વસ્તીગણતરી 2027 નું મોટું એલર્ટ! સરકાર આ તારીખથી શરૂ કરી રહી છે બીજો તબક્કો
સ્વતંત્ર ભારતની સૌથી મહત્વકાંક્ષી અને ચર્ચિત વસ્તીગણતરી ૨૦૨૭ (Census 2027) અંગે કેન્દ્ર સરકારે દેશના ઉચ્ચ ગૃહ રાજ્યસભામાં મહત્વપૂર્ણ અને વિગતવાર માહિતી રજૂ કરી છે. ગૃહ રાજ્ય મંત્રી નિત્યાનંદ રાયે દેશમાં યોજાનારી આગામી વસ્તીગણતરીના પ્રથમ તબક્કાની પ્રગતિ, ફાળવવામાં આવેલી નાણાકીય રકમ અને બીજા તબક્કાના રોડમેપ અંગે સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી છે.
સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, આ વખતે વસ્તીગણતરી માત્ર લોકોની સંખ્યા ગણવા પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ આઝાદી પછી પહેલીવાર વ્યાપક સ્તરે જાતિ આધારિત ગણતરી (Comprehensive Caste Enumeration) પણ હાથ ધરવામાં આવશે. આ ઐતિહાસિક પ્રક્રિયાનો પ્રારંભ દેશના સૌથી પડકારજનક અને બરફાચ્છાદિત વિસ્તારોથી થવા જઈ રહ્યો છે.
૪,૧૦૨ કરોડ રૂપિયાની જંગી રકમ મંજૂર અને પ્રથમ તબક્કાની પ્રગતિ
રાજ્યસભામાં પૂછાયેલા એક પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં ગૃહ રાજ્ય મંત્રી નિત્યાનંદ રાયે જણાવ્યું હતું કે, વસ્તીગણતરી ૨૦૨૭ ના સફળ સંચાલન માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા અત્યાર સુધીમાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને કુલ ૪,૧૦૨ કરોડ રૂપિયા ની જંગી રકમ ફાળવી દેવામાં આવી છે.
આ ફંડનો ઉપયોગ નીચે મુજબના કાર્યો માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે:
-
વસ્તીગણતરીમાં જોડાયેલા અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓનું તાલીમ શિબિર.
-
ટેકનિકલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ડિજિટલ સાધનોની ઉપલબ્ધિ.
-
માનવબળ (Manpower) સહાય અને ક્ષેત્રીય કામગીરી.
-
વસ્તીગણતરી કામગીરીમાં રોકાયેલા કર્મચારીઓને માનદ વેતન (Honorarium) ની ચૂકવણી.
પ્રથમ તબક્કા એટલે કે હાઉસલિસ્ટિંગ અને હાઉસિંગ સેન્સસ (Houselisting and Housing Census) અંગે અપડેટ આપતાં મંત્રીએ ઉમેર્યું હતું કે, દેશના ૩૧ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં પ્રથમ તબક્કાનું કામ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે. બાકી રહેલા રાજ્યોમાં પ્રથમ તબક્કાની કામગીરી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે.
બીજા તબક્કામાં થશે વ્યાપક જાતિ ગણતરી: ૪૦ પેરામીટર્સ પર પૂછાશે પ્રશ્નો
વસ્તીગણતરી ૨૦૨૭ નો બીજો તબક્કો સૌથી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે, જેને પોપ્યુલેશન એન્યુમરેશન (Population Enumeration – PE) કહેવામાં આવે છે. કેન્દ્ર સરકારે અગાઉ જ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ તબક્કા દરમિયાન દેશમાં ‘વ્યાપક જાતિ ગણતરી’ હાથ ધરવામાં આવશે.
મળતી માહિતી મુજબ, આ તબક્કામાં નાગરિકો પાસેથી આશરે ૪૦ અલગ-અલગ પેરામીટર્સ (માપદંડો) પર માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવશે. તેમાં શિક્ષણ, રોજગાર, રહેઠાણ અને આર્થિક સ્થિતિ જેવા પ્રશ્નો ઉપરાંત જાતિની વિગતો નોંધવા માટે એક ખાસ ‘ઓપન-એન્ડેડ કોલમ’ (Open-ended column) પણ આપવામાં આવશે, જેથી નાગરિકો પોતાની જાતિ અંગે ચોક્કસ માહિતી આપી શકે. આ પગલું દેશના સામાજિક-આર્થિક વિકાસ અને કલ્યાણકારી યોજનાઓના યોગ્ય અમલીકરણ માટે અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થશે.
લડાખ અને બરફાચ્છાદિત વિસ્તારોથી થશે પ્રારંભ: જાણો ખાસ સમયપત્રક
ભારતના ગેઝેટ (Gazette of India) માં બહાર પાડવામાં આવેલા નોટિફિકેશનનો હવાલો આપતાં ગૃહ રાજ્ય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, બીજા તબક્કાની શરુઆત દેશના દુર્ગમ અને બરફથી છવાયેલા વિસ્તારોથી કરવામાં આવશે. શિયાળાની ઋતુમાં રસ્તાઓ બંધ થઈ જવાની અને ભારે બરફવર્ષાની શક્યતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને આ વિસ્તારોમાં વસ્તીગણતરીનું કામ અગાઉથી શરૂ કરવાનો નિર્ણય લેવાયો છે.
બીજા તબક્કાની કામગીરીનું ચોક્કસ ટાઈમટેબલ નીચે મુજબ છે:
-
મુખ્ય કામગીરીનો સમયગાળો: ૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ થી ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬
-
સુધારા કાળ (Revisional Round): ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ થી ૫ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬
કયા વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે?
-
લડાખ (UT of Ladakh): દેશનો સૌથી નવો કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ લડાખ આ જાતિ ગણતરીની કામગીરીનું નેતૃત્વ કરશે.
-
જમ્મુ અને કાશ્મીર: કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ J&K ના બરફાચ્છાદિત અને બિન-સમકાલીન (Non-synchronous) વિસ્તારો.
-
હિમાચલ પ્રદેશ: હિમાચલ પ્રદેશના દુર્ગમ પહાડી અને બરફાચ્છાદિત વિસ્તારો.
-
ઉત્તરાખંડ: ઉત્તરાખંડના ઉચ્ચ હિમાલયી વિસ્તારો.
શા માટે આ વસ્તીગણતરી ઐતિહાસિક છે?
ડિજિટલ ટેકનોલોજી અને નવીન પદ્ધતિઓથી સજ્જ આ વસ્તીગણતરી ભારતીય જનસંખ્યાના ઈતિહાસમાં એક નવો અધ્યાય લખશે. આઝાદી પછી પ્રથમ વખત આટલી પારદર્શક રીતે જાતિના આંકડા એકત્ર કરવામાં આવી રહ્યા છે, જેનાથી દેશના સામાજિક તાણાવાણાને વધુ સારી રીતે સમજી શકાશે.
દુર્ગમ વિસ્તારોમાંથી વસ્તીગણતરીનો પ્રારંભ કરીને સરકાર એ સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે ભૌગોલિક પડકારો વચ્ચે પણ દેશનો એક પણ નાગરિક આ મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયામાંથી વંચિત ન રહી જાય. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ માં લડાખથી શરૂ થનારી આ ગણતરી આવનારા સમયમાં સમગ્ર દેશ માટે એક મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ પૂરું પાડશે.
