બ્રિટનના પોર્ટ સેક્ટરમાં અદાણી ગ્રુપની મોટી છલાંગ: Associated British Ports માં હિસ્સેદારી ખરીદવાની તૈયારી
વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીય ઉદ્યોગોનો ડંકો હવે દુનિયાના ખૂણે-ખૂણે વાગી રહ્યો છે. ભારતના અગ્રણી ઉદ્યોગપતિ ગૌતમ અદાણીના નેતૃત્વ હેઠળનું અદાણી ગ્રુપ (Adani Group) હવે બ્રિટનના પોર્ટ (બંદર) સેક્ટરમાં એક મોટો અને ઐતિહાસિક દાવ રમવાની તૈયારીમાં છે. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, અદાણી પોર્ટ્સ એન્ડ સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન (APSEZ) બ્રિટનની સૌથી મોટી પોર્ટ ઓપરેટર કંપની એસોસિએટેડ બ્રિટિશ પોર્ટ્સ (Associated British Ports – ABP) માં કન્ટ્રોલિંગ સ્ટેક (નિયંત્રણ હિસ્સો) મેળવવા માટે ગંભીર ચર્ચા અને બોલી લગાવવાની તૈયારી કરી રહી છે.
જો આ મેગા ડીલ સફળ થાય છે, તો તે માત્ર અદાણી ગ્રુપ માટે જ નહીં, પરંતુ ભારતીય કોર્પોરેટ જગત માટે પણ એક સીમાચિહ્ન રૂપ સાબિત થશે અને વૈશ્વિક દરિયાઈ વેપારમાં ભારતનું વર્ચસ્વ વધુ મજબૂત બનશે.
વેચાણ માટે ઉપલબ્ધ છે ABP ની મોટી હિસ્સેદારી
આ સમગ્ર ઘટના ત્યારે શરૂ થઈ જ્યારે અહેવાલો બહાર આવ્યા કે એસોસિએટેડ બ્રિટિશ પોર્ટ્સ (ABP) માં લગભગ 63.9% જેટલો મોટો નિયંત્રણ હિસ્સો વેચાણ માટે મૂકવામાં આવ્યો છે. આ હિસ્સો હાલમાં કેનેડાના બે સૌથી મોટા પેન્શન ફંડ પાસે છે:
કેનેડા પેન્શન પ્લાન ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બોર્ડ(CPPIB): આ ફંડ પાસે કંપનીનો આશરે ૩૦ ટકા હિસ્સો છે.
ઑન્ટારિયો મ્યુનિસિપલ કર્મચારીઓની નિવૃત્તિ વ્યવસ્થા (OMERS): આ સંસ્થા પાસે આશરે ૩૩.૯ ટકા હિસ્સો છે.
આ બંને વૈશ્વિક રોકાણકારોએ પોતાની આ ભાગીદારીને વેચીને એક્ઝિટ કરવા માટે નાણાકીય સલાહકારોની નિમણૂક કરી દીધી છે. બ્રિટનના દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં આ સૌથી મોટો સોદો સાબિત થઈ શકે છે, અને તેમાં અદાણી ગ્રુપ ઉપરાંત અન્ય વૈશ્વિક દિગ્ગજો પણ રસ દાખવી રહ્યા છે, પરંતુ અદાણી પોર્ટ્સની આક્રમક રણનીતિ તેને આ રેસમાં સૌથી આગળ ધકેલે તેવી પૂરી શક્યતા છે.
સંકળાયેલ બ્રિટિશ બંદરો (ABP) નું બ્રિટિશ અર્થતંત્રમાં વ્યૂહાત્મક મહત્વ
બ્રિટનની અર્થવ્યવસ્થામાં એસોસિએટેડ બ્રિટિશ પોર્ટ્સ (ABP) કરોડરજ્જુ સમાન ભૂમિકા ભજવે છે. આ કંપની ઇંગ્લેન્ડ, સ્કોટલેન્ડ અને વેલ્સના દરિયાકાંઠે ફેલાયેલા કુલ ૨૧ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ પોર્ટ્સ (બંદરો) નું સંચાલન કરે છે. આ બંદરોનું કદ અને ક્ષમતા એટલી વિશાળ છે કે તે યુકેના કુલ દરિયાઈ વેપારના આશરે ૨૫ ટકા કાર્ગો નું એકાએક સંચાલન કરે છે.
કંપનીના પોર્ટ્સમાં કેટલાક એવા મહત્ત્વપૂર્ણ ટર્મિનલ્સ સામેલ છે જે બ્રિટન માટે વ્યાપારી ધમની સમાન છે:
ઇમ્મિંગહામ પોર્ટ (Immingham): આ યુકેનું સૌથી મોટું બલ્ક કાર્ગો પોર્ટ છે, જ્યાંથી ભારે માત્રામાં કાચો માલ અને કિંમતી ધાતુઓની હેરાફેરી થાય છે.
સાઉથહેમ્પ્ટન પોર્ટ (Southampton): આ દેશનું સૌથી મોટું અને વ્યસ્ત નિકાસ કેન્દ્ર છે. એકલા સાઉથહેમ્પ્ટન પોર્ટમાંથી દર વર્ષે અંદાજે ૪૦ અબજ પાઉન્ડ થી વધુ મૂલ્યની ચીજવસ્તુઓની નિકાસ થાય છે, જે બ્રિટિશ અર્થતંત્ર માટે અત્યંત જીવનરેખા સમાન છે.
આ ઉપરાંત, આ કંપની માત્ર પરંપરાગત માલસામાન પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ રિન્યુએબલ એનર્જી સેક્ટરમાં પણ મોટું યોગદાન આપે છે. ABP ઓફશોર વિન્ડ એનર્જી ક્ષેત્રની અડધાથી વધુ કામગીરી માટે ઓપરેશન અને મેન્ટેનન્સ (O&M) સેવાઓ પૂરી પાડે છે, જે ભવિષ્યની ગ્રીન એનર્જી જરૂરિયાતો માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
મજબૂત નાણાકીય સ્થિતિ અને સુરક્ષિત આવક સ્ત્રોત
કોઈપણ કંપનીને હસ્તગત કરતી વખતે તેની નાણાકીય સ્થિતિ સૌથી મોટો આધાર હોય છે. ABP આ બાબતે અત્યંત મજબૂત સ્થિતિમાં છે. તાજેતરના આંકડાઓ મુજબ, કંપનીના ૨૧ પોર્ટ્સે ૪૨.૫ મિલિયન ટન બલ્ક કાર્ગો અને ૩.૧ મિલિયન યુનિટ કન્ટેનર તથા અન્ય યુનિટાઇઝ્ડ કાર્ગોનું સફળતાપૂર્વક સંચાલન કર્યું હતું.
નાણાકીય મોરચે પણ કંપનીનો દેખાવ શાનદાર રહ્યો છે:
કંપનીએ આ સમયગાળા દરમિયાન આશરે ૮૧૯.૮ મિલિયન પાઉન્ડની આવક નોંધી હતી.
સાથે જ કંપનીએ પ્રભાવશાળી ૫૮૬.૫ મિલિયન પાઉન્ડનો ઓપરેટિંગ નફો (Operating Profit) મેળવ્યો હતો.
ABP ની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તેને પોતાની આવકનો મોટો હિસ્સો લાંબા ગાળાના ગ્રાહક કરારો (Long-term customer contracts) માંથી મળે છે. આના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં કાર્ગોના પ્રમાણમાં ગમે તેવી અસ્થિરતા કે વધઘટ થાય, છતાં કંપનીની આવકમાં સ્થિરતા જળવાઈ રહે છે. વધુમાં, કંપની તેના મોટાભાગના બંદરો માટે કાયદેસરની હાર્બર અને રિવર ઓથોરિટી તરીકે પણ કાર્ય કરે છે, જેનાથી પાઇલોટેજ અને કન્ઝર્વન્સી જેવી નિયમિત સેવાઓમાંથી પણ અધધ આવક પ્રાપ્ત થાય છે.
વૈશ્વિક સ્તરે અદાણી પોર્ટ્સનું સતત વિસ્તરણ
અદાણી ગ્રુપની મુખ્ય કંપની Adani Ports and Special Economic Zone (APSEZ) આજે માત્ર ભારત પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી, પરંતુ તે એક ગ્લોબલ મેરિટાઇમ પાવર હાઉસ તરીકે ઉભરી આવી છે. હાલમાં કંપની ભારતમાં ૧૫ મલ્ટી-કોમોડિટી પોર્ટ્સનું કુશળતાપૂર્વક સંચાલન કરી રહી છે, જેની કુલ સંયુક્ત કાર્ગો હેન્ડલિંગ ક્ષમતા ૬૫૩ મિલિયન ટન જેટલી છે.
ભારત ઉપરાંત અદાણી પોર્ટ્સે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ ડંકો વગાડ્યો છે:
ઇઝરાયેલ: હાઇફા પોર્ટનું સફળ સંચાલન.
શ્રીલંકા: કોલંબો વેસ્ટ ઇન્ટરનેશનલ ટર્મિનલ પ્રોજેક્ટ.
તાન્ઝાનિયા: દાર એસ સલામ પોર્ટની કામગીરી.
ઓસ્ટ્રેલિયા: નોર્થ ક્વીન્સલેન્ડ એક્સપોર્ટ ટર્મિનલ.
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન કંપનીએ કુલ ૫૦૧ મિલિયન ટન કાર્ગો હેન્ડલ કર્યો છે. અદાણી પોર્ટ્સનું લક્ષ્ય અત્યંત મહત્વાકાંક્ષી છે; કંપની વર્ષ ૨૦૩0 સુધીમાં પોતાની કુલ કાર્ગો હેન્ડલિંગ ક્ષમતાને વધારીને ૧ અબજ ટન સુધી પહોંચાડવા માટે કટિબદ્ધ છે. આ લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે મરીન સર્વિસિસ બિઝનેસને પણ વેગ આપવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં ટગ બોટ્સ અને ઓફશોર સપોર્ટ વેસલ્સની કાફલામાં સતત વધારો કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આગામી પાંચ વર્ષમાં ₹૧ લાખ કરોડનું ભારી રોકાણ
વૈશ્વિક બજારમાં પોતાની પકડ વધુ મજબૂત કરવા માટે અદાણી પોર્ટ્સ આગામી પાંચ વર્ષમાં જંગી રોકાણ કરવાની યોજના પર કામ કરી રહી છે. કંપની દ્વારા આ સમયગાળા દરમિયાન લગભગ ₹૧ લાખ કરોડના રોકાણ ની બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર કરવામાં આવી છે:
ઘરેલુ વિસ્તરણ: આ વિશાળ ભંડોળમાંથી આશરે ₹૬૩,૦૦૦ કરોડ ભારતના આંતરિક પોર્ટ્સના આધુનિકીકરણ અને ક્ષમતા વધારવા માટે ફાળવવામાં આવ્યા છે.
વૈશ્વિક પ્રોજેક્ટ્સ: લગભગ ₹૭,૦૦૦ કરોડ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રોજેક્ટ્સ માટે સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યા છે, ખાસ કરીને શ્રીલંકાના કોલંબો પ્રોજેક્ટના બીજા તબક્કાના વિકાસ માટે.
જો બ્રિટનની સૌથી મોટી પોર્ટ ઓપરેટર કંપની એસોસિએટેડ બ્રિટિશ પોર્ટ્સ (ABP) માં અદાણી ગ્રુપને કન્ટ્રોલિંગ સ્ટેક હસ્તગત કરવામાં સફળતા મળે છે, તો તે માત્ર એક વ્યાપારી સોદો નહીં હોય, પરંતુ વૈશ્વિક લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રમાં ભારતની વધતી જતી આર્થિક તાકાતનું પ્રતિક બનશે. આ અધિગ્રહણથી અદાણી ગ્રુપને યુરોપિયન બજારમાં સીધો પ્રવેશ મળશે અને વૈશ્વિક વેપાર સાંકળ (Supply Chain) પર તેની પકડ વધુ અજેય બનશે.
