સાવધાન! લોહીમાં સુગર નોર્મલ હોવા છતાં આ ગંભીર બીમારી અંદરથી ખોખલું કરી રહી છે શરીરને!
ટાઇપ ૨ ડાયાબિટીસનું નિદાન થાય તેના વર્ષો અગાઉ જ શરીરમાં ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ જતી હોય છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે આ તબક્કે ઘણીવાર કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો દેખાતા નથી કે લોહીમાં સાકરનું પ્રમાણ પણ અસામાન્ય જણાતું નથી. આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે સ્વાદુપિંડ (Pancreas) શરૂઆતમાં શરીરની ઓછી સંવેદનશીલતા સામે લડવા માટે વધુ પ્રમાણમાં ઇન્સ્યુલિન બનાવે છે, જેથી ગ્લુકોઝનું સ્તર સામાન્ય મર્યાદામાં જળવાઈ રહે.
પરંતુ, આનો અર્થ એ નથી કે શરીરની આંતરિક સિસ્ટમ બધું બરાબર રીતે ચલાવી રહી છે. ધીમે ધીમે શરીરની આ પ્રતિક્રિયા આપવાની ક્ષમતા નબળી પડવા લાગે છે, જેના કારણે લોહીમાં સુગરનું સ્તર વધવા લાગે છે અને આખરે તે પ્રી-ડાયાબિટીસ અને ટાઇપ ૨ ડાયાબિટીસમાં પરિવર્તિત થાય છે.
પીએસઆરઆઈ હોસ્પિટલના એન્ડોક્રાઈનોલોજી અને ડાયાબિટોલોજીના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. હિમિકા ચાવલા સમજાવે છે કે જ્યારે ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ શરૂ થાય છે, ત્યારે શરીરમાં અંદર શું થાય છે, તેના કયા ચેતવણીરૂપ સંકેતો છે અને તેની વહેલી તકે કેવી રીતે ઓળખ થઈ શકે છે.
શરીરમાં ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ વિકસે ત્યારે અંદર શું થાય છે?
ઇન્સ્યુલિન એ એક એવું હોર્મોન છે જે ગ્લુકોઝને લોહીના પ્રવાહમાંથી બહાર કાઢીને કોષો સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે, જ્યાં તેનો ઉપયોગ ઊર્જા (એનર્જી) મેળવવા માટે થાય છે. જ્યારે ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ વિકસે છે, ત્યારે યકૃત (Liver), સ્નાયુઓ અને ચરબીયુક્ત પેશીઓ (Fat tissues) ના કોષો આ હોર્મોન સામે ઓછા સંવેદનશીલ બને છે.
ડૉ. ચાવલા જણાવે છે તેમ, “આનો અર્થ એ થાય કે ગ્લુકોઝ માટે કોષોમાં પ્રવેશવું મુશ્કેલ બને છે અને તેને કોષો સુધી પહોંચાડવા માટે વધુ ઇન્સ્યુલિનની જરૂર પડે છે.” શરૂઆતના તબક્કામાં, સ્વાદુપિંડ આ પ્રતિકારને પહોંચી વળવા માટે વધુ ઇન્સ્યુલિન ઉત્પન્ન કરે છે. આ સમયે, લોહીમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર સામાન્ય હોઈ શકે છે.
જો કે, જેમ જેમ ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ લાંબો સમય ચાલે છે, તેમ તેમ સ્વાદુપિંડના બીટા કોષો શરીરની વધતી જતી માંગને પહોંચી વળવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં ઇન્સ્યુલિન ઉત્પન્ન કરવામાં મુશ્કેલી અનુભવી શકે છે.
આ સ્થિતિને વહેલી તકે કેવી રીતે સમજી શકાય અને બચાવ કેમ જરૂરી છે?
જ્યારે ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ લાંબા સમય સુધી વણઉકેલાયેલું રહે છે, ત્યારે તે શરીરની મેટાબોલિક સિસ્ટમ પર ભારે તાણ લાવે છે. આ પરિસ્થિતિ માત્ર ડાયાબિટીસને જ આમંત્રણ નથી આપતી, પરંતુ હૃદય રોગ અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓનું જોખમ પણ વધારે છે.
તેથી, શરીરના આ આંતરિક સંકેતોને સમજવા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. જો સમયસર જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરવામાં આવે, જેમ કે નિયમિત કસરત કરવી, હેલ્ધી આહાર અપનાવવો અને વજનને નિયંત્રણમાં રાખવું, તો આ પ્રક્રિયાને અટકાવી કે ઉંધી વાળી શકાય છે. તમારા ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ નિયમિત બ્લડ ટેસ્ટ કરાવીને સુગર અને ઇન્સ્યુલિન લેવલની ચકાસણી કરતા રહેવું લાંબા ગાળે સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક સાબિત થાય છે.
