₹૨,૦૦૦ થી વધુના UPI પેમેન્ટ પર લાગી શકે છે ચાર્જ! સંસદમાં બિલ રજૂ થતા ચર્ચા ગરમાઈ
ભારતમાં ડિજિટલ ક્રાંતિનું પ્રતીક બની ચૂકેલી અને અત્યાર સુધી સંપૂર્ણપણે ફ્રી રહેલી યુનિફાઈડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ (UPI) સિસ્ટમને લઈને એક અત્યંત મહત્વના સમાચાર સામે આવ્યા છે. દેશમાં ઝડપથી વધી રહેલા ડિજિટલ વ્યવહારો વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં ‘પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ’ માં સુધારા કરવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે. આ પ્રસ્તાવિત કાનૂની ફેરફારથી ભવિષ્યમાં ચોક્કસ પ્રકારના UPI ટ્રાન્જેક્શન પર ‘મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ’ (MDR) એટલે કે પ્રોસેસિંગ ચાર્જ લાગુ કરવાનો રસ્તો સાફ થઈ ગયો છે.
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા આ કાયદાકીય સુધારાનો અર્થ એ નથી કે આજથી જ ચાર્જ લાગુ થઈ જશે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલમાં કોઈ તાત્કાલિક શુલ્ક લાદવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ આ એક એવું કાનૂની માળખું (Legal Framework) તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેના આધારે સરકાર આગામી સમયમાં જરૂરિયાત મુજબ MDR લાદવા અંગે આખરી નિર્ણય લઈ શકશે.
રૂ. ૧.૫ કરોડથી વધુ ટર્નઓવર વાળા મોટા વેપારીઓ પર જ ચાર્જની વિચારણા
સૂત્રો અને આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા અહેવાલો મુજબ, નીતિ નિર્માતાઓ હાલમાં ચાર્જિસનું માળખું એ રીતે ડિઝાઇન કરી રહ્યા છે જેથી સામાન્ય નાગરિકો અને નાની દુકાનદારો પર તેનો કોઈ વધારાનો બોજ ન પડે. પ્રસ્તાવિત યોજના અનુસાર, ₹૨,૦૦૦ થી વધુ મૂલ્યના UPI ટ્રાન્જેક્શન પર ૦.૩% થી ૦.૫% સુધીનો MDR ચાર્જ વસૂલવામાં આવી શકે છે.
સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે આ ચાર્જ માત્ર એવા જ વેપારીઓ કે શોપિંગ મોલ્સ પર લાગુ કરવાની યોજના છે જેઓનું વાર્ષિક ટર્નઓવર ₹૧.૫ કરોડથી વધુ હોય. પરિણામે, નાના કરિયાણા સ્ટોર, શાકભાજી વિક્રેતાઓ કે દૈનિક જરૂરિયાતો માટે UPI નો ઉપયોગ કરતા સામાન્ય ગ્રાહકોએ આ માટે કોઈ વધારાની રકમ ચૂકવવી પડશે નહીં.
શું છે આ MDR ફી અને શા માટે જરૂરી બન્યો આ ફેરફાર?
MDR (Merchant Discount Rate) એ એવી ફી છે જે વેપારીઓ ડિજિટલ પેમેન્ટ પ્રોસેસ કરવા બદલ સેવા પૂરી પાડતી બેંકો અને પેમેન્ટ ગેટવે કંપનીઓને ચૂકવે છે. ક્રેડિટ કાર્ડ ટ્રાન્જેક્શન પર વેપારીઓ હાલમાં પણ ૧.૫% જેટલો ચાર્જ ચૂકવે છે, જ્યારે ડેબિટ કાર્ડ પર પણ અલગ-અલગ દરો હોય છે. અત્યાર સુધી UPI સંપૂર્ણપણે ચાર્જ-ફ્રી હતું, જેના કારણે તેનો વ્યાપ ખૂબ ઝડપથી વધ્યો.
પરંતુ પેમેન્ટ ફેડરેશન અને બેંકિંગ ઈન્ડસ્ટ્રીના અધિકારીઓ લાંબા સમયથી એવી ફરિયાદ કરી રહ્યા હતા કે સંપૂર્ણપણે મફત સેવા આપવાથી ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ ચલાવવી અને તેનું આંતરમાળખું જાળવવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે. કોઈ જ આવક ન થવાને કારણે નવી ટેકનોલોજી, સાયબર સુરક્ષા અને સિસ્ટમ અપગ્રેડેશનમાં રોકાણ કરવાની તેમની ક્ષમતા મર્યાદિત બની રહી હતી. તેથી, એક ટકાવ બિઝનેસ મોડલ બનાવવા માટે મોટા વેપારીઓ પાસેથી નજીવો ચાર્જ લેવાની માંગણી સ્વીકારવા તરફ સરકારે કદમ ઉઠાવ્યા છે.
