શેરબજારમાં રેડ એલર્ટ! FPIs ની ધડાધડ વેચવાલી પાછળનું અસલી કારણ આવ્યું સામે!
ભારતીય શેરબજારમાં ફોરેન પોર્ટફોલિયો ઇન્વેસ્ટર્સ (FPIs) ની સતત ખરીદીનો તબક્કો ફરી એકવાર મોટી વેચવાલીમાં ફેરવાઈ ગયો છે. જૂનના મધ્યથી ઓગસ્ટના અંત સુધીમાં આશરે ૬.૮૫ બિલિયન ડોલરના ભારતીય શેરો ખરીદ્યા પછી, વિદેશી રોકાણકારોએ છેલ્લા છ ટ્રેડિંગ સેશન્સમાંથી પાંચ સેશન્સમાં ભારે વેચવાલી નોંધાવી છે. આ ટૂંકા ગાળા દરમિયાન જ વિદેશી રોકાણકારોએ ભારતીય શેરબજારમાંથી આશરે ૧.૬ બિલિયન ડોલર (અંદાજે ૧૩,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) ના શેરો વેચી દીધા છે.
ક્રૂડ ઓઇલ અને બોન્ડ યીલ્ડે વધારી ચિંતા: વેચવાલીના ૩ મુખ્ય કારણો
બજારના નિષ્ણાતોના મતે, તાજેતરમાં વિદેશી રોકાણકારો દ્વારા કરવામાં આવેલી વેચવાલી પાછળ મુખ્યત્વે ત્રણ મોટા પરિબળો જવાબદાર છે:
૧. મોંઘું ક્રૂડ ઓઇલ અને રૂપિયો: આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કચરા તેલ (Crude Oil) ના ભાવમાં ઝડપી ઉછાળો આવ્યો છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ક્રૂડ આયાત કરતું હોવાથી તેનાથી દેશમાં ફુગાવો (મોંઘવારી), ચાલુ ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) અને ભારતીય રૂપિયાના મૂલ્ય પર ભારે દબાણ વધવાની ચિંતા ઊભી થઈ છે.
૨. યુએસ બોન્ડ યીલ્ડ અને મજબૂત ડોલર: અમેરિકા અને વૈશ્વિક બજારોમાં ગવર્નમેન્ટ બોન્ડ યીલ્ડમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે, જેના કારણે યુએસ ડોલર વધુ મજબૂત બન્યો છે. જ્યારે બોન્ડ યીલ્ડ વધે છે ત્યારે વિકસિત દેશોના સુરક્ષિત બોન્ડ્સમાં સારું રિટર્ન મળવા લાગે છે, જેના લીધે ભારત જેવા ઉભરતા બજારો (Emerging Markets) માં જોખમ લેવાની રોકાણકારોની ક્ષમતા ઘટે છે.
૩. પ્રોફિટ બુકિંગ અને AI સ્ટોક્સ તરફ શિફ્ટ: બે મહિનાથી ચાલી રહેલી તેજી બાદ વિદેશી ભંડોળ પોતાના નફાનું બુકિંગ કરી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, ગ્લોબલ ફંડ્સનું એલોકેશન હવે ફરી એકવાર આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) થીમ આધારિત શેરો તરફ વળી રહ્યું છે. યુ.એસ., તાઇવાન અને દક્ષિણ કોરિયાના ટેકનોલોજી અને એઆઈ સ્ટોક્સમાં રોકાણ વધવાને કારણે ભારતીય ઇક્વિટી બજારનું આકર્ષણ કામચલાઉ ધોરણે ઓછું થયું છે.
જુલાઈના અંતથી ક્રૂડ ઓઇલમાં ૨૦% નો ઉછાળો
ભારતના અર્થતંત્ર માટે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં થયેલી તાજેતરની તેજી ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. વિવિધ નાણાકીય અહેવાલો મુજબ, જુલાઈના અંતથી અત્યાર સુધીમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આશરે ૨૦ ટકા જેટલો તીવ્ર વધારો નોંધાયો છે.
જો ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં લાંબા સમય સુધી ૧૦૦ ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ રહેશે, તો ભારતનું આયાત બિલ (Import Bill) નોંધપાત્ર રીતે વધી જશે. આના કારણે ભારતીય રૂપિયા પર તીવ્ર ઘસારાનું દબાણ આવશે અને દેશમાં ફુગાવાનો દર વધવાની આશંકા ઊભી થશે. બીજી તરફ, ગ્લોબલ બોન્ડ યીલ્ડમાં સતત વધારાને કારણે વિકસિત બજારોમાં રોકાણ વધુ સુરક્ષિત અને આકર્ષક બની રહ્યું છે, જે ઉભરતા બજારોમાંથી મૂડી બહાર જવાનો મોટો ખતરો ઊભો કરે છે.
આગામી મોટા IPOs માટે કેપિટલ એકત્ર કરી રહ્યા છે FPIs
વિદેશી રોકાણકારોની સેકન્ડરી માર્કેટમાં વેચવાલી પાછળનું એક અન્ય મહત્ત્વનું કારણ ભારતનું ધમધમતું પ્રાઇમરી માર્કેટ (IPO માર્કેટ) પણ માનવામાં આવે છે. આગામી સમયમાં NSE (નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ) અને જિયો પ્લેટફોર્મ્સ (Jio Platforms) જેવા દેશના ઇતિહાસના સૌથી મોટા IPOs બજારમાં આવવાની શક્યતા છે.
આવા મેગા આઇપીઓ માટે નાણાં એકત્ર કરવાના હેતુથી ઘણા વિદેશી ફંડ્સ સેકન્ડરી માર્કેટમાં પોતાના હાલના શેરો વેચીને રોકડ રકમ (Cash Balance) ઊભી કરી રહ્યા છે, જેથી કરીને તેઓ આ મોટા આઇપીઓ આવે ત્યારે તેમાં મોટું રોકાણ કરી શકે.
સ્થાનિક રોકાણકારો (DIIs) આપા રહ્યા છે બજારને મજબૂત ટેકો
વિદેશી રોકાણકારોની ભારે વેચવાલી છતાં, ભારતીય શેરબજારમાં મોટી કડાકો બોલી નથી રહી તેનું મુખ્ય કારણ સ્થાનિક સંસ્થાકીય રોકાણકારો (DIIs) છે. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને સ્થાનિક ઇન્સ્ટીટ્યુશન્સ દ્વારા સતત થઈ રહેલી મજબૂત ખરીદી ભારતીય બજારને બહાદુરીપૂર્વક સપોર્ટ આપી રહી છે.
રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે આ વર્ષે FPIs ની વેચવાલીને કારણે લાર્જ-કેપ (મોટી કંપનીઓના) શેરો પર ખાસ દબાણ જોવા મળ્યું છે, પરંતુ સ્થાનિક સંસ્થાકીય રોકાણકારો અને SIP દ્વારા સામાન્ય છૂટક રોકાણકારોના નાણાં સતત બજારમાં આવી રહ્યા હોવાથી ભારતીય સ્ટોક માર્કેટ નીચે પડતાં બચી ગયું છે.
આગામી સમયમાં કેવી રહેશે FPIs ની ચાલ?
બજારના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વિદેશી રોકાણકારોની આ વેચવાલી માર્ચ થી જૂન ૨૦૨૬ ના ગાળા દરમિયાન જોવા મળેલી અત્યંત ભયાનક અને એકતરફી આઉટફ્લો (મૂડીના ઉપાડ) માં ફેરવાય તેવી શક્યતા હાલમાં ઓછી છે. વિદેશી રોકાણકારોનું રોકાણ આગામી દિવસોમાં મુખ્યત્વે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અને ગ્લોબલ બોન્ડ યીલ્ડના વલણ પર નિર્ભર રહેશે.
સમગ્ર રીતે જોતાં, કચરા તેલના ભાવમાં તેજી, વૈશ્વિક બોન્ડ યીલ્ડમાં ઉછાળો, મજબૂત થતો યુએસ ડોલર, પ્રોફિટ બુકિંગ અને AI સ્ટોક્સ તરફ ગ્લોબલ કેપિટલનું ડાયવર્ઝન—આ તમામ પરિબળોએ મળીને ભારતીય શેરબજાર પર દબાણ બનાવ્યું છે. આવનારા દિવસોમાં FPIs ના ફ્લોની દિશા ઓઇલના ભાવ, બોન્ડ યીલ્ડ અને ભારતીય કંપનીઓના ત્રિમાસિક પરિણામો (Corporate Earnings) ના પ્રદર્શન પર આધાર રાખશે.
