ટેક્નોલોજીની દુનિયામાં મહાસત્તા બનવાની તૈયારી: ભારતનું ₹2 લાખ કરોડનું મેગા ફંડ
વૈશ્વિક સ્તરે ટેક્નોલોજીની દુનિયામાં પોતાનું વર્ચસ્વ સ્થાપવા અને મહાસત્તાઓ સામે ટક્કર આપવા માટે ભારતે એક મોટું અને ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું છે. તાજેતરના એક અહેવાલ મુજબ, ભારત સરકાર હવે ડીપ ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સ (Deep Tech Start-ups) ને વેગ આપવા માટે ૨૫ અબજ ડૉલર (લગભગ ૨ લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) ના વિશાળ ફંડિંગ પૂલની વ્યવસ્થા કરી રહી છે. આનો મુખ્ય હેતુ વિદેશી ફ્રન્ટિયર ટેક્નોલોજી પરની ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો અને અમેરિકા તથા ચીનના વૈશ્વિક વર્ચસ્વ સામે મજબૂત પડકાર ઊભો કરવાનો છે.
આ મહત્વાકાંક્ષી યોજના અંતર્ગત સરકારે ‘રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફંડ’ હેઠળ ૧૧ અબજ ડૉલર ની અભૂતપૂર્વ રકમ ફાળવવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે. આ સરકારી ભંડોળ સામે વેન્ચર કેપિટલ (VC) અને પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી (PE) ફંડ મેનેજર્સ દ્વારા પણ એટલી જ રકમનું રોકાણ કરવામાં આવશે. આમાં વધુ ૩ થી ૪ અબજ ડૉલર ઉમેરાતા કુલ મળીને આશરે ૨૫ અબજ ડૉલર જેટલી માતબર રકમ માત્ર ડીપ-ટેક રોકાણ માટે ઉપલબ્ધ બનશે. આ પગલાથી ભારતીય ટેક ઉદ્યોગને વૈશ્વિક સ્તરે એક નવી ઊંચાઈ મળશે તે નિશ્ચિત છે.
પ્રોટોટાઇપથી લઈને યુનિકોર્ન બનવાની સફર
ડીપ ટેક સેક્ટર આજે ખૂબ જ ઝડપથી પરિપક્વ થઈ રહ્યું છે અને પ્રયોગશાળાના પ્રારંભિક પ્રોટોટાઇપથી બહાર નીકળીને વાસ્તવિક વ્યાપારીકરણ (Commercialisation) તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ માટે આ વર્ષ અત્યંત શાનદાર રહ્યું છે.
નવા યુનિકોર્ન સ્ટાર્ટઅપ્સ: થોડા સમય પહેલા જ વાઇબ-કોડિંગ સ્ટાર્ટઅપ ‘એમર્જન્ટ’ (Emergent), સ્પેસ-ટેક ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપની ‘સ્કાયરૂટ’ (Skyroot Aerospace) અને સાર્વભૌમ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ડેવલપર ‘સરવમ’ (Sarvam AI) જેવી કંપનીઓએ ફંડિંગના નવીનતમ રાઉન્ડમાં ૧ અબજ ડૉલર (₹૮,૩૦૦ કરોડથી વધુ) નું મૂલ્ય પાર કરીને યુનિકોર્ન સ્ટેટસ હાંસલ કર્યું છે.
આ સફળતા સાબિત કરે છે કે ભારતીય યુવાનો અને એન્જિનિયરો માત્ર સામાન્ય એપ્લિકેશનો નહીં, પરંતુ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, સ્પેસ સાયન્સ અને એડવાન્સ્ડ એન્જિનિયરિંગ જેવા જટિલ ક્ષેત્રોમાં અદ્ભુત ક્રાંતિ લાવી રહ્યા છે.
ભૌગોલિક રાજકીય અનિવાર્યતા (Geopolitical Imperative)
નિષ્ણાતોના મતે, આટલું મોટું ફંડિંગ લાવવા પાછળનું મુખ્ય કારણ એ છે કે સરકારે એ વાત સારી રીતે સમજી લીધી છે કે વધતા જતા વૈશ્વિક તણાવ અને ભૂ-રાજકીય સમીકરણો વચ્ચે ફ્રન્ટિયર ટેક્નોલોજી અત્યંત સંવેદનશીલ અને નિર્ણાયક બની ગઈ છે.
વર્તમાન સમયમાં વૈશ્વિક AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) રેસ પર મુખ્યત્વે અમેરિકા અને ચીનનું એકાધિકાર જેવું વર્ચસ્વ છે. નવી દિલ્હીમાં ચીની ટેક્નોલોજીને શંકાની નજરે જોવામાં આવે છે, કારણ કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે તે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. બીજી તરફ, અમેરિકા પણ કાયદાકીય અને નિકાસ પરના કડક પ્રતિબંધોને કારણે લાંબા ગાળે એક અવિશ્વસનીય સપ્લાયર સાબિત થઈ રહ્યું છે. આ જ કારણ છે કે ભારત હવે ટેકનોલોજીના મામલે આત્મનિર્ભર બનવા માટે મથી રહ્યું છે અને પોતાની સ્વતંત્ર ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવા માંગે છે.
રોકાણકારો માટે ‘કૅન્ડી સ્ટોર’ જેવી સ્થિતિ, પરંતુ ફંડિંગનું મોટું અંતર
જમીની સ્તરે રોકાણકારો માટે ભારતીય બજાર અત્યારે અત્યંત આકર્ષક બની ગયું છે. એક અગ્રણી રોકાણકારે પોતાના એશિયા-પેસિફિક (APAC) ફંડનું ૮૦ ટકા રોકાણ માત્ર ભારતમાં જ કેન્દ્રિત કર્યું છે અને ભારતીય ઇકોસિસ્ટમમાં સંશોધન કરવાના અનુભવને “બાળક માટે કેન્ડી સ્ટોર (ચોકલેટની દુકાન)” જેવો રોમાંચક ગણાવ્યો છે.
આ ભાવના સમગ્ર બજારમાં વ્યાપકપણે જોવા મળે છે. ઇન્ડિયન વેન્ચર કેપિટલ એસોસિએશન (IVCA) ના તાજેતરના સર્વે મુજબ, દેશના ૧૦ માંથી ૯ ફંડ્સ હાલમાં પોતાના નાણાં ડીપ-ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સમાં લગાવી રહ્યા છે. ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ રોકાણ ક્ષેત્રે થોડી મંદી હોવા છતાં, વર્ષ ૨૦૨૫ માં એકલા ડીપ-ટેક સેક્ટરે રેકોર્ડ ૩ અબજ ડૉલરનું ફંડિંગ સુરક્ષિત કર્યું છે, જે આ સેક્ટરની મજબૂતાઈ દર્શાવે છે.
અમેરિકા સાથેનું મોટું અંતર: જોકે, આટલી બધી પ્રગતિ છતાં અમેરિકાની સરખામણીમાં ભારત હજુ ઘણું પાછળ છે. સમાન સમયગાળામાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ડીપ-ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સ દ્વારા જંગી ૧૩૬ અબજ ડૉલર એકત્ર કરવામાં આવ્યા હતા. આ આંકડો સ્પષ્ટ કરે છે કે ભારત ભલે સાચા રસ્તે આગળ વધી રહ્યું છે, પરંતુ અમેરિકા અને ચીન સાથેનું આ અંતર ઘટાડવા માટે સરકારે અને ખાનગી ક્ષેત્રે હજુ લાંબી મંઝિલ કાપવાની બાકી છે. આ ૨૫ અબજ ડૉલરનું નવું રોકાણ કદાચ આ અંતરને ઝડપથી પૂરવામાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન સાબિત થશે.
