ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર અને 60-દિવસની સમયમર્યાદા: ઈરાન સાથેના યુદ્ધમાં નવો કાયદાકીય વળાંક
અમેરિકાએ ઈરાન પર કરેલા આકસ્મિક હુમલાને હવે બે મહિના જેટલો સમય થઈ ગયો છે. આ યુદ્ધને કારણે આખું મધ્ય પૂર્વ અત્યારે ભડકે બળી રહ્યું છે. ઈરાને પણ વળતો પ્રહાર કરીને ગલ્ફ દેશોમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય મથકોને નિશાન બનાવ્યા છે. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ (Strait of Hormuz) પર અમેરિકાના નાકાબંધીને કારણે દુનિયાભરમાં તેલના ભાવ આસમાને પહોંચી રહ્યા છે. જોકે, અત્યારે યુદ્ધમાં કામચલાઉ યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) અમલમાં છે, પરંતુ પડદા પાછળ એક મોટો કાયદાકીય જંગ ખેલાઈ રહ્યો છે.
શું છે આ ’60-દિવસની ડેડલાઇન’?
અમેરિકાના પ્રમુખ પાસે સૈન્ય કાર્યવાહી કરવાની સત્તા છે, પરંતુ તેના પર કેટલાક કડક અંકુશો પણ છે. ‘વોર પાવર્સ રિઝોલ્યુશન ઓફ 1973’ (War Powers Resolution of 1973) મુજબ, જો પ્રમુખ કોંગ્રેસની (અમેરિકી સંસદ) મંજૂરી વગર સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ કરે, તો તેમણે સૈનિકો મોકલ્યાના 48 કલાકની અંદર કોંગ્રેસને તેની જાણ કરવી પડે છે.
સૌથી મહત્વનો નિયમ એ છે કે આવી સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ થયાના 60 દિવસની અંદર પ્રમુખે કાં તો કોંગ્રેસ પાસેથી યુદ્ધ ચાલુ રાખવાની સત્તાવાર મંજૂરી લેવી પડે અથવા સૈન્ય પાછું ખેંચી લેવું પડે. આ સમયમર્યાદા પૂરી થયા બાદ સૈનિકોની સુરક્ષા માટે વધારાના 30 દિવસ મળી શકે છે, પરંતુ તે માત્ર પીછેહઠ કરવા માટે જ હોય છે.
યુદ્ધવિરામ અને ‘ક્લોક પોઝ’નો વિવાદ
ટ્રમ્પ સરકારના સંરક્ષણ સચિવ પીટ હેગસેથે તાજેતરમાં સેનેટ આર્મ્ડ સર્વિસિસ કમિટી સમક્ષ એક ચોંકાવનારો તર્ક રજૂ કર્યો છે. તેમણે દલીલ કરી છે કે અત્યારે ઈરાન સાથે યુદ્ધવિરામ અમલમાં છે, તેથી 60 દિવસની આ સમયમર્યાદા ‘થંભી’ (Pause) ગઈ છે. વહીવટીતંત્રનું માનવું છે કે જ્યાં સુધી લડાઈ બંધ છે, ત્યાં સુધી આ કાયદાકીય ઘડિયાળ આગળ વધશે નહીં અને તેમને કોંગ્રેસની મંજૂરી લેવાની જરૂર નથી.
જોકે, ડેમોક્રેટિક સાંસદો આ દલીલ સાથે જરાય સહમત નથી. સેનેટર ટિમ કેને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કાયદામાં આવી કોઈ ‘પોઝ’ (Pause) ની જોગવાઈ નથી. વિપક્ષનું માનવું છે કે ટ્રમ્પ સરકાર કાયદાની છટકબારી શોધીને કોંગ્રેસની સત્તાને નજરઅંદાજ કરી રહી છે.
સમયમર્યાદાની તારીખ પર મતભેદ
કોંગ્રેસના સભ્યોમાં પણ આ ડેડલાઇન કઈ તારીખે પૂરી થાય છે તેને લઈને મૂંઝવણ છે:
29 એપ્રિલ: કેટલાક સાંસદો માને છે કે જે દિવસે વાસ્તવિક લડાઈ શરૂ થઈ, તે દિવસથી ગણતરી કરતા સમયમર્યાદા 29 એપ્રિલે જ પૂરી થઈ ગઈ છે.
1 મે: અન્ય કેટલાક લોકો કાયદાના શબ્દોને ટાંકીને કહે છે કે જે દિવસે વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા કોંગ્રેસને સત્તાવાર જાણ કરવામાં આવી, તે દિવસથી ગણતરી થાય તો ડેડલાઇન 1 મે (આજે) ના રોજ પૂરી થાય છે.
કેટલાક રિપબ્લિકન સભ્યોનું તો એવું પણ માનવું છે કે રાષ્ટ્રપતિ પોતાની રીતે આ સમયમર્યાદા 90 દિવસ સુધી લંબાવી શકે છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું વલણ અને ‘ડીલ’નો દાવો
પ્રમુખ ટ્રમ્પે હંમેશની જેમ આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. પત્રકારો સાથે વાત કરતા તેમણે કહ્યું કે, “કોંગ્રેસ વારંવાર વોર પાવરની વાત કરીને મારા હાથ બાંધવાનો પ્રયાસ કરે છે.” રસપ્રદ વાત એ છે કે ટ્રમ્પ આ સંઘર્ષને ‘યુદ્ધ’ (War) કહેવા તૈયાર નથી. તેમનો દાવો છે કે અમેરિકાએ ઈરાનની નૌકાદળ અને વાયુસેનાને લગભગ ખતમ કરી નાખી છે અને તેમના પરમાણુ મથકોને ‘નેસ્તનાબૂદ’ કરી દીધા છે.
ટ્રમ્પે વધુમાં ઉમેર્યું કે, “ઈરાન અત્યારે સમજૂતી કરવા માટે તલપાપડ છે. તેમની અર્થવ્યવસ્થા અને લશ્કરી તાકાત પડી ભાંગી છે. હું ઈરાન સાથે મોટી ડીલ કરવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યો છું, અને આવામાં કોંગ્રેસના હસ્તક્ષેપથી વાટાઘાટોમાં અડચણ આવે છે.”
આગળ શું થઈ શકે?
જો આ 60 દિવસની સમયમર્યાદાનો વિવાદ કોર્ટમાં પહોંચે છે, તો તે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર માટે મોટી મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. જો યુદ્ધવિરામ તૂટે છે અને ફરી લડાઈ શરૂ થાય છે, તો ટ્રમ્પ પાસે કોંગ્રેસની મંજૂરી લીધા વગર યુદ્ધ ચાલુ રાખવાનો કોઈ કાયદાકીય આધાર રહેશે નહીં.
બીજી તરફ, જો ટ્રમ્પ ખરેખર ઈરાન સાથે કોઈ ‘નવી ડીલ’ કરવામાં સફળ રહે છે, તો કદાચ આ કાયદાકીય ગૂંચવણ આપોઆપ ઉકલી જશે. પરંતુ અત્યારે તો, ઈરાન સાથેની આ લડાઈ સરહદોની સાથે સાથે અમેરિકાના કાયદાકીય ચોપડાઓમાં પણ લડાઈ રહી છે.
