શીતળા સાતમ સ્પેશિયલ ખાટા વડા: તહેવારની ઉજવણીમાં ઉમેરો પરંપરાગત ગુજરાતી સ્વાદનો ચટાકો
ગુજરાતની સંસ્કૃતિ અને તહેવારોની ઉજવણી તેના વિશિષ્ટ ભોજન વિના અધૂરી ગણાય છે. ખાસ કરીને શ્રાવણ મહિનામાં આવતા રાંધણ છઠ્ઠ, શીતળા સાતમ અને જન્માષ્ટમી જેવા પવિત્ર તહેવારો દરમિયાન ઘરમાં ચૂલો સળગાવ્યા વિના વાસી (ટાઢું) ખાવાની પ્રાચીન પરંપરા છે. આ ટાઢા ભોજનના દિવસે વિવિધ પ્રકારના પકવાનો બનાવવામાં આવે છે, જેમાંથી સૌથી વધુ લોકપ્રિય અને પરંપરાગત વાનગી એટલે ‘ખાટા વડા’ કે ‘ઘાર વડા’.
ખાટા વડા એ માત્ર એક વાનગી નથી પરંતુ ગુજરાતી ઘરોનો એક અનોખો વારસો છે. છાસની મજેદાર ખાટાશ સાથે લીલી મેથી, કોથમીર, તલ, અજમો અને ચટપટા મસાલાઓનું મિશ્રણ આ વડાને એકદમ ખાસ ટેસ્ટ આપે છે. યોગ્ય આથો લાવવામાં આવે તો આ વડા બહારથી એકદમ ક્રિસ્પી અને અંદરથી રૂ જેવા પોચા બને છે. પ્રવાસ દરમિયાન કે સાતમના દિવસે આ વડા લાંબો સમય સુધી ખરાબ થતા નથી અને તેનો સ્વાદ જળવાઈ રહે છે. જો તમે પણ આ શીતળા સાતમે ઘરે જ ઓથેન્ટિક દેશી સ્વાદ માણવા માંગતા હોવ, તો જાણો ખાટા વડા બનાવવાની પરફેક્ટ રેસીપી.
જરૂરી સામગ્રી
પરંપરાગત સ્વાદ ધરાવતા ખાટા વડા બનાવવા માટે રસોડાની સાદી અને પૌષ્ટિક સામગ્રીની જરૂર પડે છે:
વડાનો લોટ (જુવાર, બાજરી કે ચણાના લોટનું મિશ્રણ): ૨ કપ
મોળી અથવા સહેજ ખાટી છાસ: ૧ કપ
હળદર પાવડર: ૧/૨ નાની ચમચી
લાલ મરચું પાવડર: ૧ નાની ચમચી
ધાણાજીરું પાવડર: ૧ નાની ચમચી
મીઠું: ૧ નાની ચમચી (સ્વાદ મુજબ)
લીલું મરચું: ૧ ઝીણું સમારેલું
આદુની પેસ્ટ: ૧/૨ નાની ચમચી
સફેદ તલ: ૨ મોટી ચમચી
અજમો: ૧ નાની ચમચી
હીંગ પાવડર: ૧ નાની ચમચી
લીલી મેથી (ઝીણી સમારેલી): ૧/૨ કપ
તાજી કોથમીર (ઝીણી સમારેલી): ૧/૨ કપ
ખાવાનો સોડા: એક ચપટી
તળવા માટે તેલ: જરૂરિયાત મુજબ
બનાવવાની વિગતવાર રીત
ખાટા વડા બનાવવામાં સૌથી મહત્વનો તબક્કો તેનો આથો લાવવાનો અને લોટ બાંધવાનો છે.
પ્રથમ તબક્કો: આથો લાવવાની પ્રક્રિયા
સૌપ્રથમ એક મોટા વાસણમાં ૨ કપ વડાનો લોટ લો. તેમાં ૧ કપ છાસ ઉમેરો. લોટ અને છાસને બરાબર મિક્સ કરી લો જેથી કોઈ ગાંઠો ન રહે. જો લોટ વધુ પડતો કડક લાગે તો ૨-૩ ચમચી છાસ કે પાણી ઉમેરી શકાય. હવે આ મિશ્રણને ઢાંકીને ૨ થી ૩ કલાક માટે હૂંફાળી જગ્યાએ આથો આવવા માટે મૂકી દો. છાસના કારણે લોટમાં કુદરતી ખાટાશ અને આથો આવશે, જે વડાને સોફ્ટ બનાવવામાં મદદ કરશે.
બીજો તબક્કો: મસાલા મિક્સ કરવા અને લોટ બાંધવો
આથો આવી જાય એટલે લોટને ફરી એકવાર મસળી લો. હવે તેમાં હળદર પાવડર, લાલ મરચું પાવડર, ધાણાજીરું પાવડર અને સ્વાદ અનુસાર મીઠું ઉમેરો. ત્યારબાદ ઝીણું સમારેલું લીલું મરચું, આદુની પેસ્ટ, સફેદ તલ, હાથથી મસળેલો અજમો અને હીંગ પાવડર ઉમેરો.
આ મસાલા ઉમેર્યા બાદ તેમાં તાજી ઝીણી સમારેલી લીલી મેથી અને કોથમીર ઉમેરો. સાથે જ એક ચપટી ખાવાનો સોડા ઉમેરી બધી જ સામગ્રીને લોટ સાથે બરાબર મિક્સ કરી મધ્યમ કડક લોટ બાંધી લો. લોટને ૫ થી ૧૦ મિનિટ માટે રેસ્ટ આપો.
ત્રીજો તબક્કો: વડા ઘડવા અને તળવા
હવે કડાઈમાં તેલ ગરમ કરવા મૂકો. લોટમાંથી નાના-નાના લુવા બનાવો. હાથમાં થોડું તેલ કે પાણી લગાવીને લુવાને હથેળી વડે હળવા હાથે થાપીને નાના ગોળ વડાનો આકાર આપો.
તેલ બરાબર ગરમ થાય એટલે ગેસની આંચ મધ્યમ કરી દો. ગરમ તેલમાં એક-એક કરીને વડા મૂકો. વડાને મધ્યમ આંચ પર બંને બાજુથી ગોલ્ડન બ્રાઉન અને ક્રિસ્પી થાય ત્યાં સુધી તળી લો. વડા તળાઈ જાય એટલે તેને તેલમાંથી કાઢીને નેપકિન પેપર પર લઈ લો જેથી વધારાનું તેલ શોષાઈ જાય.
ખાટા વડા પીરસવાની અને સ્ટોર કરવાની ટિપ્સ
ગરમાગરમ ખાટા વડાને શીતળા સાતમના દિવસે મોળા દહીં, લીલી તીખી ચટણી કે ગરમાગરમ મસાલા ચા સાથે સર્વ કરી શકાય છે. જો શીતળા સાતમના આગળના દિવસે તળીને રાખવામાં આવે તો પણ તે બીજા દિવસે એકદમ સ્વાદિષ્ટ અને મધુર લાગે છે.
અજમો અને હીંગ પાચનક્રિયા માટે અત્યંત ફાયદાકારક છે, જ્યારે મેથી અને તલ પોષણ પૂરું પાડે છે. આ તહેવાર પર આ પરંપરાગત વાનગી બનાવીને પરિવાર સાથે તહેવારની ખરી મજા માણો.
