ભારતીય શેરબજારમાં વિદેશી રોકાણનો ધમાકો? SEBIનો મોટો નિર્ણય, FPI રજીસ્ટ્રેશન થશે વધુ સરળ!
ભારતીય શેરબજારમાં વિદેશી રોકાણને વધુ વેગ આપવા અને બજારને વધુ આકર્ષક બનાવવા માટે માર્કેટ રેગ્યુલેટર સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા એટલે કે SEBI એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPIs) માટે ભારતીય બજારમાં પ્રવેશવાની એટલે કે રજીસ્ટ્રેશન અને ઓનબોર્ડિંગની પ્રક્રિયાને સરળ તથા ઝડપી બનાવવા પર હાલ કામ ચાલી રહ્યું છે. નવી વ્યવસ્થા હેઠળ વિદેશી રોકાણકારો માત્ર 5 દિવસમાં ભારતીય બજારમાં રોકાણ કરવા માટે રજીસ્ટ્રેશન કરાવી શકે તેવી દિશામાં વિચારણા થઈ રહી છે અને હાલ લાગતા સમયને ઘટાડવા માટે નિયમોની સમીક્ષા કરવામાં આવી રહી છે.

SEBIના ચેરમેન તુહિન કાંતા પાંડેએ શુક્રવારે મુંબઈમાં યોજાયેલા એક કાર્યક્રમ દરમિયાન આ અંગે મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે રેગ્યુલેટર ટૂંક સમયમાં એક કન્સલ્ટેશન પેપર બહાર પાડશે, જેમાં FPIs માટેના વર્તમાન કમ્પ્લાયન્સ નિયમોની સમીક્ષા કરવામાં આવશે. આ સમગ્ર કવાયતનો મુખ્ય હેતુ બિનજરૂરી કાગળકામ અને જટિલ પ્રક્રિયાઓને ઘટાડવાનો છે, જેથી વધુમાં વધુ વિદેશી રોકાણકારો સરળતાથી ભારતીય શેરબજાર તરફ આકર્ષાય.
5 દિવસમાં FPI રજીસ્ટ્રેશન અને નિયમોની સમીક્ષા
SEBIના ચેરમેન તુહિન કાંતા પાંડેના જણાવ્યા મુજબ, રેગ્યુલેટરનો ઉદ્દેશ્ય વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો માટે નોંધણીની પ્રક્રિયાને વધુ સુગમ અને ઝડપી બનાવવાનો છે. તેના માટે હાલના નિયમો અને અનુપાલન સંબંધિત શરતોની ઊંડાણપૂર્વક સમીક્ષા કરવામાં આવશે અને ટૂંક સમયમાં કન્સલ્ટેશન પેપર રજૂ કરવામાં આવશે.
આ પગલાં પાછળનો મૂળ હેતુ એવી પ્રક્રિયાઓને દૂર કરવાનો છે કે જેની હવે જરૂર નથી અથવા જેના કારણે વિદેશી રોકાણકારોને અકારણ વિલંબનો સામનો કરવો પડે છે. જોકે, નિયમોને સરળ બનાવવાની સાથે રોકાણકારોના હિત અને સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા જરૂરી નિયમોને યથાવત રાખવામાં આવશે, જેથી બજારની વિશ્વસનીયતા જળવાઈ રહે.
પાંડેએ સ્પષ્ટ કર્યું કે પ્રક્રિયાઓ સરળ બનશે અને બિનજરૂરી અનુપાલનનો બોજ હળવો થશે, ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણકારોનો વ્યાપ વધશે. વિદેશી રોકાણકારોની સંખ્યા અને ભાગીદારી વધવાથી ભારતીય કંપનીઓને મૂડી એકત્ર કરવાની વધુ તકો મળશે અને દેશમાં મૂડી પ્રવાહ પણ વધુ મજબૂત બનશે.
ડિજિટલ રજીસ્ટ્રેશનથી લઈને KYC અવધિમાં વધારો
વિદેશી રોકાણકારો માટે ભારતીય બજારમાં આવવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે SEBI અગાઉ પણ અનેક સુધારાત્મક પગલાં લઈ ચૂક્યું છે. તેમાં FPI રજીસ્ટ્રેશનની પ્રક્રિયાને ડિજિટલ બનાવવી, ડિજિટલ સિગ્નેચર ધરાવતા પાવર ઓફ એટર્ની (POA) ને માન્યતા આપવી અને નેટ સેટલમેન્ટની સુવિધા પૂરી પાડવી જેવી બાબતો સામેલ છે. નેટ સેટલમેન્ટની સુવિધા મળવાથી વિદેશી રોકાણકારોનો ફંડિંગ ખર્ચ ઘટાડવામાં મદદ મળે છે.
આ ઉપરાંત, SEBIએ યોગ્યતા ધરાવતા વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો માટે KYC (Know Your Customer) ની સમીક્ષા કરવાની સમયમર્યાદામાં પણ વધારો કર્યો છે. 1 ડિસેમ્બરથી વિવિધ રોકાણકાર શ્રેણીઓના આધારે KYC રિવ્યુના સમયગાળામાં ફેરફાર લાગુ થશે.
જે રોકાણકારો માટે KYC રિવ્યુની અવધિ અગાઉ 1 વર્ષ હતી, તે વધારીને હવે 2 વર્ષ કરવામાં આવશે. જ્યારે જે રોકાણકારો માટે આ સમયગાળો 3 વર્ષ હતો, તે વધારીને 8 વર્ષ કરવામાં આવશે. આ ફેરફારથી વિદેશી રોકાણકારોને વારંવાર KYCની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું નહીં પડે, જેનાથી તેમનો સમય બચશે અને કમ્પ્લાયન્સ સંબંધિત મુશ્કેલીઓ પણ ઓછી થશે.
NRI, OCI અને વિદેશી નાગરિકો માટે ડિજિટલ ઓનબોર્ડિંગ વધુ સરળ
SEBIએ બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRIs), ઓવરસીઝ સિટીઝન ઓફ ઇન્ડિયા (OCIs) અને વિદેશી નાગરિકો માટે પણ ડિજિટલ ઓનબોર્ડિંગની પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવી છે. નવી વ્યવસ્થા હેઠળ રોકાણકારો ભારત આવ્યા વગર જ પોતાનું KYC અને રી-KYC પૂર્ણ કરી શકે છે. તેના કારણે વિદેશમાં વસતા ભારતીયો અને વિદેશી નાગરિકો માટે ભારતીય શેરબજારમાં રોકાણ કરવું અગાઉની સરખામણીમાં ઘણું સરળ બન્યું છે.

આ સાથે SEBIની SWAGAT-FI પહેલ હેઠળ અત્યાર સુધીમાં આશરે 740 FPIsએ રજીસ્ટ્રેશન કરાવ્યું છે. આ રોકાણકારો વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારોની કુલ એસેટ્સ અંડર કસ્ટડી (AUC) માં લગભગ 17 ટકા જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે.
બજારની સ્પર્ધાત્મકતા અને ભવિષ્યની અપેક્ષાઓ
વૈશ્વિક સ્તરે મૂડી આકર્ષવા માટે વિવિધ નાણાકીય કેન્દ્રો વચ્ચે સ્પર્ધા ચાલી રહી છે, ત્યારે ભારતીય બજારમાં નિયમનકારી પ્રક્રિયાઓ ઝડપી અને પારદર્શક બને તે અત્યંત મહત્વનું માનવામાં આવે છે. જો 5 દિવસમાં રજીસ્ટ્રેશનની વ્યવસ્થા અમલમાં આવે અને KYC જેવી પ્રક્રિયાઓ વધુ સરળ બને, તો નાના અને મોટા વિદેશી ફંડ્સ માટે ભારતમાં પ્રવેશવું વધુ સુવિધાજનક બનશે.
એકંદરે, SEBIના આ પ્રયાસોનો હેતુ રોકાણકારોને સુરક્ષિત વાતાવરણ આપવાની સાથે પ્રક્રિયાગત અવરોધો ઘટાડવાનો છે. તેનાથી લાંબા ગાળે ભારતીય શેરબજારની ઊંડાઈ, તરલતા અને વૈશ્વિક આકર્ષણમાં વધારો થવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી છે.
