ગ્રીનલેન્ડ પર છેડાયું મહાયુદ્ધ: રશિયન વિદેશ મંત્રી લાવરોવ બોલ્યા- ‘ડેનમાર્કનો ભાગ નથી ગ્રીનલેન્ડ’, અમેરિકા અને યુરોપમાં તણાવ વધ્યો
રશિયન વિદેશ મંત્રી સેર્ગેઈ લાવરોવે ગ્રીનલેન્ડની સ્થિતિ પર એક વિવાદાસ્પદ નિવેદન આપીને વૈશ્વિક રાજકારણમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. લાવરોવે કહ્યું કે ગ્રીનલેન્ડ ડેનમાર્કનો “કુદરતી ભાગ” નથી, પરંતુ તે એક “વસાહતી વિજય” (colonial conquest) નું પરિણામ છે. લાવરોવનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ સ્વાયત્ત પ્રદેશ પર નિયંત્રણ મેળવવાની ઈચ્છા ફરી વ્યક્ત કરી છે, જેના કારણે અમેરિકા અને તેના યુરોપિયન સહયોગીઓ વચ્ચે તિરાડ ઊંડી બની છે.
લાવરોવનો મોટો પ્રહાર: ‘આ કુદરતી નહીં, વસાહતી છે’
મોસ્કોમાં એક પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન લાવરોવે કહ્યું કે ભૂતપૂર્વ વસાહતી પ્રદેશોનો મુદ્દો હવે વધુ તીવ્ર બની રહ્યો છે. તેમણે તર્ક આપ્યો કે ગ્રીનલેન્ડ ન તો નોર્વેનો કે ન તો ડેનમાર્કનો સ્વાભાવિક ભાગ હતો. લાવરોવે સ્પષ્ટ કર્યું કે જોકે રશિયા આ “ગંભીર ભૌગોલિક-રાજકીય સ્થિતિ” પર નજર રાખી રહ્યું છે, પરંતુ તેનો ગ્રીનલેન્ડની બાબતોમાં દખલ કરવાનો કે તેના પર કબજો કરવાનો કોઈ ઈરાદો નથી. તેમણે એમ પણ ઉમેર્યું કે વોશિંગ્ટન સારી રીતે જાણે છે કે રશિયાની આવી કોઈ યોજના નથી.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની સૈન્ય અને આર્થિક ધમકી
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ગ્રીનલેન્ડને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે એક “સંપૂર્ણ જરૂરિયાત” ગણાવી છે. ટ્રમ્પે તાજેતરમાં તે યુરોપિયન દેશો પર આયાત શુલ્ક (tariffs) લાદવાની જાહેરાત કરી છે જે ગ્રીનલેન્ડ પર સંભવિત અમેરિકી કબજાનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. ટ્રમ્પનો આરોપ છે કે ડેનમાર્કે છેલ્લા 20 વર્ષોથી ગ્રીનલેન્ડ પર રશિયન જોખમ અંગે નાટો (NATO) ની ચેતવણીઓને અવગણી છે. તેમણે ત્યાં સુધી કહ્યું છે કે અમેરિકા આ ક્ષેત્રને “સરળ રીતે” અથવા “મુશ્કેલ રીતે” હાંસલ કરશે, જેનાથી સૈન્ય કાર્યવાહીની આશંકા વધી ગઈ છે.
ડેનમાર્ક અને યુરોપનું કડક વલણ
ડેનમાર્કની વડાપ્રધાન મેટે ફ્રેડરિકસેને કડક વલણ અપનાવતા કહ્યું છે કે ગ્રીનલેન્ડ વેચાણ માટે નથી અને અમેરિકાની કોઈપણ સૈન્ય કાર્યવાહી “નાટો સૈન્ય ગઠબંધનનો અંત” હશે. યુરોપિયન યુનિયને પણ ટ્રમ્પની ધમકીઓની નિંદા કરી છે. એકતા બતાવતા જર્મનીએ ગ્રીનલેન્ડમાં સૈન્ય જાસૂસી ટીમ (reconnaissance team) મોકલવાની પુષ્ટિ કરી છે, અને ફ્રાન્સ પણ એક નવા યુરોપિયન સૈન્ય મિશનમાં જોડાવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે.
ગ્રીનલેન્ડ શા માટે આટલું મહત્વનું છે?
ગ્રીનલેન્ડની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ અને ત્યાં રહેલા કુદરતી સંસાધનો તેને મહાસત્તાઓના આકર્ષણનું કેન્દ્ર બનાવે છે:
- વ્યૂહાત્મક સ્થાન: તે રશિયા અને ઉત્તર અમેરિકાની વચ્ચે આવેલું છે, જે મિસાઇલ સંરક્ષણ પ્રણાલી માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
- કુદરતી સંસાધનો: અહીં દુર્લભ ખનિજો (critical minerals), તેલ અને કુદરતી ગેસનો વિશાળ ભંડાર છે, જે ભવિષ્યના અર્થતંત્ર માટે અનિવાર્ય છે.
- પીગળતો બરફ: આબોહવા પરિવર્તનને કારણે આર્કટિકનો બરફ પીગળી રહ્યો છે, જેનાથી નવા દરિયાઈ વેપાર માર્ગો ખુલી રહ્યા છે.
ગ્રીનલેન્ડના નેતા મુતે બી. એગેડેએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે “ગ્રીનલેન્ડ ગ્રીનલેન્ડિક લોકો માટે છે. અમે ન તો ડેનિશ બનવા માંગીએ છીએ કે ન તો અમેરિકન. અમે ગ્રીનલેન્ડિક રહેવા માંગીએ છીએ”. હાલમાં, ગ્રીનલેન્ડના 84% લોકો આઝાદીનું સમર્થન કરે છે, પરંતુ તેઓ આર્થિક આત્મનિર્ભરતાના અભાવને કારણે તાત્કાલિક અલગ થવા બાબતે સાવધ છે.
