કિલોએ ₹૫૨ પાર! ખાંડના ભાવ ભડકે બળતા સરકારે આયાત ડ્યુટી પર લીધો મોટો નિર્ણય!
આગામી તહેવારોની મોસમ દરમિયાન દેશમાં ખાંડના ભાવમાં થનારા સંભવિત ઉછાળાને રોકવા માટે કેન્દ્ર સરકાર અત્યારથી જ હરકતમાં આવી ગઈ છે. ગ્રાહકોને રાહત આપવા અને બજારમાં ખાંડની પૂરતી ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવા માટે સરકાર કેટલાક મહત્વપૂર્ણ અને કડક પગલાં ભરવા પર ગંભીરતાથી વિચારણા કરી રહી છે. આ પ્રસ્તાવિત ઉપાયોમાં મર્યાદિત પ્રમાણમાં જકાત-મુકત (ડ્યુટી-ફ્રી) ખાંડની આયાત કરવાની મંજૂરી આપવી તેમજ બલ્ક વેપારીઓ માટે ખાંડના સ્ટોક રાખવાની મર્યાદા નક્કી કરવી જેવા નિર્ણયો સામેલ છે.
સામાન્ય રીતે ઓગસ્ટથી નવેમ્બર મહિના દરમિયાન દેશમાં વિવિધ તહેવારોને કારણે મીઠાઈઓ અને ખાંડની માંગમાં ભારે ઉછાળો જોવા મળે છે. આ વધતી માંગને પહોંચી વળવા અને સટ્ટાખોરી અટકાવવા માટે ખાદ્ય મંત્રાલય મોટા વેપારીઓ પાસે રહેલા જથ્થા પર નિયંત્રણ મૂકવા અને સુગર મિલોમાંથી થતી માસિક ફાળવણીના નિયમોમાં ફેરફાર કરવા અંગે પણ વિચાર કરી રહ્યું છે.
ખાંડના છૂટક ભાવમાં ૧૩% સુધીનો વધારો
ઉપભોક્તા બાબતોના મંત્રાલયના પ્રાઇસ મોનિટરિંગ સેલ (Price Monitoring Cell)ના ડેટા અનુસાર, મંગળવારે દેશમાં ખાંડનો સરેરાશ છૂટક ભાવ રૂ. ૫૨.૩ પ્રતિ કિલોગ્રામ નોંધાયો હતો. ગયા વર્ષની સરખામણીએ આ ભાવમાં લગભગ ૧૩ ટકાનો નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. એટલું જ નહીં, છેલ્લા એક જ મહિનાની અંદર છૂટક બજારમાં ખાંડની કિંમતોમાં ૯ ટકા કરતાં વધુનો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, દેશમાં સસ્તા ભાવની આયાતને અટકાવવા અને સ્થાનિક શેરડી પકવતા ખેડૂતોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે સરકારે ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮માં ખાંડ પર ૧૦૦% બેસિક કસ્ટમ ડ્યુટી લાગુ કરી હતી. પરંતુ વર્તમાન પરિસ્થિતિને જોતાં સરકાર આ નીતિમાં થોડી છૂટછાટ આપવા તરફ વિચાર કરી રહી છે.
મહારાષ્ટ્ર અને યુપીમાં અસમાન વરસાદથી ઉત્પાદન પર અસરની ભીતિ
સરકારી અને ઉદ્યોગ જગતના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, મહારાષ્ટ્ર અને ઉત્તર પ્રદેશ જેવા મુખ્ય શેરડી ઉત્પાદક રાજ્યોમાં આ વર્ષે ચોમાસાનો વરસાદ અસમાન રહ્યો છે. આ અસમાન વરસાદના કારણે શેરડીના પાક અને ખાંડના ઉત્પાદન (યીલ્ડ) પર વિપરીત અસર પડવાની આશંકા છે, જેણે બજારમાં ભાવ વધારાની ભાવનાને વેગ આપ્યો છે.
આ પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા અને મિલો પાસે વાસ્તવિક જથ્થો કેટલો છે તે જાણવા માટે ખાદ્ય મંત્રાલયના અધિકારીઓ સુગર મિલોમાં જઈને ફિઝિકલ વેરિફિકેશન (ભૌતિક ચકાસણી) કરી રહ્યા છે, જેથી સપ્લાય ચેઇનમાં પારદર્શિતા જાળવી શકાય.
વેપારીઓ પર સ્ટોક મર્યાદા અને સખત નિયંત્રણો
કાળાબજારી, સટ્ટાખોરી અને સંગ્રહખોરી પર લગામ લગાવવા તેમજ તહેવારોમાં ખાંડ વાજબી ભાવે મળતી રહે તે હેતુથી સરકારે ૧ ઓગસ્ટથી ૩૦ નવેમ્બર ૨૦૨૬ સુધી સુગર ડીલરો પર સ્ટોક હોલ્ડિંગ લિમિટ (જથ્થો રાખવાની મર્યાદા) લાગુ કરી દીધી છે.
આ નવા આદેશ હેઠળ:
તમામ ડીલરોએ તેમની પાસે રહેલા ખાંડના સ્ટોકની વિગતો પોર્ટલ પર જાહેર કરવી પડશે અને દર અઠવાડિયે તેને અપડેટ કરવી પડશે.
કોઈ પણ ડીલર કે વેપારી ખરીદી કર્યાની તારીખથી ૩૦ દિવસથી વધુ સમય માટે ૪,૦૦૦ ક્વિન્ટલથી વધુ ખાંડનો સ્ટોક પોતાની પાસે રાખી શકશે નહીં.
ખાંડ ઉદ્યોગનો દાવો: ‘પુરવઠો પર્યાપ્ત છે, ભાવ વધારો બિનજરૂરી’
બીજી તરફ, ઇન્ડિયન સુગર એન્ડ બાયો-એનર્જી મેન્યુફેક્ચરર્સ એસોસિએશન (ISMA)ના ડિરેક્ટર જનરલ દીપક બલ્લાણીએ જણાવ્યું છે કે, “આગામી મહિનાઓ માટે ખાંડની પુરવઠાની સ્થિતિ એકદમ સાનુકૂળ છે અને સ્થાનિક બજારમાં ઉપલબ્ધતા અંગે ચિંતા કરવાની કોઈ જરૂર નથી.” બલ્લાણીના મતે, તાજેતરમાં ખાંડના ભાવમાં થયેલો વધારો ગેરવાજબી છે અને માંગ-પુરવઠાના ગણિત સાથે સુસંગત નથી.
| વિગત | આંકડા / માહિતી |
| અપેક્ષિત ઓપનિંગ સ્ટોક (૨૦૨૬-૨૭) | ૩.૫ થી ૪ મિલિયન ટન (MT) |
| ગયા વર્ષનો ઓપનિંગ સ્ટોક (૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫) | ૫ મિલિયન ટન (MT) |
| દેશની વાર્ષિક ખાંડની માંગ | આશરે ૨૮ મિલિયન ટન (MT) |
| અનુમાનિત ચોખ્ખું ઉત્પાદન (૨૦૨૫-૨૬) | ૨૯ મિલિયન ટન (૩.૧ MT ઈથેનોલ ડાયવર્ઝન સિવાય) |
અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, નવો ખાંડ ઉત્પાદન સીઝન ૧ ઓક્ટોબરથી શરૂ થાય છે, પરંતુ મિલોમાંથી નવો માલ બજારમાં આવતાં ઓક્ટોબરના અંતથી ડિસેમ્બરની શરૂઆત થઈ જાય છે. તેથી ઓક્ટોબરમાં ઉપલબ્ધ ઓપનિંગ સ્ટોક જ ભાવમાં સ્થિરતા લાવવા માટે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
ઉત્પાદન ખર્ચ અને મિલોની માંગણીઓ
આ વર્ષે દેશમાં શેરડીનું વાવેતર ૫.૮૩ મિલિયન હેક્ટરમાં થયું છે, જેમાં ગયા વર્ષની સરખામણીએ મામૂલી ઘટાડો નોંધાયો છે. ઉપરાંત, મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકના અગ્રણી વિસ્તારોમાં શેરડીમાં સમયસર પહેલાં ફ્લાવરિંગ (ફૂલો આવવા) થઈ જવાથી ઉત્પાદનમાં કંઈક અંશે ઘટાડો થયો છે.
ખાંડ ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓએ સ્પષ્ટ કર્યું કે જૂન સુધી દેશમાં ખાંડના સરેરાશ એક્સ-મિલ ભાવ રૂ. ૩૯.૫ થી ૪૦ પ્રતિ કિલો હતા, જે ઉત્પાદન ખર્ચ કરતાં ઓછા હતા. જુલાઈના અંત સુધીમાં મિલ બોર્ડ પર સરેરાશ ભાવ રૂ. ૪૦ થી ૪૦.૫ પ્રતિ કિલો પહોંચ્યા હોવા છતાં, તે રૂ. ૪૨ પ્રતિ કિલોના ઉત્પાદન ખર્ચ કરતાં હજુ પણ ઓછા છે.
