ડીઝલ નિકાસ ડ્યુટીમાં ₹2.50નો વધારો, ATF પર પણ ટેક્સ વધ્યો; 16 નવેમ્બરથી નવા દર લાગુ
કેન્દ્ર સરકારે ડીઝલ અને વિમાનમાં વપરાતા ઇંધણ એટલે કે એટીએફ (ATF)ની નિકાસ પર લાગતા ટેક્સમાં વધારો કર્યો છે. 16 નવેમ્બર, 2026થી અમલમાં આવેલા નવા દર મુજબ ડીઝલની નિકાસ પરની ડ્યુટી પ્રતિ લિટર ₹11.50થી વધારીને ₹14 કરવામાં આવી છે. જ્યારે એટીએફ પરનો ટેક્સ ₹11થી વધારીને ₹12.50 પ્રતિ લિટર કરવામાં આવ્યો છે. પેટ્રોલની નિકાસ પરનો ટેક્સ જોકે શૂન્ય જ રાખવામાં આવ્યો છે.
નાણા મંત્રાલયે સોમવારે આ અંગે બે અલગ-અલગ સૂચનાઓ જાહેર કરી હતી. આ નિર્ણયથી વિદેશમાં ડીઝલ અને વિમાન ઇંધણ વેચતી કંપનીઓએ હવે પહેલાં કરતાં વધુ નિકાસ ડ્યુટી ચૂકવવી પડશે. ખાસ વાત એ છે કે આ ફેરફાર માત્ર વિદેશમાં મોકલવામાં આવતા ઇંધણ પર લાગુ થશે. દેશના સ્થાનિક બજારમાં વેચાતા પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર તેની સીધી અસર થવાની નથી.
ડીઝલ અને ATF પર કેટલો વધ્યો ટેક્સ?
સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા નવા દર મુજબ ડીઝલની નિકાસ પર પ્રતિ લિટર ₹2.50નો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. અગાઉ આ ટેક્સ ₹11.50 હતો, જે હવે ₹14 થયો છે. બીજી તરફ, એટીએફની નિકાસ પર પ્રતિ લિટર ₹1.50નો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. પહેલાં ₹11નો ટેક્સ લાગતો હતો, જે હવે ₹12.50 થયો છે.
પેટ્રોલની નિકાસ પર અગાઉની જેમ કોઈ ટેક્સ લાગશે નહીં. એટલે કે પેટ્રોલ માટે નિકાસ ડ્યુટી શૂન્ય જ રહેશે.
આ ફેરફાર 16 નવેમ્બરથી અમલમાં આવી ગયો છે. સરકારે જાહેર કરેલી સૂચનાઓ સત્તાવાર ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થતાં જ નવા દર લાગુ થયા છે. આ રીતે નિકાસકારો અને રિફાઇનરી કંપનીઓએ નવા દર પ્રમાણે પોતાની ગણતરી અને વ્યવસાયિક વ્યવસ્થા કરવી પડશે.

સરકાર દર 15 દિવસે ટેક્સની સમીક્ષા કેમ કરે છે?
આ પ્રકારની નિકાસ ડ્યુટીમાં સરકાર સમયાંતરે ફેરફાર કરતી રહે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવ, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવ અને રિફાઇનિંગ કંપનીઓને મળતા નફાને ધ્યાનમાં રાખીને દરોની સમીક્ષા કરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે આ સમીક્ષા દર પખવાડિયે એટલે કે આશરે 15 દિવસે કરવામાં આવે છે.
આ વ્યવસ્થાનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં ઇંધણની પૂરતી ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવાનો છે. જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઇંધણના ભાવ ઊંચા હોય છે, ત્યારે કંપનીઓને વિદેશમાં વેચાણ કરવાથી વધુ આવક થવાની શક્યતા રહે છે. આવી સ્થિતિમાં કંપનીઓ સ્થાનિક બજાર કરતાં નિકાસને વધુ પ્રાધાન્ય ન આપે તે માટે સરકાર નિકાસ પર ટેક્સમાં ફેરફાર કરી શકે છે.
માર્ચ 2026માં પશ્ચિમ એશિયામાં વધેલા તણાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજારમાં આવેલા ઉતાર-ચઢાવ વચ્ચે સરકારે પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની નિકાસ પર આ પ્રકારની ડ્યુટી લાગુ કરવાની વ્યવસ્થા શરૂ કરી હતી. ત્યારથી વૈશ્વિક ભાવની સ્થિતિ અનુસાર તેમાં સમયાંતરે ફેરફાર કરવામાં આવે છે.
અગાઉ 31 ઓક્ટોબરે પણ વધારવામાં આવ્યો હતો ટેક્સ
નવા નિર્ણય પહેલાં પણ સરકારે 31 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ ડીઝલ અને એટીએફની નિકાસ પર લાગતા ટેક્સમાં વધારો કર્યો હતો. તે સમયે ડીઝલ પરની ડ્યુટી ₹8.50થી વધારીને ₹11.50 પ્રતિ લિટર કરવામાં આવી હતી. એટીએફ પરનો ટેક્સ ₹10.50થી વધારીને ₹11 પ્રતિ લિટર થયો હતો.
તે જ સમયે પેટ્રોલની નિકાસ પર લાગતો ₹2.50 પ્રતિ લિટરનો ટેક્સ દૂર કરીને શૂન્ય કરવામાં આવ્યો હતો. હવે 16 નવેમ્બરના નવા નિર્ણયમાં ડીઝલ અને એટીએફ પર ફરી વધારો કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે પેટ્રોલ પર કોઈ નવો ટેક્સ લાગુ કરાયો નથી.
આ સતત ફેરફારો દર્શાવે છે કે સરકાર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની સ્થિતિ પ્રમાણે નિકાસ ડ્યુટીમાં ફેરફાર કરી રહી છે. ખાસ કરીને ડીઝલ પર બે વખત થયેલા વધારાથી નિકાસ કરતી કંપનીઓના ખર્ચમાં વધારો થયો છે.

શું સામાન્ય ગ્રાહકો માટે પેટ્રોલ-ડીઝલ મોંઘાં થશે?
સરકારના આ નિર્ણયને કારણે સામાન્ય વાહનચાલકોએ પેટ્રોલ કે ડીઝલના ભાવમાં તાત્કાલિક વધારો થશે તેવી ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. કારણ કે આ ટેક્સ માત્ર નિકાસ માટેના ઇંધણ પર લાગુ પડે છે. સ્થાનિક બજારમાં વેચાતા પેટ્રોલ અને ડીઝલ માટેના હાલના કરવેરામાં આ સૂચનાઓ દ્વારા કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી.
એટલે જો કોઈ વ્યક્તિ પેટ્રોલ પંપ પર વાહનમાં પેટ્રોલ કે ડીઝલ ભરાવે છે, તો માત્ર આ નિકાસ ડ્યુટી વધારાના કારણે તેને વધુ પૈસા ચૂકવવા પડશે એવું નથી. જોકે, સ્થાનિક ઇંધણના ભાવ પર આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ, ચલણ વિનિમય દર અને અન્ય પરિબળોની અસર અલગથી થઈ શકે છે.
ઓઇલ કંપનીઓના નફા પર શું અસર પડશે?
ડીઝલ અને એટીએફની નિકાસ કરતી રિફાઇનરી કંપનીઓએ હવે દરેક લિટર પર વધુ ટેક્સ ચૂકવવો પડશે. પરિણામે વિદેશમાં ઇંધણ વેચવાથી મળતા નફામાં ઘટાડો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને મોટા પ્રમાણમાં નિકાસ કરતી કંપનીઓ માટે આ વધારો મહત્વનો બની શકે છે.
બીજી તરફ, સરકારનો આશય દેશમાં ઇંધણનો પુરવઠો પૂરતો રહે અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ વધે ત્યારે કંપનીઓ માત્ર વધુ નફા માટે મોટા પ્રમાણમાં નિકાસ ન કરે તેવો છે. જોકે, કંપનીઓના વાસ્તવિક નફા પર અસર કેટલી થશે તે તેમના નિકાસના જથ્થા, આંતરરાષ્ટ્રીય વેચાણ ભાવ અને અન્ય ખર્ચ પર આધારિત રહેશે.
આગામી દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર ફરીથી નિકાસ ડ્યુટીની સમીક્ષા કરી શકે છે. તેથી આગામી પખવાડિયાની સમીક્ષા પર પણ રિફાઇનરી કંપનીઓ અને ઇંધણ બજારની નજર રહેશે.
