શું ડુંગળીના ભાવ હજુ પણ વધશે? જાણો ક્યારે મળશે મોંઘવારીમાંથી રાહત
છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશવાસીઓ સતત વધતી જતી મોંઘવારીનો સામનો કરી રહ્યા છે. મોંઘવારીનો આ મોજું માત્ર એક જ વસ્તુ સુધી સીમિત નથી રહ્યું. ખાંડના ભાવમાં આવેલા ઉછાળા બાદ હવે રસોડાની શાન ગણાતી ડુંગળીના ભાવ પણ આસમાને પહોંચ્યા છે. ભાવને નિયંત્રણમાં રાખવા અને સામાન્ય જનતાને રાહત આપવા માટે સરકારે બફર સ્ટોકમાંથી ડુંગળી વેચવાની યોજના શરૂ કરી હતી. જોકે, સરકારી પ્રયાસો છતાં બજારમાં મોંઘવારીનો પારો નીચે આવ્યો નથી અને ગૃહિણીઓનું બજેટ ખોરવાઈ ગયું છે.
સરકાર ₹૩૫ કિલોના ભાવે વેચે છે, પણ બજારમાં ભાવ ₹૬૦ થી ₹૭૦
સામાન્ય લોકોને રાહત આપવાના હેતુથી કેન્દ્ર સરકાર પોતાના બફર સ્ટોકમાંથી માત્ર ₹૩૫ પ્રતિ કિલોના વ્યાજબી દરે ડુંગળીનું વેચાણ કરી રહી છે. આ માટે ખાસ આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. આમ છતાં, દેશના મોટાભાગના શહેરો અને સ્થાનિક શાકભાજી માર્કેટમાં લોકોને આજે પણ ₹૬૦ થી ₹૭૦ પ્રતિ કિલોના ઊંચા ભાવે ડુંગળી ખરીદવી પડી રહી છે. સરકારી સસ્તા દરે વેચાતી ડુંગળીનો લાભ દરેક ગ્રાહક સુધી પહોંચી રહ્યો નથી, જેના કારણે ખુલ્લા બજારમાં વેપારીઓ મનફાવતા ભાવ વસૂલી રહ્યા છે.
ડુંગળીનું વેચાણ અને વિતરણ: સરકાર સમક્ષ મોટો પડકાર
સરકાર પાસે બફર સ્ટોકમાં પૂરતા પ્રમાણમાં ડુંગળી ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ મુખ્ય સમસ્યા તેને ઉત્પાદક વિસ્તારોમાંથી દેશના ખૂણે-ખૂણે આવેલા બજારો સુધી પહોંચાડવાની છે. વિતરણ વ્યવસ્થા (Logistics) નો આ મોટો પડકાર સરકાર સામે ઊભો થયો છે.
સરકારે ૨૪ ઓગસ્ટથી બફર સ્ટોકમાંથી ડુંગળી બહાર કાઢીને સામાન્ય ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવાનું શરૂ કર્યું હતું. આ માટે NCCF (નેશનલ કોઓપરેટિવ કન્ઝ્યુમર્સ ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયા), NAFED (નાફેડ), કેન્દ્રીય ભંડાર અને મોબાઇલ વાનનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ડુંગળીના મુખ્ય ઉત્પાદક રાજ્યોમાંથી મોટા શહેરો સુધી માલ ઝડપથી પહોંચાડવા માટે ખાસ ‘કાંડા એક્સપ્રેસ’ (ટ્રેન) ની મદદ પણ લેવામાં આવી રહી છે. છતાં પણ સ્થાનિક સ્તરે માંગ અને પુરવઠા વચ્ચેનું અંતર પૂરાઈ રહ્યું નથી.
ડુંગળી કેમ મોંઘી થઈ રહી છે? મોસમ અને પુરવઠાનું ગણિત
ડુંગળીના ભાવમાં અચાનક આવેલા આ ઉછાળા પાછળનું મુખ્ય કારણ રવિ અને ખરીફ પાક વચ્ચેનો સમયગાળો (Gap Period) છે. દર વર્ષે આ ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન જૂની રવિ સિઝનની ડુંગળીનો સ્ટોક ધીમે ધીમે ઓછો થવા લાગે છે, જ્યારે બીજી તરફ નવી ખરીફ સિઝનની ડુંગળી હજુ સંપૂર્ણ રીતે બજારમાં આવી હોતી નથી.
આ બંને પાક વચ્ચેના સમયગાળામાં બજારમાં ડુંગળીની આવક ઘટી જાય છે. પુરવઠો ઓછો થતાં જ વેપારીઓ ભાવ વધારી દે છે. આ પરિસ્થિતિ દર વર્ષે અમુક અઠવાડિયા માટે ઊભી થાય છે, પરંતુ આ વર્ષે સ્થાનિક વેપારીઓની સંગ્રહખોરી અને પરિવહનના પ્રશ્નોના કારણે મોંઘવારી વધુ આકરી બની છે.
દેશમાં ડુંગળીની કોઈ અછત નથી: સરકારનો સ્પષ્ટ દાવો
ભાવ વધારા વચ્ચે સરકારે દેશવાસીઓને સ્પષ્ટતા કરી છે કે દેશમાં ડુંગળીનું ઉત્પાદન પૂરતા પ્રમાણમાં થયું છે અને કોઈ વાસ્તવિક અછત નથી.
સરકારી આંકડા અનુસાર:
વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં દેશમાં કુલ ડુંગળીનું ઉત્પાદન આશરે ૩૦૭.૩૭ લાખ ટન રહેવાનો અંદાજ છે, જે અગાઉના વર્ષના ૩૦૭.૬૭ લાખ ટનના ઉત્પાદનની લગભગ બરાબર જ છે.
સરકારે વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે બફર સ્ટોક બનાવવાના હેતુથી ૨ લાખ ટન રવિ ડુંગળી ખરીદવાનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો હતો.
આ નિર્ધારિત લક્ષ્યાંકમાંથી સરકારે અત્યાર સુધીમાં આશરે ૧.૨૧ લાખ ટન ડુંગળીની ખરીદી સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી લીધી છે.
આગામી દિવસોમાં રાહત મળવાની આશા
ગ્રાહક બાબતોના મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, નવી ખરીફ ડુંગળીની આવક બજારમાં શરૂ થતાંની સાથે જ અને બફર સ્ટોકમાંથી સતત પુરવઠો જાળવી રાખવાથી આગામી દિવસોમાં ભાવ નિયંત્રણમાં આવી જશે. જોકે, હાલના તબક્કે તો ગૃહિણીઓને પોતાના રસોડાના બજેટને સંતુલિત કરવા માટે મોંઘી ડુંગળી ખરીદવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ દેખાતો નથી. સરકારી પ્રયાસો જમીની સ્તરે કેટલા ઝડપથી અસર બતાવે છે તેના પર સૌની નજર ટકેલી છે.
