નવો નિયમ જાહેર! વિદેશી મિલકત જાહેર ન કરી હોય તો સરકારે આપી છેલ્લી તક, જાણો કઈ રીતે મળશે રાહત
વિદેશમાં કોઈ મિલકત કે આવક હોવા છતાં તેને ઈન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) માં જાહેર ન કરી શકનારા નાના કરદાતાઓ માટે કેન્દ્ર સરકારે એક મોટી રાહત યોજનાની જાહેરાત કરી છે. સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટ ટેક્સીસ (CBDT) એ ‘નાના કરદાતાઓ માટેની વિદેશી મિલકત પ્રકટીકરણ યોજના, ૨૦૨૬’ ના નિયમો જાહેર કર્યા છે. આ નવા નિયમો ૧૬ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ થી અમલમાં આવી ગયા છે.
આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ એવા નાના ટેક્સપેયર્સને પોતાની વિદેશી સંપત્તિ અને આવકની સાચી માહિતી આપવાની તક આપવાનો છે, જેઓ કોઈ કારણસર ભૂતકાળમાં રિટર્નમાં વિગતો દર્શાવવાનું ચૂકી ગયા હતા. જોકે, આ યોજનાનો લાભ લેવા માટે સરકારે નક્કી કરેલી મિલકતની મર્યાદા અને અન્ય શરતો પૂરી કરવી જરૂરી છે.
કયા કિસ્સામાં આ યોજનાનો લાભ મળશે?
આ યોજના હેઠળ વિદેશી સંપત્તિ અને આવકને લગતા મુખ્યત્વે ૪ પ્રકારના કિસ્સાઓને આવરી લેવામાં આવ્યા છે:
૧. અજાહેર વિદેશી મિલકત: વિદેશમાં આવેલી એવી કોઈ સંપત્તિ જેની માહિતી પહેલાં ઈન્કમ ટેક્સ વિભાગને આપવામાં આવી નથી.
૨. અજાહેર વિદેશી આવક: વિદેશમાંથી થયેલી એવી આવક જેના પર ભારતમાં ટેક્સ ભરાયો નથી કે દર્શાવવામાં આવી નથી.
૩. NRI તરીકે ખરીદેલી મિલકત: એવી મિલકત જે વ્યક્તિએ બિન-નિવાસી (NRI) તરીકે વિદેશમાં ખરીદી હતી, પરંતુ બાદમાં ભારત રહેવા આવ્યા (Resident) પછી પણ તેની વિગતો રિટર્નમાં જાહેર ન કરી શકી હોય.
૪. ટેક્સ ચૂકવેલી આવકમાંથી ખરીદેલી મિલકત: જે મિલકત કાયદેસરની અને ટેક્સ ચૂકવેલી રકમમાંથી વિદેશમાં ખરીદવામાં આવી હતી, પરંતુ માત્ર ટેકનિકલ ભૂલ કે અજ્ઞાનતાના કારણે ITR માં દર્શાવવાની રહી ગઈ હોય.
₹૧ કરોડ અને ₹૫ કરોડની બે અલગ-અલગ મર્યાદા (Limits)
સરકારે આ સ્કીમ હેઠળ પાત્રતા માટે મિલકતના મૂલ્યની બે અલગ-અલગ મર્યાદાઓ નક્કી કરી છે:
-
₹૧ કરોડની મર્યાદા: અજાહેર વિદેશી આવક અને અજાહેર વિદેશી મિલકતનું કુલ વ્યાજબી બજાર મૂલ્ય (Fair Market Value) ₹૧ કરોડથી વધુ ન હોવું જોઈએ.
-
₹૫ કરોડની મર્યાદા: NRI હોવા દરમિયાન ખરીદેલી અથવા ટેક્સ ચૂકવેલી આવકમાંથી ખરીદેલી પણ રિટર્નમાં દર્શાવવાની રહી ગયેલી મિલકતો માટે મૂલ્યની લિમિટ ₹૫ કરોડ સુધી રાખવામાં આવી છે.
જો મિલકત કે આવકનું મૂલ્ય આ નક્કી કરેલી સપાટીથી વધારે હશે, તો કરદાતા આ યોજનાનો લાભ મેળવી શકશે નહીં.
૬૦% સુધી ચૂકવણી કે માત્ર ફ્લેટ ફી?
આ યોજનામાં બે અલગ-અલગ કેટેગરી માટે ચૂકવણીના નિયમો અલગ રાખવામાં આવ્યા છે:
કેટેગરી ૧: ₹૧ કરોડ સુધીની અજાહેર આવક કે મિલકત
આ કેટેગરી હેઠળ કરદાતાએ અજાહેર સંપત્તિ કે આવકના મૂલ્ય પર ૩૦% ઈન્કમ ટેક્સ આપવો પડશે. આ ઉપરાંત, લાગુ પડેલા ટેક્સ જેટલી જ એટલે કે ૧૦૦% પેનલ્ટી (દંડ) પણ ભરવો પડશે. આમ, આ કિસ્સામાં કુલ ચૂકવણી મિલકતના મૂલ્યના લગભગ ૬૦% જેટલી થઈ શકે છે.
કેટેગરી ૨: ₹૫ કરોડ સુધીની પાત્ર મિલકત
આ કેટેગરીમાં અલગથી ટેક્સ કે પેનલ્ટી લાગશે નહીં, પરંતુ સરકારે નક્કી કરેલી નિર્ધારિત ફી ચૂકવવાની રહેશે. નાના ડિક્લેરેશન પર આ ફી શૂન્ય (Zero) હોઈ શકે છે, જ્યારે અમુક કિસ્સાઓમાં ₹૧ લાખની ફ્લેટ ફી ચૂકવવી પડી શકે છે.
કાનૂની કાર્યવાહી અને દંડમાંથી મુક્તિ
જો કરદાતા સમયમર્યાદાની અંદર જરૂરી તમામ રકમ ભરી દે છે અને તેની જાહેરાત (Declaration) માન્ય રાખવામાં આવે છે, તો તેને ભવિષ્યની કોઈ પણ કાનૂની કાર્યવાહી, પેનલ્ટી અને અભિયોજન (Prosecution) માંથી કાયમી રાહત મળશે.
આ રાહત બ્લેક મની એક્ટ, ૨૦૧૫ (Black Money Act, 2015) હેઠળ આપવામાં આવશે. એટલે કે નાના કરદાતાઓ માટે પોતાના જૂના ભૂલભરેલા કિસ્સાઓને કાયદેસર અને સુચારુ બનાવવાની આ એક ઉત્તમ તક છે.
છેલ્લી તારીખ: ૩૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૬
કરદાતાઓએ પોતાની વિદેશી મિલકતોની માહિતી ઓનલાઈન Form 1 ભરીને સબમિટ કરવાની રહેશે. આ માટેની અંતિમ તારીખ ૩૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૬ નક્કી કરવામાં આવી છે.
ફોર્મ સબમિટ કર્યા પછી, આવકવેરા સત્તામંડળ Form 2 દ્વારા કરદાતાએ કેટલી રકમ ચૂકવવાની થાય છે તે નક્કી કરશે. રકમ નક્કી થયા બાદ કરદાતાને વ્યાજ વગર રકમ ભરવા માટે ૨ મહિનાનો સમય મળશે. જો આ સમયગાળામાં ચુકવણી ન થઈ શકે, તો વધારાના ૨ મહિના મળી શકે છે, પરંતુ તે દરમિયાન બાકી રકમ પર દર મહિને ૧% વ્યાજ ચૂકવવું પડશે. જો આ સમય પણ વીતી જશે, તો યોજનાનો લાભ રદ થઈ જશે અને જાહેરાત અમાન્ય ગણાશે.
મિલકતનું મૂલ્ય કેવી રીતે નક્કી થશે?
વિદેશી સંપત્તિનું ફેર માર્કેટ વેલ્યુએશન (Fair Market Value) ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ ની તારીખને આધાર ગણીને કરવામાં આવશે.
-
સોનું, જ્વેલરી, આર્ટવર્ક, શેર, સ્થાવર મિલકત અને બેંક એકાઉન્ટ્સ જેવી અલગ-અલગ મિલકતો માટે વેલ્યુએશનના ચોક્કસ નિયમો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.
-
વિદેશી ચલણમાં રહેલી રકમને ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ આધાર રાખેલા RBI ના રેફરન્સ રેટ (Reference Rate) મુજબ ભારતીય રૂપિયામાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવશે.
-
એક મહત્વની બાબત એ છે કે જો પાછળથી મિલકતના મૂલ્યાંકનમાં થોડો ફેરફાર કે તફાવત નીકળે, તો માત્ર એ જ કારણે અરજી રદ નહીં થાય. જો મૂલ્યમાં ફેરફાર ૨૦% સુધીનો હશે, તો તેને માન્ય ગણવામાં આવશે.
