે.
ગવર્નરના મતે, એવું માનવું યોગ્ય રહેશે કે રૂપિયાનું મૂલ્ય ઓછું આંકવામાં આવ્યું નથી (રૂપિયો અંડરવેલ્યુડ નથી). દેશના વર્તમાન આર્થિક વિકાસ અને ફુગાવાના (મોંઘવારીના) આંકડાઓને ધ્યાનમાં રાખતાં પોલિસી રેપો રેટનું વર્તમાન સ્તર યોગ્ય છે. હાલમાં ફુગાવાનું દબાણ સામાન્ય અને નિયંત્રણમાં છે, પરંતુ ખાદ્ય ચીજો અને ઇંધણના ભાવમાં શક્ય વધારો સર્વગ્રાહી મોંઘવારીનું જોખમ ઊભું કરી શકે છે, જેના પર રિઝર્વ બેંક સતત નજર રાખી રહી છે.
