ગુજરાતમાં e-NAMથી કૃષિ ક્ષેત્રે ડિજિટલ ક્રાંતિ: ૮.૮૭ લાખથી વધુ લોકો જોડાયા, ₹૧૨,૭૪૦ કરોડનો વેપાર
આજના આધુનિક યુગમાં ટેક્નોલોજીના ઉપયોગથી ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્રમાં અભૂતપૂર્વ પરિવર્તન આવી રહ્યું છે. કૃષિ એ ભારતીય અર્થતંત્રનો મુખ્ય આધારસ્તંભ છે અને દેશના આર્થિક વિકાસમાં તેનું યોગદાન અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહ્યું છે. પરંપરાગત રીતે ખેડૂતો પોતાની પેદાશો વેચવા માટે સ્થાનિક મંડીઓ અને વચેટિયાઓ પર નિર્ભર રહેતા હતા, પરંતુ હવે ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મના કારણે ખેડૂતો માટે બજાર સુધીની પહોંચ અને વેચાણની પ્રક્રિયા અત્યંત સરળ, ઝડપી અને પારદર્શક બની ગઈ છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા વર્ષ ૨૦૧૬માં ‘ઈલેક્ટ્રોનિક નેશનલ એગ્રીકલ્ચર માર્કેટ’ (e-NAM) પોર્ટલ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. ગુજરાતમાં મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ આ યોજનાનો વ્યાપક અમલ કરવામાં આવ્યો છે. આજે ગુજરાતમાં e-NAM પોર્ટલ સાથે ૮.૮૭ લાખથી વધુ લોકો સીધા જોડાઈ ચૂક્યા છે, જેમાં ૮,૬૯,૯૨૨ ખેડૂતો, ૧૦,૨૯૧ વેપારીઓ, ૭,૧૯૧ કમિશન એજન્ટ્સ અને ૪૬૧ ખેડૂત ઉત્પાદક સંગઠનો (FPOs) નો સમાવેશ થાય છે.
e-NAM પોર્ટલ શું છે અને તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?
નેશનલ એગ્રીકલ્ચર માર્કેટ (e-NAM) એ એક દેશવ્યાપી ઓનલાઇન ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મ છે, જે વિવિધ રાજ્યોની APMC (એગ્રીકલ્ચર પ્રોડ્યુસ માર્કેટ કમિટી) મંડીઓને એક જ ડિજિટલ નેટવર્ક સાથે જોડે છે. કલેક્ટર અને કૃષિ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત ‘સ્મોલ ફાર્મર્સ એગ્રીબિઝનેસ કન્સોર્ટિયમ’ (SFAC) દ્વારા આ પોર્ટલનું સંચાલન કરવામાં આવે છે.
આ પ્લેટફોર્મનો મુખ્ય હેતુ કૃષિ પેદાશોના વેચાણમાં પારદર્શિતા લાવવાનો અને ખેડૂતોને વચેટિયાઓના શોષણમાંથી મુક્તિ અપાવવાનો છે. e-NAM દ્વારા ખેડૂતો પોતાની ઉપજ સમગ્ર દેશના ખરીદદારો સામે મૂકી શકે છે. અહીં માંગ અને પુરવઠાના આધારે સાચા બજારભાવ નક્કી થાય છે, ગુણવત્તા મુજબ ઓનલાઇન હરાજી થાય છે અને વેચાણની રકમ સીધી ખેડૂતના બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે.
રાજ્યની ૧૪૪ મંડીઓ સંકલિત: ₹૧૨,૭૪૦ કરોડથી વધુનું વિક્રમી વેચાણ
ગુજરાતમાં e-NAM નો અમલ અત્યંત સફળ રહ્યો છે. રાજ્યની કુલ ૧૪૪ જેટલી APMC મંડીઓને આ પોર્ટલ સાથે સાંકળી લેવામાં આવી છે. આ સંકલનને કારણે ખેડૂતોને હવે સ્થાનિક મંડી પૂરતા સીમિત રહેવાને બદલે રાજ્ય અને દેશભરના મોટા વેપારીઓ સાથે સીધા વેપાર કરવાની સુવર્ણ તક મળી છે.
આંકડાઓની વાત કરીએ તો, અત્યાર સુધીમાં ગુજરાતમાં e-NAM પ્લેટફોર્મ મારફતે રૂ. ૧૨,૭૪૦.૬૦ કરોડના મૂલ્યની ૩.૨૦ કરોડ ક્વિન્ટલથી વધુ કૃષિ પેદાશોનું સફળતાપૂર્વક વેચાણ નોંધાયું છે. ખેડૂતોને તેમની મહેનતનો યોગ્ય અને વ્યાજબી ભાવ મળી રહ્યો હોવાથી આ પોર્ટલ પ્રત્યે તેમનો વિશ્વાસ સતત વધી રહ્યો છે.
ખેડૂતોના સફળતાના કિસ્સા: આવકમાં ૧૫ થી ૨૦ ટકા સુધીનો વધારો
e-NAM પોર્ટલ માત્ર કાગળ પરની યોજના નથી, પરંતુ તેનાથી વાસ્તવિક જમીની સ્તર પર ખેડૂતોની આર્થિક સ્થિતિમાં મોટો સુધારો જોવા મળ્યો છે.
ઉનાના પરબતભાઈ પટાતનો અનુભવ: ઉના માર્કેટ કમિટી સાથે જોડાયેલા પરબતભાઈ છેલ્લા એક વર્ષથી e-NAM મારફતે પોતાની મગફળીનું વેચાણ કરી રહ્યા છે. તેઓ જણાવે છે કે પરંપરાગત બજારની સરખામણીએ e-NAM પર વેચાણ પ્રક્રિયા ખૂબ ઝડપી છે. તેમને પ્રતિક્વિન્ટલ રૂ. ૨૦૦ થી રૂ. ૫૦૦ સુધીનો વધુ ભાવ મળે છે, જેનાથી તેમની વાર્ષિક આવકમાં ૫ થી ૭ ટકાનો વધારો થયો છે.
ઉપલેટાના હરીશ ઘોડાસરાની સફળતા: ઉપલેટા માર્કેટ કમિટીના ખેડૂત હરીશ ઘોડાસરા છેલ્લા પાંચ વર્ષથી e-NAM ના માધ્યમથી કપાસ, મગફળી અને ઘઉંનું વેચાણ કરે છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર વેપારીઓ સાથે સીધો સંપર્ક થવાને કારણે કમિશન અને દલાલીનો વધારાનો ખર્ચ બચી જાય છે. પરિણામે, સ્થાનિક બજારની સરખામણીએ તેમની એકંદર આવકમાં ૧૫ થી ૨૦ ટકાનો મોટો વધારો નોંધાયો છે.
ખેડૂતોને e-NAM થી થતા મુખ્ય ફાયદાઓ અને ભવિષ્યની દિશા
૧. પારદર્શક હરાજી પ્રક્રિયા: ઓનલાઇન સિસ્ટમ હોવાને કારણે ગુણવત્તાના આધારે બોલી લગાવવામાં આવે છે, જેથી ભાવમાં ગેરરીતિની કોઈ શક્યતા રહેતી નથી.
૨. વચેટિયાઓથી મુક્તિ: ખેડૂત અને ખરીદદાર વચ્ચે સીધો સંપર્ક થવાથી કમિશન એજન્ટો પરની નિર્ભરતા ઘટે છે.
૩. ઝડપી અને સુરક્ષિત ચુકવણી: વેચાણ પૂર્ણ થતાં જ નાણાં સીધા ખેડૂતના બેંક ખાતામાં ઓનલાઇન ટ્રાન્સફર થઈ જાય છે.
૪. બજાર માહિતી: ખેડૂતો ઘરે બેઠા પોતાના મોબાઈલ પરથી જ વિવિધ મંડીઓના તાજા ભાવ જાણી શકે છે.
ગુજરાતમાં e-NAM પોર્ટલના સફળ અમલીકરણથી સાબિત થાય છે કે ટેક્નોલોજીના યોગ્ય ઉપયોગથી ખેડૂતોને આત્મનિર્ભર અને આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ બનાવી શકાય છે. ભવિષ્યમાં વધુ મંડીઓ અને FPOs આ સિસ્ટમ સાથે જોડાતા ખેડૂતોની આવક બમણી કરવામાં આ યોજના મહત્વનો ભાગ ભજવશે.
