RBI પાસે કેટલું સોનું છે? રાજ્યસભામાં સરકારે જાહેર કર્યા અત્યાર સુધીના સૌથી રસપ્રદ આંકડા
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની નાણાકીય સ્થિરતા અને દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર (Forex Reserve) ને લઈને સંસદમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને રોચક માહિતી સામે આવી છે. સરકારે રાજ્યસભામાં દેશના સોનાના ભંડાર અંગે અત્યાર સુધીના સત્તાવાર આંકડા રજૂ કર્યા છે.
નાણા રાજ્ય મંત્રી પંકજ ચૌધરીએ એક પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં જણાવ્યું હતું કે, ૨૬ જૂન ૨૦૨૬ સુધીમાં ભારતીય રિઝર્વ બેંક પાસે કુલ ૮૮૦.૫૨ મેટ્રિક ટન સોનાનો ભંડાર નોંધાયો છે. આ સાથે સરકારે છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન આરબીઆઈ દ્વારા કરવામાં આવેલી સોનાની ખરીદી અને દેશના ધાર્મિક સ્થળો તેમજ સામાન્ય પરિવારો પાસે રહેલા સોના અંગે પણ મહત્વની સ્પષ્ટતા કરી છે.
છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં સોનાના ભંડારમાં મોટો ઉછાળો
સરકાર દ્વારા રાજ્યસભામાં રજૂ કરવામાં આવેલા આંકડા અનુસાર, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રિઝર્વ બેંકે દેશની નાણાકીય સુરક્ષાને વધુ મજબૂત કરવાના હેતુથી પોતાના સોનાના ભંડારમાં સતત ઉમેરો કર્યો છે.
૩૧ માર્ચ ૨૦૨૩ સુધીમાં આરબીઆઈ પાસે ૭૯૪.૬૩ ટન સોનું હતું, જે એક વર્ષ બાદ એટલે કે ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૪ સુધીમાં વધીને ૮૨૨.૧૦ ટન પર પહોંચી ગયું હતું. આ એક વર્ષના સમયગાળામાં રિઝર્વ બેંકે પોતાના ખજાનામાં ૨૭.૪૭ ટન સોનાનો ઉમેરો કર્યો હતો.
ત્યારબાદના નાણાકીય વર્ષમાં વધુ મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૫ સુધીમાં આરબીઆઈનો ગોલ્ડ રિઝર્વ વધીને ૮૭૯.૫૮ ટન પર પહોંચી ગયો હતો, જે અગાઉના વર્ષની સરખામણીએ ૫૭.૪૮ ટન વધુ હતો. આ છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં થયેલો સૌથી મોટો વાર્ષિક વધારો હતો.
તે પછીના સમયગાળામાં એટલે કે ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં આ ભંડાર ૮૮૦.૫૨ ટન થયો હતો અને ૨૬ જૂન ૨૦૨૬ સુધી આ સ્તર સ્થિર જળવાઈ રહ્યું છે.
મંદિરો અને પરિવારો પાસે કેટલું સોનું? સરકારે કરી સ્પષ્ટતા
રાજ્યસભામાં સાંસદો દ્વારા એવો સવાલ પણ પૂછવામાં આવ્યો હતો કે, શું દેશના પ્રખ્યાત ધાર્મિક સ્થળો, ટ્રસ્ટો અને ભારતીય પરિવારો પાસે સુરક્ષિત રહેલા સોનાના જથ્થા અંગે કોઈ અધિકૃત અભ્યાસ કે સરવે કરવામાં આવ્યો છે?
આ પ્રશ્નના જવાબમાં નાણા રાજ્ય મંત્રીએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI), આર્થિક બાબતોના વિભાગ (DEA) કે કેન્દ્રીય આંકડાકીય અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) દ્વારા દેશના ઘરો કે ધાર્મિક સ્થળોમાં રહેલા સોનાના જથ્થા અંગે કોઈ જ સત્તાવાર અભ્યાસ કે આંકડાકીય ગણતરી કરવામાં આવી નથી.
વિદેશી હૂંડિયામણમાં સોનાનો હિસ્સો બમણો થયો
રિઝર્વ બેંક દ્વારા જાહેર કરાયેલા અહેવાલ મુજબ, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવમાં થયેલી તેજી અને આરબીઆઈની ખરીદીના કારણે ભારતના ગોલ્ડ રિઝર્વનું કુલ મૂલ્ય આશરે ₹૯.૭૯ લાખ કરોડ નોંધાયું છે.
સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે છેલ્લા બે વર્ષમાં ભારતના નેટ ફોરેન એસેટ્સ (NFA) માં સોનાની ટકાવારી બમણાથી પણ વધુ થઈ ગઈ છે. માર્ચ ૨૦૨૪ ના અંતે આરબીઆઈના કુલ વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં સોનાનો હિસ્સો માત્ર ૮.૩ ટકા હતો, જે માર્ચ ૨૦૨૫ માં વધીને ૧૨ ટકા થયો અને માર્ચ ૨૦૨૬ ના અંત સુધીમાં વધીને ૧૭ ટકાની આસપાસ પહોંચી ગયો છે.
વૈશ્વિક અસ્થિરતા વચ્ચે સોનું કેમ બન્યું સુરક્ષિત છત્ર?
વૈશ્વિક સ્તરે ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ, ફુગાવો અને ચલણના મૂલ્યમાં આવતા ઉતાર-ચઢાવ વચ્ચે વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકો ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને સોનામાં રોકાણ વધારી રહી છે.
રિઝર્વ બેંકે પણ પોતાની બેલેન્સ શીટને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા અને ભારતીય રૂપિયાને વૈશ્વિક આંચકાઓથી બચાવવા માટે સોનાના ભંડારને મજબૂત બનાવવાની રણનીતિ અપનાવી છે. આ નીતિના પરિણામે ભારતીય અર્થતંત્ર વૈશ્વિક નાણાકીય અનિશ્ચિતતાઓ સામે વધુ સક્ષમ બની રહ્યું છે.
