ઓનલાઈન છેતરપિંડીથી બચવા માટે અપનાવો આ ૫ મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા ટિપ્સ
આજના આધુનિક યુગમાં UPI (યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ) નો ઉપયોગ કરીને પૈસાની લેવડદેવડ કરવી એ આપણા રોજિંદા જીવનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયો છે. ચાની નાની દુકાન પર ચૂકવણી કરવી હોય, મિત્રો સાથે રેસ્ટોરન્ટનું બિલ શેર કરવું હોય કે ઓનલાઈન ખરીદી કરવી હોય, UPI દ્વારા માત્ર એક ક્લિકમાં સેકન્ડોમાં પૈસા ટ્રાન્સફર થઈ જાય છે. પરંતુ આ ટેકનોલોજીના જેટલા ફાયદા છે, તેટલી જ સાવચેતી ન રાખવામાં આવે તો નુકસાનની શક્યતા પણ રહેલી છે. ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન વધવાની સાથે જ સાયબર ઠગોએ છેતરપિંડીની નવી નુસખાઓ શોધી કાઢ્યા છે.
આજકાલ સાયબર ભોગ બનનારાઓમાં સૌથી વધુ કિસ્સા ‘ફેક UPI એપ્સ’ દ્વારા કરવામાં આવતી છેતરપિંડીના સામે આવી રહ્યા છે. છેતરપિંડી કરનારાઓ અસલી એપ્સ જેવી જ દેખાતી નકલી એપ્સનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, જે ગ્રાહક અને વેપારી બંને માટે મોટો ખતરો બની રહી છે.
ફેક UPI એપ કેવી રીતે કરે છે છેતરપિંડી?
સાયબર ઠગો દ્વારા બજારમાં પ્રચલિત Google Pay, PhonePe અને Paytm જેવી અસલી એપ્સ જેવી જ દેખાતી નકલી એપ્સ તૈયાર કરવામાં આવી છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ખરીદી કરે છે, ત્યારે ઠગ વ્યક્તિ પોતાના મોબાઈલમાં દુકાનદારનો QR કોડ સ્કેન કરવાનો નાટક કરે છે. ત્યારબાદ આ ફેક એપમાં રકમ ઉમેરીને પેમેન્ટ પ્રોસેસ બતાવવામાં આવે છે.
સ્ક્રીન પર અસલી એપ જેવો જ પેમેન્ટ સફળ (Payment Successful) નો મેસેજ, સાઉન્ડ અને નોટિફિકેશન દેખાય છે. સામને ઉભેલી વ્યક્તિ કે દુકાનદારને એવું જ લાગે છે કે પૈસા ખાતામાં જમા થઈ ગયા છે. પરંતુ વાસ્તવિકતામાં તે રકમ બેંક ખાતામાં ટ્રાન્સફર થઈ જ હોતી નથી. નાના દુકાનદારો, ફેરિયાઓ અને ઉતાવળમાં રહેતા લોકોને આવી ફેક એપ્સ દ્વારા સૌથી વધુ નિશાન બનાવવામાં આવે છે.
ઓનલાઈન UPI છેતરપિંડીથી બચવા માટેની ૫ મહત્વપૂર્ણ ટિપ્સ
૧. બેલેન્સ અને હિસ્ટ્રીની જાતે ચકાસણી કરો: કોઈ પણ પેમેન્ટનો સ્ક્રીનશોટ અથવા નોટિફિકેશન અલ્ટીમેટ પુરાવો નથી. સામેવાળી વ્યક્તિ પેમેન્ટ સફળ થયાનું બતાવે તો પણ તમારા પોતાના ફોનમાં UPI એપ ઓપન કરીને બેલેન્સ અથવા ટ્રાન્ઝેક્શન હિસ્ટ્રી તપાસો. બેંક ખાતામાં રકમ જમા થયાની પુષ્ટિ થયા બાદ જ સામાન કે સેવા આપવી.
૨. UPI PIN ક્યારેય શેર ન કરો: હંમેશા યાદ રાખો કે UPI PIN નો ઉપયોગ ફક્ત પૈસા મોકલવા (સેન્ડ કરવા) માટે જ થાય છે. કોઈના તરફથી પૈસા મેળવવા (રીસીવ કરવા) માટે ક્યારેય PIN દાખલ કરવાની જરૂર પડતી નથી. કોઈ અજાણી લિંક પર ક્લિક કરી પૈસા મેળવવાના નામે PIN માંગવામાં આવે તો તે ફ્રોડ છે.
૩. સત્તાવાર એપ સ્ટોરનો જ ઉપયોગ કરો: તમારી UPI અને બેંકિંગ એપ્સ માત્ર Google Play Store અથવા Apple App Store જેવા સત્તાવાર પ્લેટફોર્મ પરથી જ ડાઉનલોડ કરો. વધારાની કેશબેક કે ઓફરની લાલચ આપતી કોઈ અજાણી એપીકે (APK) લિંક પરથી એપ ડાઉનલોડ કરવી નહીં.
૪. જાહેર Wi-Fi અને સિક્યોરિટીનું ધ્યાન રાખો: રેલવે સ્ટેશન, બસ સ્ટેન્ડ કે કેફે જેવા જાહેર સ્થળો પર ઉપલબ્ધ ઓપન અથવા જાહેર Wi-Fi નેટવર્ક પર ક્યારેય UPI કે નેટ બેંકિંગ ટ્રાન્ઝેક્શન ન કરો. તમારા ફોન અને તમામ પેમેન્ટ એપ્સ પર બાયોમેટ્રિક (ફિંગરપ્રિન્ટ) અથવા પાસવર્ડ લોક અવશ્ય રાખો.
૫. નિયમિત ટ્રાન્ઝેક્શન ચેક કરો અને સજાગ રહો: દર અઠવાડિયે તમારી બેંક સ્ટેટમેન્ટ અને UPI ટ્રાન્ઝેક્શન હિસ્ટ્રી તપાસવાની ટેવ પાડો. જો કોઈ અજાણ્યો કે શંકાસ્પદ વ્યવહાર દેખાય તો તરત જ પોતાની બેંકનો સંપર્ક કરી ખાતું સુરક્ષિત કરો.
જો તમે ફ્રોડનો શિકાર બનો તો શું કરવું?
જો કદાચ તમે સાયબર ફ્રોડ અથવા ફેક પેમેન્ટનો શિકાર બની જાવ, તો સમય ગુમાવ્યા વગર તુરંત પગલાં લેવા જરૂરી છે. આ માટે ભારત સરકારની રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઈન નંબર 1930 પર તુરંત કૉલ કરો અથવા અધિકૃત પોર્ટલ cybercrime.gov.in પર જઈને ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવો. ડિજિટલ પેમેન્ટ અત્યંત સરળ અને સુવિધાજનક છે, પરંતુ થોડીક સાવચેતી અને સજાગતા જ તમને નાણાકીય નુકસાનથી બચાવી શકે છે.
