સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાની ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ: સામાન્ય અને વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે વ્યાજ દરની વિગતો
આપણી મહેનતની કમાણીને હંમેશા સુરક્ષિત જગ્યાએ રોકાણ કરીને નિશ્ચિત રિટર્ન મેળવવું એ દરેક નાના-મોટા રોકાણકારની પહેલી પસંદ હોય છે. જ્યારે સુરક્ષિત બચત અને રોકાણની વાત આવે ત્યારે દેશની સૌથી મોટી સરકારી બેંક એટલે કે સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SBI) પર લોકોનો ભરોસો સૌથી વધુ રહે છે. શેર બજારના જોખમોથી દૂર રહીને ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) માં નાણાં રોકવા એ હંમેશાથી સલામત માનવામાં આવ્યું છે. પરંતુ, કોઈપણ બેંકમાં એફડી કરાવતા પહેલા એ સમજી લેવું ખૂબ જરૂરી છે કે આપણું રોકાણ કેટલા સમયમાં વધીને કેટલું થશે. મેચ્યોરિટી પર હાથમાં આવનારી રકમ બેંકના વ્યાજ દર અને રોકાણની મુદત પર આધાર રાખે છે. જો કોઈ ગ્રાહક SBI ની રિટેલ ટર્મ ડિપોઝિટ યોજનામાં ૧ લાખ રૂપિયા જમા કરે, તો અલગ-અલગ સમયગાળામાં તેને કેટલો ફાયદો મળશે, આવો તેને સરળ ગણતરીથી સમજીએ.
સામાન્ય નાગરિકો માટે અલગ-અલગ સમયગાળામાં રિટર્નનું ગણિત
સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા સામાન્ય ગ્રાહકો માટે સમયના અલગ-અલગ સ્લેબ મુજબ વ્યાજ ઓફર કરે છે. જો કોઈ સામાન્ય નાગરિક ૧ લાખ રૂપિયાની બચત એફડીમાં રોકે, તો વ્યાજ દર પ્રમાણે રિટર્ન બદલાતું રહે છે:
૧ વર્ષની મુદત: જો તમે ૧ વર્ષ માટે એફડી કરાવો છો, તો બેંક ૬.૨૫ ટકાનો વાર્ષિક વ્યાજ દર આપે છે. આ હિસાબે ૧ વર્ષ પૂરું થવા પર ૧ લાખ રૂપિયાની મૂળ રકમ વધીને આશરે ૧,૦૬,૩૯૮ રૂપિયા થઈ જાય છે. એટલે કે એક વર્ષમાં સીધો ૬,૩૯૮ રૂપિયાનો ફાયદો મળે છે.
૩ વર્ષની મુદત: જો કોઈ રોકાણકાર ૩ વર્ષ માટે નાણાં જમા કરે છે, તો બેંક ૬.૩૦ ટકા વ્યાજ આપે છે. ૩ વર્ષની મુદત પૂરી થતાં આ જમા મૂડી વધીને આશરે ૧,૨૦,૬૪૨ રૂપિયા થઈ જાય છે.
૫ વર્ષની મુદત: ૫ વર્ષના રોકાણ પર બેંક ૬.૦૫ ટકાના દરે વ્યાજ આપે છે. ૫ વર્ષ પૂરા થવા પર ૧ લાખ રૂપિયાની આ રકમ વધીને આશરે ૧,૩૪,૯૮૨ રૂપિયા બની જાય છે.
૧૦ વર્ષની મુદત: જો કોઈ રોકાણકાર પૂરા ૧૦ વર્ષના લાંબા ગાળા માટે પોતાની મૂડી બેંકમાં મૂકે છે, તો તેને કમ્પાઉન્ડિંગ (ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ) નો મોટો લાભ મળે છે. ૧૦ વર્ષ પછી ૧ લાખ રૂપિયાની રકમ વધીને આશરે ૧,૮૨,૪০০ રૂપિયાની આસપાસ પહોંચી જાય છે.
વરિષ્ઠ નાગરિકો (Senior Citizens) માટે વિશેષ ફાયદા
વરિષ્ઠ નાગરિકોની આર્થિક સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને બેંકો હંમેશા વધારાના લાભો આપતી હોય છે. સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા ૬૦ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના સિનિયર સિટીઝનને સામાન્ય ગ્રાહકોની સરખામણીમાં ૦.૫૦ ટકા (૫૦ બેસિસ પોઈન્ટ્સ) વધુ વ્યાજ આપે છે. આ નાની લાગતી વ્યાજની વધારાની રકમ લાંબા ગાળે મેચ્યોરિટી અમાઉન્ટ પર ખૂબ મોટો પ્રભાવ પાડે છે:
૧ વર્ષની એફડી: સિનિયર સિટીઝનને ૬.૭૫ ટકાના દરે વ્યાજ મળે છે, જેનાથી ૧ લાખ રૂપિયાનું રોકાણ વધીને આશરે ૧,૦૬,૯૨૦ રૂપિયા થઈ જાય છે.
૩ વર્ષની એફડી: ૩ વર્ષ માટે ૬.૮૦ ટકા વ્યાજ મળવાથી આ રકમ વધીને આશરે ૧,૨૨,૪૩૦ રૂપિયા સુધી પહોંચી જાય છે.
૫ વર્ષની એફડી: ૫ વર્ષની મુદતમાં વરિષ્ઠ નાગરિકોને ૭.૦૫ ટકાનું શાનદાર વ્યાજ મળે છે, જેથી ૧ લાખ રૂપિયાની રકમ આશરે ૧,૪૧,૬૮૦ રૂપિયા (લગભગ ૧.૪૨ લાખ રૂપિયા) થઈ જાય છે.
૧૦ વર્ષની એફડી: સૌથી મોટો ફાયદો ૧૦ વર્ષના લાંબા ગાળામાં જોવા મળે છે. ૧૦ વર્ષ પૂરા થવા પર સિનિયર સિટીઝનનું ૧ લાખ રૂપિયાનું રોકાણ વધીને આશરે ૨,૦૧,૦૦૦ રૂપિયાને પાર કરી જાય છે. એટલે કે લાંબા ગાળે વડીલોના નાણાં ડબલથી પણ વધુ થઈ જાય છે.
એફડીના વ્યાજ પર ટેક્સ જવાબદારીના નિયમો
અક્ષરસઃ ઘણા રોકાણકારોના મનમાં એવી ગેરસમજ રહે છે કે એફડીમાં જમા નાણાં અને તેના પર મળતું વ્યાજ સંપૂર્ણપણે ટેક્સ ફ્રી હોય છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા એવી નથી. ઇનકમ ટેક્સના પ્રવર્તમાન નિયમો અનુસાર, ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટમાંથી મળતી વ્યાજની રકમ સંપૂર્ણપણે ટેક્સ પાત્ર (Taxable) હોય છે.
તમને તમારી એફડીના વ્યાજ પર કેટલો ટેક્સ ચૂકવવો પડશે, તે સંપૂર્ણપણે તમારી કુલ વાર્ષિક આવક પર આધાર રાખે છે. આ ઉપરાંત, તમે ઇનકમ ટેક્સનું જૂનું સ્લેબ પસંદ કર્યું છે કે નવું સ્લેબ, તેના પર પણ ટેક્સની ગણતરી થાય છે. તમારી કુલ આવક જે ટેક્સ બ્રેકેટમાં આવશે, તે જ હિસાબે એફડીના વ્યાજ પર ટેક્સની જવાબદારી બનશે.
બેંક દ્વારા ટીડીએસ (TDS) કપાતની જોગવાઈ
એફડીના વ્યાજ પર બેંકો એક નિશ્ચિત મર્યાદા પછી સ્ત્રોત પર કર કપાત એટલે કે ટીડીએસ (TDS) કાપે છે. રોકાણકારોએ એ વાત ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ કે ટીડીએસ એ કોઈ અલગ કે વધારાનો ટેક્સ હોતો નથી.
જ્યારે તમે નાણાકીય વર્ષના અંતે તમારું ઇનકમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) દાખલ કરો છો, ત્યારે તમે આ કપાયેલા ટીડીએસને તમારી કુલ ટેક્સ જવાબદારી સાથે સરળતાથી એડજસ્ટ કરી શકો છો. જો તમારી કુલ વાર્ષિક કમાણી ટેક્સ મુક્તિના ક્ષેત્રમાં આવતી હોય અને તમારી ટેક્સ જવાબદારી શૂન્ય બનતી હોય, તો તમે આઈટીઆર ફાઇલ કરીને બેંક દ્વારા કાપવામાં આવેલો ટીડીએસ રિફંડ તરીકે પાછો ક્લેમ કરી શકો છો.
