રોજિંદા વપરાશમાં લેવાતી ૩ મહત્વપૂર્ણ દવાઓથી કેન્સરનું જોખમ વધી શકે છે: વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) ના સંશોધનમાં મોટો ખુલાસો
વિશ્વભરમાં સામાન્ય અને ગંભીર રોગોની સારવાર માટે તબીબી સલાહ મુજબ લાખો લોકો રોજિંદા ધોરણે વિવિધ દવાઓનું સેવન કરતા હોય છે. જોકે, વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) ની કેન્સર સંશોધન સંસ્થા ‘ઇન્ટરનેશનલ એજન્સી ફોર રિસર્ચ ઓન કેન્સર’ (IARC) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા તાજેતરના એક વ્યાપક અભ્યાસમાં અત્યંત ચિંતાજનક માહિતી સામે આવી છે. IARC ના ૨૨ સભ્યો ધરાવતા વૈજ્ઞાનિકોના જૂથે ચેતવણી આપી છે કે માનવ શરીરની સારવાર માટે નિયમિતપણે વપરાતી ૩ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ દવાઓ સંભવિત રીતે કેન્સર જેવી પ્રાણઘાતક બીમારીનું જોખમ ઊભું કરી શકે છે. આ સંશોધક સમિતિમાં ભારતીય વૈજ્ઞાનિક જી. બી. જેના પણ સામેલ હતા.
હાઇડ્રોક્લોરોથિયાઝાઇડ: બ્લડ પ્રેશરની દવાથી ત્વચાના કેન્સરનું જોખમ
સંશોધનમાં સામે આવેલી પ્રથમ દવા હાઇડ્રોક્લોરોથિયાઝાઇડ (Hydrochlorothiazide) છે, જે ભારતમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશરની સારવાર માટે પ્રથમ હરોળની (First-line) દવા તરીકે વ્યાપક પ્રમાણમાં વપરાય છે. IARC ના અહેવાલ મુજબ, આ દવા સ્ક્વામસ સેલ કાર્સિનોમા અને લિપ (હોઠના) કેન્સરનું કારણ બની શકે છે.
અમેરિકા અને ડેનમાર્કમાં હાથ ધરાયેલા અભ્યાસો દર્શાવે છે કે જે દર્દીઓ લાંબા સમય સુધી હાઇડ્રોક્લોરોથિયાઝાઇડનું સેવન કરે છે, તેમને ત્વચાનું કેન્સર થવાની શક્યતા વધી જાય છે. આ દવા સૂર્યપ્રકાશમાંથી આવતા અલ્ટ્રાવાયોલેટ (UV) કિરણો પ્રત્યે ત્વચાની સંવેદનશીલતામાં વધારો કરે છે. પરિણામે, જ્યારે ત્વચા સૂર્યપ્રકાશના સંપર્કમાં આવે છે ત્યારે શરીરમાં ડીએનએ (DNA) નુકસાન થવાનું જોખમ ઊભું થાય છે.
વોરીકોનાઝોલ: એન્ટિ-ફંગલ દવા અને ફોટોટોક્સિસિટી
સંશોધનમાં બીજી દવા વોરીકોનાઝોલ (Voriconazole) નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, જે એક ખૂબ જ શક્તિશાળી એન્ટિ-ફંગલ દવા છે. સામાન્ય રીતે આ દવાનો ઉપયોગ રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા અથવા ગંભીર ચેપથી પીડાતા દર્દીઓ માટે થાય છે.
અભ્યાસ અનુસાર, લાંબા સમય સુધી વોરીકોનાઝોલ લેતા દર્દીઓમાં, ખાસ કરીને જે લોકોએ ઓર્ગન ટ્રાન્સપ્લાન્ટ (અંગ પ્રત્યારોપણ) કરાવ્યું છે, તેમનામાં સ્ક્વામસ સેલ ત્વચા કેન્સરના કિસ્સાઓ વધુ જોવા મળ્યા છે. માનવ શરીરમાં જ્યારે આ દવાનું પાચન કે ચયાપચય (Metabolism) થાય છે, ત્યારે ઉત્પન્ન થતા ઘટકો સીધા ફોટોટોક્સિક હોય છે. તે સૂર્યપ્રકાશના કારણે ત્વચા પર ઓક્સિડેટીવ તણાવ વધારે છે અને શરીરમાં અનિયંત્રિત કોષોની વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપે છે.
ટેક્રોલિમસ: રોગપ્રતિકારક શક્તિ પર ગંભીર અસર
ત્રીજી દવા ટેક્રોલિમસ (Tacrolimus) છે, જેનો મુખ્ય ઉપયોગ અંગ પ્રત્યારોપણ પછી દર્દીની સંભાળ માટે કરવામાં આવે છે જેથી શરીર નવા અંગનો અસ્વીકાર ન કરે. IARC એ આ દવાને નોન-હોજકિન લિમ્ફોમા, પોસ્ટ-ટ્રાન્સપ્લાન્ટ લિમ્ફોપ્રોલિફેરેટિવ ડિસઓર્ડર, લ્યુકેમિયા અને ત્વચા કેન્સર સાથે જોડી છે.
આ દવા શરીરની કુદરતી રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immune System) ને ગંભીર રીતે દબાવી દે છે. શરીરની ઈમ્યુનિટી નબળી પડવાને કારણે અસામાન્ય અને નુકસાનકારક કોષોનો નાશ કરવાની શરીરની પોતાની ક્ષમતા ઘટતી જાય છે, જે અંતે કેન્સર જેવા ગંભીર રોગોના વિકાસ માટે અનુકૂળ વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.
ભારત માટે શા માટે આ ચેતવણી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે?
આરોગ્ય ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોના મતે, આ વર્ગીકરણ ભારત માટે ખૂબ જ ગંભીર અને વિચારણીય છે. ભારતમાં તબીબી સલાહ વિના આડેધડ દવાઓ લેવાની ટેવ, ઓવર-ધ-કાઉન્ટર (OTC) દવાઓનું અનિયંત્રિત વેચાણ અને દવાની માત્રા અંગેના સખત પ્રોટોકોલનું પાલન ન થવું એ મોટા પડકારો છે.
નિષ્ણાતો સ્પષ્ટ જણાવે છે કે દર્દીઓએ ડૉક્ટરની સલાહ વગર રાતોરાત પોતાની દવાઓ બંધ ન કરવી જોઈએ, પરંતુ તબીબોએ આ નવી ચેતવણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય માત્રા અને વિકલ્પો વિશે ગંભીરતાથી વિચારવું જરૂરી બની ગયું છે
