માત્ર 6 દિવસમાં મોટી સજા! સેન્સેક્સમાં હેરાફેરી કરનારાઓ સામે SEBI નો કડક ચાબુક
ભારતીય શેરબજારના નિયામક SEBI (સેબી) એ શેરબજારમાં કથિત ગેરરીતિ અને હેરાફેરી સામે ખૂબ જ કડક પગલું ભર્યું છે. ગ્લોબલ ફાઇનાન્શિયલ જાયન્ટ JPMorgan ની એક સબસિડિયરી કંપની ‘કોપથોલ મોરિશિયસ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ લિમિટેડ’ (Copthall Mauritius Investment Limited) અને સ્થાનિક બ્રોકરેજ ફર્મ ‘માનસી શેર એન્ડ સ્ટોક બ્રોકિંગ લિમિટેડ’ વિરુદ્ધ સેબીએ ત્વરિત કાર્યવાહી કરી છે. આ બંને સંસ્થાઓ પર કેપિટલ માર્કેટમાં વેપાર કરવા માટે તાત્કાલિક અસરથી પ્રતિબંધ લગાવી દેવામાં આવ્યો છે.
આ કાર્યવાહીની સૌથી ખાસ વાત એ છે કે, કથિત ગેરરીતિ આચર્યાના માત્ર ૬ જ દિવસની અંદર સેબીએ આ વચગાળાનો આદેશ જારી કરી દીધો છે. શેરબજારના નિષ્ણાતો અને વિશ્લેષકો આ પગલાને માર્કેટમાં ગેરરીતિ આચરનારાઓ માટે એક ખૂબ જ સ્પષ્ટ અને કડક સંદેશ તરીકે જોઈ રહ્યા છે. આ સમગ્ર મામલો બજારમાં નવગઠિત ‘ક્લોઝિંગ ઓક્શન સિસ્ટમ’ દરમિયાન બીએસઈ સેન્સેક્સ (BSE Sensex) ની કિંમતોમાં કૃત્રિમ રીતે ફેરફાર કરવાની કોશિશ સાથે જોડાયેલો છે.
સેબીએ જેપી મોર્ગનની યુનિટ સામે શા માટે કરી આકરી કાર્યવાહી?
સેબી દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા આદેશ અનુસાર, ૧૩ ઓગસ્ટના રોજ ટ્રેડિંગના અંતિમ તબક્કા એટલે કે ક્લોઝિંગ ઓક્શન સિસ્ટમ (CAS) દરમિયાન કોપથોલ મોરિશિયસ અને માનસી શેર એન્ડ સ્ટોક બ્રોકિંગ દ્વારા શંકાસ્પદ વ્યવહારો કરવામાં આવ્યા હતા.
આ સંસ્થાઓની મુખ્ય યોજના બીએસઈ સેન્સેક્સ ઇન્ડેક્સના ‘સિમ્બોલિક બેલેન્સ પ્રાઇસ’ (સંકેતાત્મક બંધ ભાવ) ને પ્રભાવિત કરવાની હતી. નિયમનકારનો એવો દાવો છે કે, શેરબજારના આખરી ટ્રેડિંગ સમયમાં કરવામાં આવેલા આ સોદાઓ દ્વારા ચોક્કસ ઓપ્શન્સ કોન્ટ્રાક્ટ્સ (ડેરિવેટિવ્ઝ) માંથી ગેરકાયદેસર અને અયોગ્ય ફાયદો મેળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. બજારની સ્વસ્થતા અને પારદર્શિતા જાળવવા માટે સેબીએ આ બંને સંસ્થાઓને શેરબજારની પ્રવૃત્તિઓમાંથી સસ્પેન્ડ કરી દીધી છે.
માત્ર ૬ દિવસમાં ત્વરિત એક્શન: શા માટે આ પગલું મહત્વનું છે?
સામાન્ય રીતે શેરબજારમાં ટ્રેડિંગ ગેરરીતિ કે મેનિપ્યુલેશનના કેસોમાં તપાસ કરીને આદેશ આપતા સેબીને લાંબો સમય લાગતો હોય છે. પરંતુ આ કેસમાં સેબીનું વલણ તદ્દન અલગ અને ઝડપી જોવા મળ્યું છે.
ઝડપી નિર્ણય: કથિત ગેરરીતિ ૧૩ ઓગસ્ટના રોજ થઈ હતી અને સેબીએ ૧૯ ઓગસ્ટના રોજ જ વચગાળાનો કડક આદેશ બહાર પાડી દીધો.
નવા સિસ્ટમનું રક્ષણ: તાજેતરમાં અમલમાં મુકાયેલી ક્લોઝિંગ ઓક્શન સિસ્ટમમાં કોઈ ખામી રહી ન જાય કે કોઈ તેનો દુરુપયોગ ન કરે, તે માટે શરૂઆતમાં જ આવો આકરો નિર્ણય લેવો જરૂરી હતો.
બજારમાં વિશ્વાસ: ઝડપી કાનૂની કાર્યવાહીથી સામાન્ય રોકાણકારોનો માર્કેટ રેગ્યુલેટર પરનો વિશ્વાસ વધુ મજબૂત બને છે.
શું છે આ ‘ક્લોઝિંગ ઓક્શન સિસ્ટમ’?
ક્લોઝિંગ ઓક્શન સિસ્ટમ એ ભારતીય શેરબજારમાં હાથ ધરવામાં આવેલા તાજેતરના સૌથી મોટા અને મહત્વપૂર્ણ સુધારાઓમાંનો એક છે.
૧. હેતુ: આ સિસ્ટમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દિવસના અંતે શેરોના અને ઇન્ડેક્સના આખરી ભાવ (Closing Prices) નક્કી કરવાની પ્રક્રિયાને વધુ વૈજ્ઞાનિક, પારદર્શક અને આંતરરાષ્ટ્રીય માપદંડોને અનુરૂપ બનાવવાનો છે.
૨. કામગીરી: ટ્રેડિંગ સમય પૂરો થવાના અંતિમ મિનિટોમાં ખરીદ-વેચાણના ઓર્ડર્સના આધારે એક સંકેતાત્મક ભાવ (Indicative Price) નક્કી થાય છે, જેના આધારે આખરી ક્લોઝિંગ પ્રાઇસ ગણવામાં આવે છે.
૩. તાજેતરના પડકારો: આ નવી વ્યવસ્થા શરૂ થયા બાદ કેટલાક શેર અને ઇન્ડેક્સના અંતિમ ભાવમાં અચાનક મોટો ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યો હતો. પરિણામે, ઘણા અનુભવી ટ્રેડર્સે આ સિસ્ટમની સુરક્ષા અને કાર્યપદ્ધતિ સામે સવાલો પણ ઉઠાવ્યા હતા. સેબીની આ કાર્યવાહીથી સ્પષ્ટ થાય છે કે રેગ્યુલેટર સિસ્ટમ સાથે થતી કોઈ પણ ચેડાં ચલાવી લેવા તૈયાર નથી.
JPMorgan ના ભારતીય કારોબાર પર આદેશની અસર
આ સમગ્ર કેસમાં એક મહત્વની બાબત એ સ્પષ્ટ કરવી જરૂરી છે કે સેબીએ જે યુનિટ સામે એક્શન લીધું છે તે ‘કોપથોલ મોરિશિયસ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ લિમિટેડ’ છે, જે એક વિદેશી રોકાણકાર સંસ્થા (FPI) તરીકે કામ કરે છે.
આ યુનિટ ભારતમાં પોતાની સેવાઓ આપતી જેપી મોર્ગનની મુખ્ય સ્થાનિક બ્રાન્ચ ‘જેપી મોર્ગન ઇન્ડિયા પ્રાઇવેટ લિમિટેડ’ થી કાનૂની રીતે અલગ છે. ભારતમાં સ્થિત જેપી મોર્ગનની લોકલ એન્ટિટી સેબી પાસે સ્ટોક બ્રોકર અને મર્ચન્ટ બેન્કર તરીકે રજિસ્ટર્ડ છે અને તે નિયમિત રીતે દેશમાં પોતાની સેવાઓ આપે છે. તેથી, કોપથોલ મોરિશિયસ પર મૂકવામાં આવેલા આ પ્રતિબંધથી જેપી મોર્ગનના ભારતમાં ચાલતા સામાન્ય બેન્કિંગ કે બ્રોકિંગ બિઝનેસ પર કોઈ સીધી નકારાત્મક અસર પડશે નહીં. આ કાર્યવાહી માત્ર ચોક્કસ ટ્રેડિંગ પ્રવૃત્તિ અને તેની સાથે જોડાયેલી એન્ટિટીઝ પૂરતી જ સીમિત છે.
