શું તમારી પાસે પણ આવ્યો છે આ QR કોડ? ભૂલથી પણ ઉપયોગ કરતા પહેલા જાણી લો આ મોટી ચેતવણી!
ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટની વાત આવે ત્યારે UPI (યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ) લોકોની સૌથી પહેલી પસંદ છે. પરંતુ હાલમાં જ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ લિંક્ડઇન (LinkedIn) પર એક એવી એપનો સ્ક્રીનશોટ વાયરલ થઈ રહ્યો છે, જે યુપીઆઈ દ્વારા થતા મોટા પેમેન્ટ્સને ₹૧,૯૯૯ના નાના-નાના હપ્તાઓમાં વિભાજિત કરવાનો દાવો કરે છે. આ વિચાર સામે આવ્યા બાદ સોશિયલ મીડિયા પર એક તરફ રમુજી ટિપ્પણીઓનો પૂરમાં આવ્યો છે, તો બીજી તરફ વ્યાવસાયિકો અને નાણાકીય નિષ્ણાતોએ આ અંગે ગંભીર ચિંતાઓ અને ચેતવણીઓ વ્યક્ત કરી છે.
આ સ્ક્રીનશોટ સીએ (ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ) અખિલ અગ્રવાલ દ્વારા શેર કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે આ વિચારને “UPI, પણ થોડા જુગાડ સાથે” તરીકે વર્ણવ્યો હતો. તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે શું મોટા પેમેન્ટ્સને આ રીતે નાના ભાગોમાં વહેંચીને મર્ચન્ટ ચાર્જીસ (વેપારી ચાર્જ) બચાવી શકાય? જોકે, આ એપ ખરેખર કાર્યરત છે કે કેમ અથવા તો તે માત્ર કોઈનો વિચાર (Concept) છે, તે અંગે હજુ સુધી કોઈ સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ નથી.
₹૪,૫૦૦ના પેમેન્ટ માટે ૩ અલગ QR કોડ: એપ કેવી રીતે કામ કરે છે?
વાયરલ થયેલા સ્ક્રીનશોટમાં જોવા મળે છે કે આ ટૂલ અથવા એપ યુઝર પાસે તેમનો UPI ID, ખાતાધારકનું નામ અને કુલ રકમ પૂછે છે. આ વિગતો ઉમેર્યા પછી, સિસ્ટમ ₹૧,૯૯૯ સુધીની રકમના અલગ-અલગ QR કોડ જનરેટ કરી આપે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વેપારીને ₹૪,૫૦૦ સ્વીકારવાના હોય, તો આ એપ તેમને ₹૧,૯૯૯, ₹૧,૯૯૯ અને ₹૫૦૨ ના ત્રણ અલગ-અલગ QR કોડ બનાવી આપે છે. પેજ પર એવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે, “પૂરી રકમ વસૂલ કરો અને ₹૦ ફી ચૂકવો.” આ સાથે એવો પણ દાવો કરાયો છે કે પેમેન્ટની વિગતો ક્યારેય બ્રાઉઝરમાંથી બહાર જતી નથી અને તે સુરક્ષિત રહે છે. પરંતુ વાસ્તવિકતામાં આ ટૂલ મર્ચન્ટ ચાર્જિસ બચાવવામાં ખરેખર મદદ કરે છે કે નહીં, તે અંગે સ્પષ્ટતા નથી.
સોશિયલ મીડિયા પર વહેતા થયા સવાલો અને ફ્રોડ ફ્લેગ થવાની ચેતવણી
આ સ્ક્રીનશોટ વાયરલ થતાં જ સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સ અને ફાયનાન્સ ક્ષેત્રના લોકો તરફથી વિવિધ પ્રતિક્રિયાઓ જોવા મળી હતી. કેટલાકે આ જુગાડની વ્યવહારુતા પર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા, તો કેટલાકે કાનૂની પરિણામો વિશે ચેતવણી આપી હતી.
મોટા પેમેન્ટ્સમાં વ્યવહારુ તકલીફ: એક યુઝરે રમૂજી અંદાજમાં પૂછ્યું કે, “જો કોઈ વ્યક્તિએ ₹૨ લાખનું પેમેન્ટ કરવાનું હોય, તો શું તેણે ૧૦૦ વખત પોતાનો UPI PIN નાખવો પડશે?” આટલી વખત પીન નાખવો અત્યંત કંટાળાજનક અને અસંભવિત બાબત છે.
બેંક દ્વારા ખાતું સીલ થવાનું જોખમ: એક નિષ્ણાતે ગંભીર ચેતવણી આપતા લખ્યું કે, “આવા સતત અને ટૂંકા સમયમાં થતા નાના-નાના ટ્રાન્ઝેક્શન્સને બેંકની સિસ્ટમ ફ્રોડ અથવા સંદિગ્ધ પ્રવૃત્તિ તરીકે ફ્લેગ કરી શકે છે.” અચાનક એક સાથે અનેક નાના પેમેન્ટ્સ થવાથી બેંક એકાઉન્ટ બ્લોક થઈ શકે છે.
બિનજરૂરી પ્રયાસ: કેટલાક લોકોએ ટિપ્પણી કરી હતી કે સામાન્ય વ્યક્તિગત ટ્રાન્સફર (P2P) તો પહેલેથી જ મફત છે, તો પછી આવા ટૂલની જરૂર જ શું છે? કેટલાકે એવી પણ અટકળ લગાવી કે જો લોકો આવી રીતે બાયપાસ કરવાનું શરૂ કરશે, તો ભવિષ્યમાં સરકાર ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યાના આધારે ચાર્જ વસૂલવાનું શરૂ કરી દેશે.
UPI ચાર્જીસ અંગે શું છે સાચો નિયમ?
વાયરલ પોસ્ટ વચ્ચે સામાન્ય લોકોમાં UPI ચાર્જીસને લઈને ખોટી અફવાઓ ન ફેલાય તે માટે નાણાકીય નિયમો સમજી લેવા જરૂરી છે. આ સમગ્ર ચર્ચા મર્ચન્ટ ચાર્જીસ (MDR) ને લગતી છે, સામાન્ય ગ્રાહકો કે વ્યક્તિગત ટ્રાન્સફર સાથે તેને કોઈ લેવાદેવા નથી.
નાણા મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સામાન્ય નાગરિકો માટે એક ખાતામાંથી બીજા ખાતામાં પૈસા મોકલવા (P2P) સંપૂર્ણપણે મફત છે, પછી ભલે રકમ ગમે તેટલી હોય. આ ઉપરાંત, દુકાનો કે સ્ટોર્સ પર ખરીદી કરતી વખતે ગ્રાહકોએ કોઈ ચાર્જ ચૂકવવાનો હોતો નથી.
નવા માળખા મુજબ:
₹૨,૦૦૦ સુધીના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ્સ અને યોગ્ય નાના વેપારીઓ માટે કોઈ ચાર્જ નથી.
₹૨,૦૦૦ થી વધુના અમુક ચોક્કસ મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન પર ૦.૪% MDR (જે મહત્તમ ₹૩૦૦ સુધી મર્યાદિત છે) લાગુ થાય છે, જે વેપારીએ ચૂકવવાનો હોય છે, ગ્રાહકે નહીં.
અમુક જરૂરી સેવાઓ કે એસેન્શિયલ સેક્ટર્સ માટે ₹૨,૦૦૦ થી વધુના પેમેન્ટ પર ફ્લેટ ₹૫ નો ચાર્જ છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, દેશના લગભગ ૯૬% મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન્સ આ ચાર્જિસથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત છે.
આગળનો માર્ગ અને નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય
ડિજિટલ પેમેન્ટ નેટવર્કનો ખર્ચ કોણે ભોગવવો જોઈએ તે અંગે સોશિયલ મીડિયા પર હજુ પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે. કેટલાક લોકોનું માનવું છે કે સરકારે ટેક્સના નાણાંમાંથી જ પેમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ખર્ચ ઉઠાવવો જોઈએ, જ્યારે અન્ય લોકોનું માનવું છે કે મોટી પેમેન્ટ કંપનીઓ સ્કેલના આધારે કેશબેક આપીને આ ખર્ચ સરભર કરી શકે છે.
પરંતુ, આવી કોઈપણ ‘જુગાડુ’ કે બિન-સત્તાવાર એપ્સનો ઉપયોગ કરવો યુઝર્સ અને વેપારીઓ બંને માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. સિસ્ટમને છેતરવાનો પ્રયાસ બેંકિંગ સુવિધાઓ બંધ થવા તરફ દોરી જાય છે.
