સસ્તામાં દવા ખરીદતા પહેલા ચેતી જજો! ડ્રગ્સ ડિપાર્ટમેન્ટે મેડિકલ સ્ટોર્સ માટે જાહેર કર્યો નવો આદેશ
આજના સમયમાં મોંઘવારીના જમાનામાં જ્યારે કોઈ મેડિકલ સ્ટોરની બહાર “દવાઓ પર ૬૦%, ૭૦% કે ૮૦% સુધીનું તોતિંગ ડિસ્કાઉન્ટ” લખેલા મોટા મોટા બેનરો જોવા મળે, ત્યારે સામાન્ય માણસને રાહત અનુભવાય તે સ્વાભાવિક છે. પરંતુ શું આ ડિસ્કાઉન્ટ ખરેખર ગ્રાહકને મળે છે કે પછી આ માત્ર ગ્રાહકોને આકર્ષવાનો એક કીમિયો છે?
આ બાબતે ગંભીરતા દાખવતા ડ્રગ્સ કન્ટ્રોલ ડિપાર્ટમેન્ટ (Drugs Control Department) દ્વારા મેડિકલ સ્ટોર્સ પર ચાલતી આવી લોભામણી જાહેરાતો સામે સખત વલણ અપનાવવામાં આવ્યું છે. વિભાગ દ્વારા આ સંદર્ભમાં એક વિશેષ માર્ગદર્શિકા (Advisory) બહાર પાડવામાં આવી છે.
જોકે, સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે એમ.આર.પી. (MRP – Maximum Retail Price) કરતાં ઓછી કિંમતે દવાઓ વેચવા પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી. પરંતુ, વાંધો એવા દાવાઓ સામે છે જે ખોટા, અતિશયોક્તિભર્યા, ભ્રામક કે અસ્પષ્ટ હોય અને જેનાથી ગ્રાહક છેતરાઈ રહ્યો હોય.
શું છે સમગ્ર મામલો?
છેલ્લા કેટલાક સમયથી ડ્રગ્સ કન્ટ્રોલ ડિપાર્ટમેન્ટના ધ્યાનમાં આવ્યું હતું કે ખાસ કરીને દિલ્હી અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં કેટલીક રિટેલ ફાર્મસીઓ (મેડિકલ સ્ટોર્સ) પોતાની દુકાનો બહાર દવાઓ પર ભારે વળતર આપવાના મોટા મોટા બોર્ડ, બેનર અને ડિજિટલ જાહેરાતો લગાવી રહી છે.
આ અંગે સ્પષ્ટતા કરતા વિભાગે જણાવ્યું છે કે, જો કોઈ મેડિકલ સ્ટોર પોતાની દુકાન પર ડિસ્કાઉન્ટનો દાવો કરી રહ્યો હોય, તો તે દાવો સંપૂર્ણપણે વાસ્તવિક હોવો જોઈએ અને ગ્રાહકને ખરીદી વખતે ખરેખર તે વળતર મળવું પણ જોઈએ. તેનો અર્થ એ થયો કે બોર્ડ પર જેટલા ટકા ડિસ્કાઉન્ટ લખવામાં આવ્યું હોય, બિલ બનાવતી વખતે ગ્રાહકને એટલો જ સીધો ફાયદો મળવો જ જોઈએ, નહીંતર તેને ગ્રાહક સાથેની છેતરપિંડી ગણવામાં આવશે.
હવેથી ડિસ્કાઉન્ટનો હિસાબી રેકોર્ડ રાખવો પડશે ફરજિયાત
માત્ર બોર્ડ લગાવી દેવાથી કામ નહીં ચાલે! સરકારે મેડિકલ સ્ટોર ધારકો માટે એક નવો અને કડક નિયમ બનાવ્યો છે.
ડ્રગ્સ કન્ટ્રોલ ડિપાર્ટમેન્ટ મુજબ, ગ્રાહકને આપવામાં આવેલું ડિસ્કાઉન્ટ દુકાનના સેલ બિલ (Sale Bill) અને પર્ચેસ રેકોર્ડ (Purchase Records – ખરીદીનું બિલ) સાથે મેળ ખાતું હોવું જોઈએ. જો તપાસ અધિકારીઓ આવે તો દુકાનદારે બતાવવું પડશે કે તેમણે આ દવા કેટલામાં ખરીદી હતી અને ગ્રાહકને કેટલા ટકા વળતર સાથે વેચી છે.
આ ઉપરાંત, દવાની ગુણવત્તા સાથે કોઈ સમજૂતી ન થાય તે માટે મેડિકલ સ્ટોર્સને માત્ર માન્યતા પ્રાપ્ત અને ‘જેન્યુઇન ડ્રગ લાયસન્સ’ (Genuine Drug Licence) ધરાવતા ડિસ્ટ્રિબ્યુટર્સ અથવા જથ્થાબંધ વેપારીઓ (Wholesalers) પાસેથી જ દવાઓ ખરીદવાની સખત સૂચના આપવામાં આવી છે.
આટલા બધા ડિસ્કાઉન્ટ સામે સરકારને કેમ શંકા ગઈ?
હવે પ્રશ્ન એ થાય કે જો કોઈ દુકાનદાર ગ્રાહકને સસ્તા દરે દવા આપે છે, તો તેમાં સરકારને શું વાંધો હોઈ શકે?
આની પાછળનું ગણિત સમજાવતા વિભાગે જણાવ્યું છે કે, જો કોઈ દવા પર ૭૦% કે ૮૦% જેટલું અધધ ડિસ્કાઉન્ટ આપવામાં આવે, તો તેની વેચાણ કિંમત એટલી નીચી થઈ જાય છે જે કદાચ દુકાનદારે પોતે જે કિંમતે દવા ખરીદી હોય તેના કરતાં પણ ઓછી દેખાય.
જો કોઈ વેપારી પોતાની ખરીદી કિંમત કરતાં પણ સસ્તામાં સામાન વેચતો હોય, તો બે જ શક્યતાઓ રહે છે: ૧. દવાની ગુણવત્તા નકલી કે હલકી કક્ષાની (Substandard/Spurious) હોઈ શકે. ૨. દવાની ખરીદી ગેરકાયદેસર કે વગર બિલના સ્ત્રોતમાંથી કરવામાં આવી હોય.
આવા સંજોગોમાં દવાની અસલિયત અને તેના સપ્લાય ચેઇન પર મોટા સવાલો ઊભા થાય છે, જે દર્દીના સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. આ જ કારણસર સરકારે ખરીદ-વેચાણના ચોક્કસ રેકોર્ડ રાખવાનું ફરજિયાત બનાવ્યું છે.
મેડિકલ એસોસિએશને પણ સભ્યોને આપી કડક ચેતવણી
ડ્રગ્સ કન્ટ્રોલ ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા ૧૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના રોજ આ એડવાઇઝરી જાહેર કરવામાં આવી હતી. આ આદેશ બાદ તરત જ રિટેલ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કેમિસ્ટ એસોસિએશન (RDCA One Delhi) પણ હરકતમાં આવ્યું હતું અને તેમણે ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના રોજ પોતાના તમામ સભ્યો માટે એક સર્ક્યુલર (પરિપત્ર) બહાર પાડ્યો હતો.
એસોસિએશને પોતાના તમામ મેડિકલ સ્ટોર ધારકોને સૂચના આપી છે કે તેઓ પોતાની દુકાનો પર મૂકાયેલા તમામ પ્રચાર સાહિત્યની તાત્કાલિક સમીક્ષા કરે. જેમાં નીચે મુજબની બાબતોનો સમાવેશ થાય છે:
દુકાનની બહાર લગાડેલા ડિસ્કાઉન્ટ બોર્ડ અને ફ્લેક્સ બેનર
પોસ્ટર્સ અને છાપેલી પિંતિકાઓ (Printed Pamphlets)
ડિજિટલ ડિસ્પ્લે અને એલઇડી બોર્ડ
ખાસ કરીને “UP TO __% DISCOUNT” (આટલા ટકા સુધીનું ડિસ્કાઉન્ટ) જેવા લખાણોની ચોકસાઈપૂર્વક તપાસ કરવા જણાવાયું છે. જો કોઈ પણ દાવો અસ્પષ્ટ, વધારી-ચઢાવીને કરેલો કે ગ્રાહકને ગેરમાર્ગે દોરનારો જણાય, તો તેને તરત જ હટાવી લેવા અથવા તેમાં સુધારો કરવા માટે કડક સૂચના આપવામાં આવી છે.
સામાન્ય ગ્રાહક માટે આનો અર્થ શું છે?
સરળ ભાષામાં કહીએ તો, આ નિયમથી સામાન્ય ગ્રાહકોને કોઈ નુકસાન નથી, બલ્કે ફાયદો જ છે:
દવાઓ સસ્તામાં મળવાનું ચાલુ જ રહેશે: મેડિકલ સ્ટોર્સ એમ.આર.પી. કરતાં ઓછી કિંમતે દવાઓ વેચવાનું ચાલુ રાખી શકે છે. સરકારે ડિસ્કાઉન્ટ આપવા પર કોઈ બેન નથી મૂક્યો.
છેતરપિંડી બંધ થશે: હવે દુકાનદારો બોર્ડ પર ૮૦% લખીને અંદર માત્ર ૫% કે ૧૦% ડિસ્કાઉન્ટ આપીને ગ્રાહકને મૂર્ખ બનાવી શકશે નહીં.
સાચી દવા મળશે: ગેરકાયદેસર અને નકલી દવાઓના કારોબાર પર લગામ કસાશે, જેથી દર્દીઓને સાચી અને ગુણવત્તાયુક્ત દવાઓ જ મળશે.
ટુંકમાં કહીએ તો, હવે ૬૦%, ૭૦% કે ૮૦% સુધીના ડિસ્કાઉન્ટના બોર્ડ લગાવતા પહેલાં મેડિકલ સ્ટોરે સો વાર વિચારવું પડશે. જો દાવો સાચો હશે અને બિલમાં તેની ખાતરી શકાશે, તો જ તે બોર્ડ દુકાન પર રહી શકશે!
