મોબાઈલ દુશ્મન નથી, મિત્ર છે! પરીક્ષાના તણાવ વચ્ચે આ રીતે કરો સ્માર્ટફોનનો ઉપયોગ અને મેળવો ધાર્યું પરિણામ
“બોર્ડની પરીક્ષા માથે છે અને તું હજુ પણ મોબાઈલ જુએ છે!” – આ એવું વાક્ય છે જે આજકાલ લગભગ દરેક ઘરમાં સંભળાઈ રહ્યું છે. જેમ જેમ ફેબ્રુઆરી અને માર્ચ મહિનો નજીક આવે છે, તેમ તેમ વિદ્યાર્થીઓના ધબકારા વધવા લાગે છે અને સાથે જ ઘરમાં મોબાઈલ ફોનને લઈને યુદ્ધ શરૂ થઈ જાય છે. આવતા મહિનાથી ICSE, ISC અને CBSE ની બોર્ડ પરીક્ષાઓ શરૂ થવા જઈ રહી છે. આ એ સમય છે જ્યારે એકાગ્રતા (Focus), સાતત્ય (Consistency) અને શિસ્ત (Discipline) તમારી સફળતાની ચાવી બને છે.
અવારનવાર જોવામાં આવ્યું છે કે પરીક્ષાના ડરથી વાલીઓ બાળકોનો મોબાઈલ સંપૂર્ણપણે બંધ કરાવી દે છે. પરંતુ શું આ ડિજિટલ યુગમાં મોબાઈલથી સંપૂર્ણ અંતર રાખવું યોગ્ય છે? શિક્ષણ નિષ્ણાતો અને મનોવૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે મોબાઈલને દુશ્મન સમજવાને બદલે તેને ‘સ્માર્ટ લર્નિંગ ટૂલ’ તરીકે વાપરવો જોઈએ.
ડિજિટલ બેલેન્સની જરૂરિયાત: કેમ જરૂરી છે સંતુલન?
નિષ્ણાતો કહે છે કે જો કોઈ વિદ્યાર્થી નિયમિતપણે મોબાઈલનો ઉપયોગ કરતો હોય અને અચાનક તેનો ‘સ્ક્રીન ટાઈમ’ શૂન્ય કરી દેવામાં આવે, તો તે વિદ્યાર્થી તણાવ (Stress) અને બેચેની (Anxiety) નો શિકાર બની શકે છે. આજના સમયમાં મોબાઈલનો ઉપયોગ માત્ર મનોરંજન માટે જ નહીં, પણ યુટ્યુબ લેક્ચર્સ, ઓનલાઇન ક્વિઝ અને ક્વિક રિવિઝન નોટ્સ માટે પણ કરવામાં આવે છે. તેથી, જરૂર મોબાઈલ છીનવી લેવાની નહીં, પણ ‘ડિજિટલ બેલેન્સ’ બનાવવાની છે.
મોબાઈલના ઉપયોગ માટે બનાવો કડક નિયમો
અભ્યાસ દરમિયાન મોબાઈલ તમારી પ્રગતિમાં અવરોધ ન બને તે માટે વિદ્યાર્થીઓએ પોતે જ કેટલાક નિયમો નક્કી કરવા જોઈએ:
-
સાયલન્ટ મોડ છે જરૂરી: ભણતી વખતે ફોનને હંમેશા સાયલન્ટ મોડ પર રાખો અને તમારી નજરથી દૂર રાખો. દર 5 મિનિટે નોટિફિકેશન ચેક કરવાની આદત તમારી એકાગ્રતામાં 40% સુધી ઘટાડો કરે છે.
-
સોશિયલ મીડિયાની લક્ષ્મણ રેખા: એ નક્કી કરો કે તમે સોશિયલ મીડિયા (Instagram, Facebook, Snapchat) ને દિવસભરમાં માત્ર 15 થી 20 મિનિટ જ આપશો.
-
એપ્સની મદદ લો: જો તમને સોશિયલ મીડિયાનું વળગણ હોય, તો ‘ફોરેસ્ટ’ (Forest), ‘સ્ટે ફોકસ્ડ’ (Stay Focused) અથવા ‘ફ્રીડમ’ (Freedom) જેવી એપ્સનો ઉપયોગ કરો. આ એપ્સ અભ્યાસ દરમિયાન બાકીની તમામ ધ્યાન ભટકાવતી એપ્સને બ્લોક કરી દે છે.
એજ્યુકેશન અને એન્ટરટેઈનમેન્ટ વચ્ચેની દીવાલ
એજ્યુકેશન અને એન્ટરટેઈનમેન્ટ વચ્ચેની દીવાલતમારા સ્ક્રીન ટાઈમને બે સ્પષ્ટ ભાગમાં વહેંચો:
-
એકેડેમિક ટાઈમ: આ સમય માત્ર વિડિયો લેક્ચર્સ જોવા, ડાઉટ ક્લિયર કરવા કે એજ્યુકેશનલ પીડીએફ વાંચવા માટે જ હોવો જોઈએ.
-
પર્સનલ/રિલેક્સેશન ટાઈમ: આ સમય ટૂંકા બ્રેક માટે હોવો જોઈએ જેમાં તમે હળવું સંગીત સાંભળી શકો અથવા નજીકના લોકો સાથે વાત કરી શકો.
નિયમ: ક્યારેય પણ એકેડેમિક ટાઈમ દરમિયાન ચેટિંગ કે ગેમિંગ ન કરો. આનાથી તમારું મન ડાયવર્ટ થઈ જાય છે અને વાંચેલું યાદ રહેતું નથી.
‘લાઈબ્રેરી મોડ’માં અભ્યાસ કરવાની આદત પાડો
જ્યારે પણ તમે ભણવા બેસો ત્યારે તમારા રૂમને એક લાઈબ્રેરીની જેમ સમજો. લાઈબ્રેરીમાં ફોનનો ઉપયોગ વર્જિત હોય છે. ફોનને તમારા સ્ટડી ટેબલથી ઓછામાં ઓછો 5-10 ફૂટ દૂર રાખો. જેટલું શક્ય હોય તેટલું ફિઝિકલ બુક્સ અને હાથથી લખેલી નોટ્સમાંથી વાંચો. જો તમારી પાસે કોઈ મહત્વપૂર્ણ પીડીએફ હોય, તો પ્રયાસ કરો કે તેનું પ્રિન્ટ આઉટ કઢાવી લો. કાગળ પરથી વાંચવું એ માત્ર આંખોને આરામ નથી આપતું, પરંતુ મગજની યાદ રાખવાની શક્તિ (Retention Power) ને પણ વધારે છે.
એક્સપર્ટનો અભિપ્રાય: શું કહે છે કરિયર કાઉન્સેલર?
જાણીતા કરિયર કાઉન્સેલર અને મોટિવેટર અનિલ સેઠીનું માનવું છે કે પરીક્ષા સમયે વિદ્યાર્થીઓનું માનસિક સ્વાસ્થ્ય સૌથી ઉપર હોવું જોઈએ. તેઓ કહે છે, “વિદ્યાર્થીઓ કલાકો સુધી અભ્યાસ કરે છે, તેથી તેમને માનસિક આરામની જરૂર હોય છે. જે રીતે થોડું ફરવું કે રમવું ફાયદાકારક છે, તે જ રીતે નિર્ધારિત સમય માટે મોબાઈલનો ઉપયોગ તેમને તણાવમુક્ત કરી શકે છે. પરંતુ વાલીઓ દ્વારા જબરદસ્તીથી મોબાઈલ છીનવી લેવો વિદ્યાર્થીઓમાં ચીડિયાપણું અને તણાવ પેદા કરી શકે છે. શ્રેષ્ઠ એ જ છે કે વિદ્યાર્થી અને વાલી મળીને એક ટાઈમ-ટેબલ બનાવે અને તેનું કડકાઈથી પાલન કરે.”
વાલીઓ માટે કેટલાક સૂચનો
-
સંવાદ કરો, વિવાદ નહીં: બાળકો પર બૂમો પાડવાને બદલે તેમને સમજાવો કે મોબાઈલનો વધુ પડતો ઉપયોગ તેમના રિઝલ્ટ પર કેવી અસર કરી શકે છે.
-
પોતે પણ ઉદાહરણ બનો: જો તમે બાળકની સામે પોતે કલાકો સુધી ફોન ચલાવશો, તો બાળક પણ એ જ કરશે. પરીક્ષાના દિવસોમાં ઘરનું વાતાવરણ અભ્યાસલક્ષી રાખો.
-
પ્રોત્સાહિત કરો: જ્યારે બાળક નક્કી કરેલા સમયે ફોન મૂકી દે, ત્યારે તેની પ્રશંસા કરો.
નિષ્કર્ષ
બોર્ડની પરીક્ષા એ તમારા ભવિષ્યનો એક મહત્વપૂર્ણ પડાવ છે, પરંતુ તે તમારા જીવનનો અંત નથી. મોબાઈલને તમારો ‘માસ્ટર’ ન બનવા દો, પરંતુ તેને તમારો ‘ગુલામ’ બનાવીને અભ્યાસમાં મદદ લો. સાચી રણનીતિ અને ડિજિટલ શિસ્ત સાથે તમે માત્ર સારા માર્ક્સ જ નહીં લાવો, પણ તણાવમુક્ત પણ રહેશો.
