16 લાખ અપીલો અને ગાયબ ફાઇલોનું રહસ્ય! ચૂંટણી પંચની પારદર્શિતા સામે મોટા ગજાના કાર્યકર્તાઓએ ઉઠાવ્યા ગંભીર સવાલો.
ચૂંટણી પંચ (ECI) દ્વારા દેશભરમાં હાથ ધરવામાં આવેલી મતદારયાદીની સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) ઝુંબેશ અને તેની નિર્ણય પ્રક્રિયા સામે જાણીતા સામાજિક કાર્યકર્તાઓ અને વિપક્ષી નેતાઓએ ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. પ્રશાંત ભૂષણ, અંજલિ ભારદ્વાજ, યોગેન્દ્ર યાદવ અને ઓલ ઈન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશન (AISA) ના પ્રમુખ નેહા બોરાએ દિલ્હીના પ્રેસ ક્લબ ઓફ ઈન્ડિયા ખાતે એક પત્રકાર પરિષદ યોજીને ચૂંટણી પંચની પારદર્શિતા અને નિર્ણય પ્રક્રિયા પર પ્રહાર કર્યા હતા.
કાર્યકર્તાઓએ જણાવ્યું હતું કે સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચૂંટણી પંચ દ્વારા તાજેતરમાં દાખલ કરવામાં આવેલું એફિડેવિટ (સોગંદનામું) અને માહિતી અધિકાર (RTI) હેઠળ મળેલી માહિતી વચ્ચે ભારે વિરોધાભાસ છે. આ પરિસ્થિતિ ચૂંટણી પંચની સ્વાયત્તતા, મતદારયાદીમાં ફેરફાર કરવાની સત્તા અને ડેટાબેઝના કેન્દ્રીકરણ અંગે અનેક શંકાસ્પદ પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.
चुनाव आयोग के हलफ़नामे के बाद भी सात बुनियादी सवाल अनुत्तरित हैं—SIR का फ़ैसला किसने लिया? फ़ॉर्म-6 में बदलाव क्यों हुआ? ERO की शक्तियाँ IT डिविज़न को क्यों दी गईं? लॉजिकल डिस्क्रिपेंसी का सॉफ़्टवेयर सार्वजनिक क्यों नहीं है?
चुनावी पारदर्शिता के लिए इन सवालों के स्पष्ट जवाब ज़रूरी हैं। सातों सवालों के लिए पूरा वीडियो देखें।
— Yogendra Yadav (@_YogendraYadav) October 29, 2026
RTI નો જવાબ અને સુપ્રીમ કોર્ટનું સોગંદનામું: ક્યાં છે વિરોધાભાસ?
પત્રકાર પરિષદમાં અંજલિ ભારદ્વાજે માહિતી આપી હતી કે તેમણે RTI અરજી દ્વારા વર્ષ 2025 માં દેશભરમાં SIR ઝુંબેશ શરૂ કરવાના નિર્ણય સાથે જોડાયેલા રેકોર્ડ્સ અને ફાઇલો મંગાવી હતી. પરંતુ ચૂંટણી પંચના પબ્લિક ઇન્ફોર્મેશન ઓફિસરે સ્પષ્ટ જવાબ આપ્યો હતો કે આવી કોઈ ફાઇલ ઉપલબ્ધ નથી.
ત્યારબાદ જ્યારે આ મામલો પ્રથમ અપીલ અધિકારી સમક્ષ લઈ જવામાં આવ્યો, ત્યારે પંચના પ્રિન્સિપલ સેક્રેટરીએ લેખિતમાં જણાવ્યું હતું કે ચૂંટણી પંચે 2025 માં દેશવ્યાપી સ્તરે SIR પ્રક્રિયા શરૂ કરવાનો કોઈ નિર્ણય લીધો જ નથી.
અંજલિ ભારદ્વાજે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે, “જો ચૂંટણી પંચે પોતે આ અંગે કોઈ સત્તાવાર નિર્ણય લીધો ન હતો, તો પછી આટલી મોટી ઝુંબેશ શરૂ કરવાનો આદેશ કોણે આપ્યો?” બીજી તરફ, સુપ્રીમ કોર્ટમાં 26 ઓક્ટોબરના રોજ રજૂ કરેલા એફિડેવિટમાં પંચે દાવો કર્યો છે કે SIR સંબંધી 24 જૂન 2025, 27 ઓક્ટોબર 2025 અને 14 મે 2026 ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા ત્રણેય આદેશો સર્વસંમતિથી મંજૂર કરવામાં આવ્યા હતા. જો આ નિર્ણય સર્વસંમતિથી લેવાયો હતો, તો RTI ની સુનાવણી વખતે આ અંગેના દસ્તાવેજો કેમ રજૂ કરવામાં ન આવ્યા?
ઈલેક્શન કમિશનરો વચ્ચેના મતભેદ અને ઈલેક્ટ્રોનિક મંજૂરી પર સવાલો
વરિષ્ઠ વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે આક્ષેપ કર્યો હતો કે ચૂંટણી પંચે પોતાના સોગંદનામામાં સ્વીકાર્યું છે કે ઇલેક્શન કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધૂ અને વિવેક જોશી દ્વારા SIR ઝુંબેશ સામે કેટલીક વાંધાજનક બાબતો અને ચિંતાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. જોકે, પંચે આ મતભેદોને માત્ર “સૂચનો” અથવા “અભિપ્રાયનો તફાવત” ગણાવીને હળવા ચિતરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
આ ઉપરાંત, પંચે એવો ખુલાસો પણ કર્યો હતો કે કટોકટીના સમયમાં નીતિગત નિર્ણયો ઈલેક્ટ્રોનિક માધ્યમથી (ઈ-મેઈલ કે ડિજિટલ મોડ) મંજૂર કરી શકાય છે અને બાદમાં તેને સત્તાવાર ફાઈલ પર લેવામાં આવે છે. કાર્યકર્તાઓએ આ પ્રક્રિયા સામે પણ શંકા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે માંગ કરી છે કે દેશવ્યાપી SIR અંગે ઈ-મેઈલ અને ડિજિટલ સંચાર દ્વારા લેવાયેલા નિર્ણયોની સંપૂર્ણ તપાસ થવી જોઈએ અને તે તમામ પત્રવ્યવહાર જાહેર કરવામાં આવે.
चुनाव आयोग से 7 सवाल –
1. SIR का फैसला किसने लिया ?
2. फॉर्म 6 में चुनाव आयोग ने कैसे बदलाव किया ?
3. ERO की पॉवर चुनाव आयोग ने दिल्ली के IT डिविजन को क्यों दे दी ?
4. पश्चिम बंगाल में 16 लाख केस किसने और किस आधार पर दायर किए?
5. ‘लॉजिकल डिस्क्रिपेंसी’ का सॉफ्टवेयर और प्रोसेस पब्लिक क्यों नहीं?
6. क्या फॉर्म-7 बल्क (एक साथ भारी संख्या में) फाइल किया जा सकता है?
7. SIR की फाइनल लिस्ट के बाद भी फॉर्म-8 क्यों और कैसे भरे जा रहे हैं?
आज प्रेस क्लब ऑफ़ इंडिया में हुई प्रेस वार्त में चुनाव आयोग के हलफ़नामे का कच्चा चिट्ठा रखा गया जिसमें प्रशांत भूषण जी, अंजलि भारद्वाज और नेहा बोरा शामिल हुए।
— Yogendra Yadav (@_YogendraYadav) October 29, 2026
મતદારયાદીનું કેન્દ્રીકરણ અને ઈલેક્ટોરલ રજિસ્ટ્રેશન ઓફિસરોની બાયપાસ
આ સુનાવણી દરમિયાન બીજી એક ગંભીર બાબત એ સામે આવી છે કે મતદારયાદીના ડેટાબેઝનું કેન્દ્રીકરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. કાયદાકીય જોગવાઈ મુજબ મતદારયાદીમાં નામો ઉમેરવા કે રદ કરવાની કાનૂની સત્તા સ્થાનિક સ્તરે કાર્યરત ‘ઈલેક્ટોરલ રજિસ્ટ્રેશન ઓફિસર’ (ERO) પાસે હોય છે. પરંતુ આક્ષેપ છે કે દિલ્હી સ્થિત પંચની મુખ્ય કચેરીના આઈટી યુનિટ દ્વારા નામો ઉમેરવા અને કાઢવાની આખી પ્રક્રિયાનું કેન્દ્રીકરણ કરી દેવાયું છે.
ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધૂ અને વિવેક જોશીએ પણ અગાઉ ડેટાબેઝના આ પ્રકારના કેન્દ્રીકરણ સામે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી અને માત્ર સત્તાવાર અધિકારીઓ જ ફેરફાર કરી શકે તે સુનિશ્ચિત કરવા ઓડિટ કરવાની ભલામણ કરી હતી. પંચના જણાવ્યા મુજબ, સિસ્ટમ કાયદાકીય ધોરણોનું પાલન કરે છે કે નહીં તેની તપાસ માટે IIT બોમ્બે અને IISc બેંગલુરુના નિષ્ણાતો તથા વરિષ્ઠ અધિકારીઓની એક ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિ 14 ઓક્ટોબરે રચવામાં આવી છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે અગાઉ ઉઠાવવામાં આવેલી ચિંતાઓ પર સમયસર પગલાં કેમ ન લેવાયા?
ફોર્મ-6 માં ગેરકાયદે ફેરફાર અને સુપ્રીમ કોર્ટની ટિપ્પણીઓ
કાર્યકર્તાઓએ મતદાર નોંધણી માટેના ‘ફોર્મ 6’ ના ઓનલાઈન વર્ઝનમાં કરવામાં આવેલા ફેરફારો સામે પણ વિરોધ નોંધાવ્યો છે. તેમનો આક્ષેપ છે કે જરૂરી કાનૂની મંજૂરી વગર જ ફોર્મમાં વધારાનું ડિક્લેરેશન ઉમેરી દેવામાં આવ્યું હતું. ચૂંટણી પંચે પણ પોતાના એફિડેવિટમાં સ્વીકારવું પડ્યું છે કે ઓનલાઈન ફોર્મમાં ફેરફારો થયા હતા અને કેટલીક નિર્ણાયક ભૂલોને સુધારવાની જરૂર છે કારણ કે તે પંચ દ્વારા મંજૂર કરાયેલી પ્રક્રિયા સાથે મેળ ખાતી ન હતી.
આ ઉપરાંત, 28 ઓક્ટોબરે સુપ્રીમ કોર્ટમાં દિલ્હી સંબંધિત SIR કેસની સુનાવણી થઈ હતી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે પશ્ચિમ બંગાળમાં ‘લોજિકલ વિસંગતતા’ (logical discrepancies) ના આધારે નામો ચકાસવાની પ્રક્રિયા માત્ર એક વચગાળાની વ્યવસ્થા હતી, જેની કાયદાકીય માન્યતા નક્કી થવાની હજુ બાકી છે. વધુમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે એ બાબત પણ નોંધ કરી હતી કે જે મતદારોના નામ રિવિઝન દરમિયાન રદ કરવામાં આવ્યા હોય, તેમને ફરીથી ફોર્મ 6 ભરવાનું કહેવું એ એક મોટી ભૂલ હતી.
પશ્ચિમ બંગાળમાં 16 લાખ અપીલોનો રહસ્યમય કેસ
પશ્ચિમ બંગાળમાં મતદારોના સમાવેશ સામે દાખલ થયેલી આશરે 16 લાખ અપીલો અંગે પણ ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. પંચના સોગંદનામા મુજબ, આ અપીલો રાજ્યના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી (CEO) ની કચેરીના અધિકારીઓ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી હતી અને આ મામલો મુખ્ય ચૂંટણી પંચના ધ્યાન પર લાવવામાં આવ્યો ન હતો.
કાર્યકર્તાઓએ સવાલ કર્યો છે કે જો પંચને આ બાબતની જાણ ન હતી, તો પછી 16 લાખ અપીલો કરવાનો આદેશ કોણે આપ્યો હતો? શું કોઈ સોફ્ટવેરે આપમેળે આ અપીલો જનરેટ કરી હતી કે કોઈ અધિકારીએ આ મનસ્વી પગલું ભર્યું હતું? તેમણે માંગ કરી છે કે પોતાની સત્તા બહાર જઈને કામ કરનારા અધિકારીઓ સામે કોઈ શિસ્તબદ્ધ કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે કે નહીં તેની ચોખવટ ચૂંટણી પંચે દેશ સમક્ષ કરવી જોઈએ.
