નવું ઘર લેતા પહેલાં સેલ્સમેનની વાતોમાં ન આવતા: આ કાનૂની અને નાણાકીય બાબતોનું ખાસ રાખો ધ્યાન
નવું ઘર ખરીદવું એ દરેક પરિવાર માટે જીવનનું એક મોટું સપનું હોય છે. ડેવલપર પાસેથી નવું ઘર લેતી વખતે આધુનિક બાંધકામ, આકર્ષક સ્વિમિંગ પૂલ, ક્લબહાઉસ જેવી સુવિધાઓ અને હપ્તાથી નાણાં ચૂકવવાની સુવિધા ગ્રાહકોને ખૂબ આકર્ષે છે. પરંતુ, બુકિંગ એમાઉન્ટ (સાટાખત કે ટોકન મની) આપતા પહેલા સેમ્પલ ફ્લેટ કે સેલ્સમેનની મીઠી વાતોથી આગળ વધીને વાસ્તવિકતા તપાસવી ખૂબ જ જરૂરી છે. ઘણીવાર આકર્ષક કિંમતે મળતો ફ્લેટ મોડા બાંધકામ, બિનજરૂરી ચાર્જીસ અથવા મૂળ પ્લાનમાં ફેરફારને કારણે ખૂબ મોંઘો સાબિત થઈ શકે છે.
સૌથી પહેલા RERA રજિસ્ટ્રેશન અને ડેવલપરનો ટ્રેક રેકોર્ડ ચકાસો
ઘર પસંદ કરતી વખતે સૌથી પ્રથમ કામ એ જુઓ કે તે પ્રોજેક્ટ રાજ્યના RERA (રિયલ એસ્ટેટ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી) માં રજિસ્ટર્ડ છે કે નહીં. નિયમ મુજબ, RERA હેઠળ આવતા કોઈપણ પ્રોજેક્ટની જાહેરાત કે વેચાણ રજિસ્ટ્રેશન વગર થઈ શકતું નથી. RERA ની ઓફિશિયલ વેબસાઈટ પરથી તમને બિલ્ડરની માહિતી, પ્રોજેક્ટની મંજૂરીઓ, પૂર્ણ થવાની તારીખ અને અન્ય તમામ કાનૂની દસ્તાવેજોની સાચી વિગતો મળી રહે છે.
માત્ર સેમ્પલ ફ્લેટનું ઈન્ટીરિયર જોઈને પ્રોજેક્ટની ગુણવત્તા નક્કી ન કરો. ડેવલપરે ભૂતકાળમાં પૂરા કરેલા પ્રોજેક્ટ્સની મુલાકાત લો અને જાણો કે તેમણે સમયસર પઝેશન આપ્યું હતું કે નહીં. જો જૂના ગ્રાહકોને કોઈ સમસ્યા નડી હોય, તો તેની વિગતો RERA ની વેબસાઈટ પર નોંધાયેલી ફરિયાદો કે ઓર્ડર્સમાંથી મળી જશે.
આ ઉપરાંત, પ્રોજેક્ટનો મંજૂર થયેલો નકશો, જમીનની માલિકીના દસ્તાવેજો અને સૌથી મહત્વનું એટલે કે ફ્લેટનું કાર્પેટ એરિયા (Carpet Area) ચકાસો. સેલ્સમેન ઘણીવાર ‘સુપર બિલ્ટ-અપ એરિયા’ કે ‘સેલેબલ એરિયા’ ના મોટા આંકડા બતાવે છે, પરંતુ તમારે માત્ર ફ્લેટના વાસ્તવિક ઉપયોગી એરિયા (કાર્પેટ એરિયા) અંગે જ સ્પષ્ટતા માંગવી જોઈએ.
માત્ર લોન્ચિંગ પ્રાઈસ નહીં, ફાઈનલ કોસ્ટ ગણો
જાહેરાતમાં જે કિંમત બતાવવામાં આવે છે તે સામાન્ય રીતે મૂળ કિંમત (Basic Cost) હોય છે. ફાઈનલ પેમેન્ટમાં કાર પાર્કિંગ, ફ્લોર રાઈઝ ચાર્જ, મેઈન્ટેનન્સ ડિપોઝિટ, ક્લબહાઉસ ચાર્જ, લીગલ એન્ડ ડોક્યુમેન્ટેશન ફી, સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અને રજિસ્ટ્રેશન ચાર્જીસ ઉમેરાતાં કિંમત ઘણી વધી જાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ બિલ્ડર રૂ. 80 લાખમાં ફ્લેટની જાહેરાત કરે છે, પરંતુ આ તમામ વધારાના ચાર્જીસ મળીને બીજા રૂ. 8 થી 10 લાખ ઉમેરાય છે, તો તમારું સમગ્ર નાણાકીય બજેટ ખોરવાઈ શકે છે. તેથી, હોમ લોન લેતી વખતે માત્ર મૂળ કિંમત પર જ નહીં પરંતુ આ તમામ વધારાના ખર્ચાઓ ઉમેરીને થતી કુલ રકમ પર EMI ગણો. આ સિવાય ઘરના ઈન્ટીરિયર, શિફ્ટિંગ અને શરૂઆતના મેઈન્ટેનન્સ માટે પણ નાણાં અલગથી રાખવા જરૂરી છે.
વધુ નાણાં આપતા પહેલા કરાર (Agreement) શાંતિથી વાંચો
સેલ્સમેન મોઢેથી ગમે તેટલા વાયદા કરે, પરંતુ કાનૂની રીતે માત્ર ‘એગ્રીમેન્ટ ફોર સેલ’ (વિક્રય કરાર) જ માન્ય ગણાય છે. કરારમાં દર્શાવેલ કાર્પેટ એરિયા, ફ્લેટ નંબર, આપવાની થતી સુવિધાઓ, કુલ કિંમત, પેમેન્ટ શેડ્યૂલ અને પઝેશનની ચોક્કસ તારીખ બરાબર ચકાસી લો.
RERA ના નિયમ મુજબ, કોઈ પણ બિલ્ડર લિખિત કરાર કર્યા વિના ગ્રાહક પાસેથી ઘરની કુલ કિંમતના 10 ટકાથી વધુ રકમ એડવાન્સ કે એપ્લિકેશન ફી તરીકે લઈ શકતો નથી. કરારમાં એ પણ સ્પષ્ટ હોવું જોઈએ કે જો બિલ્ડર સમયસર ઘર ન આપે અથવા ગ્રાહક કોઈ કારણસર પેમેન્ટ ન કરી શકે, તો બંને પક્ષે શું શરતો લાગુ પડશે.
ખાસ કરીને કેન્સલેશન ક્લોઝ (Cancellation Clause) ધ્યાનથી વાંચો. જો તમારી લોન રિજેક્ટ થાય કે કોઈ કટોકટી આવે અને તમારે બુકિંગ રદ કરવું પડે, તો બિલ્ડર કેટલા નાણાં કાપી લેશે તે અગાઉથી જાણી લેવું જરૂરી છે. બુકિંગ એમાઉન્ટ મેળવવી આપોઆપ રીફંડેબલ હોતી નથી.
બાંધકામની પ્રગતિ અને પઝેશન પર નજર રાખો
જો તમારું પેમેન્ટ શેડ્યૂલ બાંધકામના તબક્કા (Construction-linked plan) મુજબનું હોય, તો બિલ્ડર ડિમાન્ડ લેટર મોકલે ત્યારે ખરેખર તેટલું કામ થયું છે કે નહીં તે સ્થળ પર જઈને ચકાસો. તમારા દ્વારા કરાયેલી તમામ ચૂકવણીની રસીદો (Receipts), ડિમાન્ડ લેટર્સ અને પત્રવ્યવહારના કાગળો સુરક્ષિત રાખો.
ઘરનો કબજો (Possession) લેતા પહેલાં બિલ્ડર પાસે ઓક્યુપન્સી સર્ટિફિકેટ (OC) કે કમ્પ્લીશન સર્ટિફિકેટ (CC) છે કે નહીં તે ચોક્કસ ચકાસો. માત્ર કાગળો પર સહી કરવાને બદલે ફ્લેટની જાતે મુલાકાત લો. નળ, સ્વિચ બોર્ડ, દરવાજા, બારીઓ, ટાઇલ્સ અને બાથરૂમના ફિટિંગ્સ કરાર મુજબ છે કે નહીં તેની ચકાસણી કરો. જો કોઈ ખામી કે અપૂર્ણ કામ દેખાય તો તેની લેખિત જાણ ડેવલપરને કરો અને ફોટોગ્રાફ્સ પુરાવા તરીકે સાચવો.
ઘર ખરીદવું એ જીવનની સૌથી મોટી મૂડીરોકાણની પ્રક્રિયા છે. પેપર્સ અને દસ્તાવેજો ચકાસવાનો શ્રેષ્ઠ સમય બુકિંગ રકમ ચૂકવતા પહેલાંનો છે, પૈસા ચૂકવાઈ ગયા પછી નહીં. બિલ્ડરના વાયદાઓને RERA ના રેકોર્ડ સાથે સરખાવો, સાચો ખર્ચ ગણો અને તમારી હોમ લોનનો હપ્તો એવો રાખો કે જેથી તમારા અન્ય નાણાકીય ધ્યેયો પ્રભાવિત ન થાય.
