યુક્રેની ડ્રોન હુમલાઓના નિશાના પર રશિયન ઓનલાઈન રિટેલ કંપની ‘વાઈલ્ડબર્રીઝ’: સફળતાથી લઈને યુદ્ધના મેદાન સુધીની વાર્તા
વિશ્વના રાજકારણ અને યુદ્ધના ક્ષેત્રમાં અણધાર્યા વળાંકો આવવા એ નવી વાત નથી, પરંતુ જ્યારે કોઈ સામાન્ય ઈ-કોમર્સ કંપની વૈશ્વિક યુદ્ધનું નિશાન બની જાય ત્યારે તે આખી દુનિયાનું ધ્યાન ખેંચે છે. રશિયાની સૌથી મોટી ઓનલાઈન રિટેલ કંપની ‘વાઈલ્ડબર્રીઝ’ (Wildberries) સાથે આજકાલ કંઈક આવું જ થઈ રહ્યું છે. એક સમયે સામાન્ય પ્રસૂતિ રજા (Maternity Leave) દરમિયાન એક યુવતી દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી આ કંપની આજે યુક્રેન અને રશિયા વચ્ચે ચાલી રહેલા ભીષણ યુદ્ધની ઝપેટમાં આવી ગઈ છે.
જે કંપનીને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને ‘અમેઝોન’ (Amazon) જેવી વૈશ્વિક જાયન્ટ કંપનીઓ સામે ટક્કર આપવા માટે આશીર્વાદ આપ્યા હતા, તે જ કંપની આજે યુક્રેની ડ્રોન હુમલાઓનો મુખ્ય ટાર્ગેટ બની ગઈ છે. યુક્રેન હવે રશિયાના અર્થતંત્રને આર્થિક રીતે નબળું પાડવા માટે આ વિશાળ રિટેલ નેટવર્ક પર સતત હુમલા કરી રહ્યું છે.
પ્રસૂતિ રજાથી શરૂ થયેલી સફર અને ‘અમેઝોન’ બનવાનું સપ્ન
વાઈલ્ડબર્રીઝની વાર્તા કોઈ સપનાથી કમ નહોતી. લગભગ બે દાયકા પહેલાં એક યુવાન માતાએ પોતાની પ્રસૂતિ રજા દરમિયાન ઘરખર્ચ અને કપડાંના વેચાણથી આ કંપનીની શરૂઆત કરી હતી. ધીમે ધીમે આ સ્ટાર્ટઅપ રશિયાનું સૌથી મોટું ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ બની ગયું, જ્યાં કપડાંથી લઈને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઘરગથ્થુ વસ્તુઓ સુધીનું બધું જ મળવા લાગ્યું.
બે વર્ષ પહેલાં, જ્યારે પશ્ચિમી દેશોએ રશિયા પર આકરા આર્થિક પ્રતિબંધો લાદ્યા, ત્યારે રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને વાઈલ્ડબર્રીઝને દેશની આર્થિક આત્મનિર્ભરતાનું પ્રતિક બનાવવાનો નિર્ણય લીધો. તેમણે વાઈલ્ડબર્રીઝને અન્ય રશિયન મીડિયા અને આઉટડોર એડવર્ટાઈઝિંગ કંપનીઓ સાથે જોડીને એક મહા-વિલય (Megamerger) ની યોજનાને મંજૂરી આપી. આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ વાઈલ્ડબર્રીઝને અમેરિકન ઈ-કોમર્સ કંપની ‘અમેઝોન’ જેવી વૈશ્વિક સ્તરની દિગ્ગજ કંપની તરીકે ઉભી કરવાનો હતો, જે પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધો સામે રશિયાનો નવો આર્થિક ચહેરો બની શકે.
રશિયન સત્તા સાથે જોડાણ: સફળતા કે મુશ્કેલીઓનું નિમંત્રણ?
પુતિનના આશીર્વાદ અને સરકારી પીઠબળ મળતાં જ વાઈલ્ડબર્રીઝનું ભાગ્ય સીધું રશિયન સરકાર અને રાજ્યની તિજોરી સાથે જોડાઈ ગયું. આ મહા-વિલયથી કંપનીનું કદ અને પહોંચ એટલી વધી ગઈ કે તે રશિયન અર્થતંત્રનો એક મજબૂત સ્તંભ બની ગઈ. રશિયાના ખૂણે-ખૂણે તેના વિશાળ ગોડાઉનો (Warehouses) અને સપ્લાય ચેઈન નેટવર્ક ફેલાઈ ગયા.
પરંતુ, રશિયન સત્તા સાથેનું આ ગાઢ જોડાણ કંપની માટે વરદાનને બદલે શાપ સાબિત થવા લાગ્યું છે. યુક્રેન સાથેના યુદ્ધમાં જ્યારે આ કંપની રશિયાની આર્થિક તાકાતનું પ્રતિક બની ગઈ, ત્યારે તે યુક્રેનિયન સેના માટે પણ એક અત્યંત સહેલું અને મહત્વપૂર્ણ આર્થિક નિશાન બની ગઈ. યુક્રેનનું માનવું છે કે રશિયાની આર્થિક કરોડરજ્જુ તોડવા માટે તેની સૌથી મોટી સપ્લાય ચેઈન અને વેપારી મથકો પર હુમલા કરવા જરૂરી છે.
યુક્રેની ડ્રોન હુમલા અને વાઈલ્ડબર્રીઝના ગોડાઉનમાં આગ
તાજેતરમાં જ યુક્રેને પોતાની વ્યુહરચના બદલીને રશિયાની અંદર આવેલા વ્યાપારી અને ઔદ્યોગિક વિસ્તારોને નિશાન બનાવવાનું શરૂ કર્યું છે. આ શ્રેણીમાં શુક્રવારે યુક્રેની ડ્રોન દ્વારા રશિયાના મહત્વના શહેર ‘યેકાટેરિનબર્ગ’ (Yekaterinburg) માં આવેલા વાઈલ્ડબર્રીઝના વિશાળ વેરહાઉસ (ગોડાઉન) પર ત્રાટકવામાં આવ્યું હતું.
ડ્રોન હુમલા બાદ વેરહાઉસમાં ભયાનક આગ ફાટી નીકળી હતી, જેના કારણે કરોડો રૂપિયાનો સામાન બળીને ખાખ થઈ ગયો હતો અને કંપનીની સપ્લાય ચેઈનને મોટો ફટકો પડ્યો હતો. યેકાટેરિનબર્ગના આ ગોડાઉન પર થયેલો હુમલો એ માત્ર એક ઘટના નથી, પરંતુ યુક્રેનની એ મોટી યોજનાનો ભાગ છે જેનો હેતુ રશિયાના આંતરિક વેપાર અને પુરવઠા વ્યવસ્થાને સંપૂર્ણપણે અસ્તવ્યસ્ત કરવાનો છે.
અર્થતંત્ર પર પ્રહાર: યુક્રેનની નવી યુદ્ધનીતિ
યુક્રેન સારી રીતે જાણે છે કે તે માત્ર સરહદ પર લડીને રશિયા જેવા વિશાળ દેશને હરાવી શકે તેમ નથી. તેથી, કિવ (Kyiv) હવે રશિયાના વિશાળ કદ અને તેની મોટી કંપનીઓને જ તેની સામે હથિયાર તરીકે વાપરી રહ્યું છે. વાઈલ્ડબર્રીઝ જેવી કંપનીઓ, જે રશિયામાં લાખો લોકોને રોજગારી આપે છે અને કરોડો લોકો સુધી દૈનિક વસ્તુઓ પહોંચાડે છે, તેના પર હુમલા કરીને યુક્રેન સામાન્ય રશિયન નાગરિકોના જીવન પર આર્થિક દબાણ લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
જો રશિયાની સૌથી મોટી ઈ-કોમર્સ કંપનીના ગોડાઉનો સુરક્ષિત ન રહે, તો તેનાથી માત્ર આર્થિક નુકસાન જ નથી થતું, પરંતુ દેશની અંદર સરકાર પ્રત્યેનો અસંતોષ પણ વધે છે. યુક્રેનનો સ્પષ્ટ હેતુ રશિયન અર્થતંત્રમાંથી વધુ એક મોટો ટુકડો તોડી પાડવાનો અને યુદ્ધ ચલાવવાની રશિયાની ક્ષમતાને નબળી પાડવાનો છે.
ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતા અને વૈશ્વિક અસરો
એક સમયે જે કંપની વૈશ્વિક સ્તરે અમેઝોન સાથે સ્પર્ધા કરવાની તૈયારી કરી રહી હતી, તે આજે પોતાના દેશમાં જ ડ્રોન હુમલાઓ સામે ઝઝૂમી રહી છે. રશિયન સરકાર માટે પણ પોતાના દેશના આંતરિક ભાગોમાં આવેલા આવા મોટા ઔદ્યોગિક અને વેપારી મથકોને હવાઈ હુમલાઓથી બચાવવું એક મોટો સાયબર અને સૈન્ય સવાલ બની ગયો છે.
વાઈલ્ડબર્રીઝની આ કહાની દર્શાવે છે કે આધુનિક યુગમાં યુદ્ધ માત્ર સરહદો કે બંદૂકો સુધી સીમિત નથી રહ્યું. રાજકીય આકાંક્ષાઓ, કોર્પોરેટ સામ્રાજ્ય અને યુદ્ધની રાજનીતિ જ્યારે એકબીજા સાથે અથડાય છે, ત્યારે એક ઈ-કોમર્સ કંપની પણ યુદ્ધનું મેદાન બની શકે છે. રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે વધી રહેલા આ તણાવમાં વાઈલ્ડબર્રીઝનું ભવિષ્ય હવે યુદ્ધના પરિણામો સાથે જોડાઈ ગયું છે.
