શોપિંગ સ્માર્ટલી: ક્રેડિટ કાર્ડ હપ્તા (EMI) કે ‘Buy Now Pay Later’? પસંદગી કરતા પહેલા આટલું ખાસ જાણો.
ભારતમાં તહેવારોની મોસમ આવતાની સાથે જ બજારોમાં રોનક વધી જાય છે. દિવાળી હોય, નવરાત્રિ હોય કે હોળી, લોકો નવા કપડાં, ગેજેટ્સ અને ઘરવખરીની વસ્તુઓ ખરીદવા માટે ઉત્તુર હોય છે. જોકે, આ મોજ-મસ્તી અને શોપિંગની વચ્ચે ખિસ્સા પર મોટો બોજ ન પડે તે માટે સ્માર્ટ ફાઇનાન્સિંગ વિકલ્પો શોધવા ખૂબ જરૂરી છે. આજના ડિજિટલ યુગમાં ‘ક્રેડિટ કાર્ડ EMI’ અને ‘Buy Now Pay Later’ (BNPL) એ બે એવા હથિયારો છે જે મધ્યમ વર્ગના પરિવારોને તેમની ઈચ્છાઓ પૂરી કરવામાં મદદ કરે છે. ચાલો સમજીએ કે આ બંને વિકલ્પો શું છે અને તમારા માટે કયું શ્રેષ્ઠ છે.
ક્રેડિટ કાર્ડ EMI: મોટી ખરીદી માટે ભરોસાપાત્ર સાથી
ક્રેડિટ કાર્ડ EMI (Equated Monthly Installment) એ એક એવી સુવિધા છે જ્યાં તમે તમારા ક્રેડિટ કાર્ડથી કરેલી મોટી ખરીદીને નાની નાની માસિક કિસ્તોમાં વિભાજિત કરી શકો છો. ધારો કે તમારે 70,000 રૂપિયાનો નવો સ્માર્ટફોન લેવો છે, પરંતુ એકસાથે આટલા પૈસા આપવા તમારા બજેટને ખોરવી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, બેંક તમને આ રકમને 6, 12 કે 24 મહિનાના EMI માં ફેરવવાનો વિકલ્પ આપે છે.
ક્રેડિટ કાર્ડ EMI ના બે મુખ્ય પ્રકારો છે. પ્રથમ, ‘નો-કોસ્ટ EMI’ (No-Cost EMI), જેમાં તમારે વસ્તુની કિંમત સિવાય કોઈ વધારાનું વ્યાજ ચૂકવવું પડતું નથી. બીજું, વ્યાજ સાથેનું EMI, જેમાં બેંક વાર્ષિક 13% થી 18% જેટલું વ્યાજ વસૂલે છે. ક્રેડિટ કાર્ડ EMI નો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તે તમારી ક્રેડિટ લિમિટનો ઉપયોગ કરે છે, જેનાથી તમારે અલગથી કોઈ લોન લેવાની જરૂર પડતી નથી. વળી, સમયસર હપ્તા ભરવાથી તમારો ક્રેડિટ સ્કોર (CIBIL Score) પણ મજબૂત બને છે, જે ભવિષ્યમાં હોમ લોન કે કાર લોન લેતી વખતે કામ આવે છે.
Buy Now Pay Later (BNPL): નાની જરૂરિયાતો અને યુવાનોની પસંદ
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ‘Buy Now Pay Later’ એટલે કે ‘અત્યારે ખરીદો અને પછી ચૂકવો’ મોડલ ખૂબ જ લોકપ્રિય બન્યું છે. આ એક પ્રકારની શોર્ટ-ટર્મ ક્રેડિટ સુવિધા છે જે ફ્લિપકાર્ટ (Flipkart Pay Later), એમેઝોન (Amazon Pay Later) અથવા ઝેસ્ટમની (ZestMoney) જેવી એપ્સ દ્વારા આપવામાં આવે છે. BNPL નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એવા લોકોને ધિરાણ પૂરું પાડવાનો છે જેમની પાસે ક્રેડિટ કાર્ડ નથી અથવા જેમનો ક્રેડિટ ઇતિહાસ નવો છે.
BNPL માં સામાન્ય રીતે તમને 15 થી 30 દિવસનો વ્યાજમુક્ત સમય મળે છે. જો તમે આ સમયગાળામાં પૈસા પાછા આપી દો છો, તો તમારે એક પણ રૂપિયો વધારાનો ચૂકવવો પડતો નથી. આ સુવિધા કપડાંની ખરીદી, ઓનલાઈન ફૂડ ઓર્ડર અથવા નાના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ આઈટમ્સ માટે શ્રેષ્ઠ છે. BNPL ની પ્રક્રિયા અત્યંત ઝડપી છે અને તેમાં ક્રેડિટ કાર્ડ જેવી લાંબી ડોક્યુમેન્ટેશન પ્રોસેસ હોતી નથી. જોકે, અહીં એક વાત ખાસ યાદ રાખવી કે જો તમે નિર્ધારિત સમય પછી પેમેન્ટ કરવામાં મોડું કરો છો, તો તેના પર લાગતો પેનલ્ટી ચાર્જ ખૂબ જ ઊંચો હોઈ શકે છે.
બંને વચ્ચેનો તફાવત અને પસંદગી કેવી રીતે કરવી?
ક્રેડિટ કાર્ડ EMI અને BNPL વચ્ચે પસંદગી કરતી વખતે તમારે તમારી ખરીદીની રકમ અને તમારી આર્થિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ. ક્રેડિટ કાર્ડ EMI એ લાંબા ગાળાના આયોજન માટે છે. જો તમે એર કંડિશનર, ફ્રીજ કે મોંઘા લેપટોપ જેવી વસ્તુઓ ખરીદવા માંગતા હોવ, તો ક્રેડિટ કાર્ડ EMI વધુ સુરક્ષિત અને ફાયદાકારક છે કારણ કે તેમાં તમને 2 વર્ષ સુધીનો સમય મળી શકે છે.
બીજી તરફ, જો તમારી ખરીદી 5,000 થી 10,000 રૂપિયાની વચ્ચે છે અને તમે જાણો છો કે આવતા મહિને પગાર આવતા જ તમે તે રકમ ચૂકવી શકશો, તો BNPL શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. BNPL માં ઘણીવાર ક્રેડિટ કાર્ડ જેટલા રિવોર્ડ પોઈન્ટ્સ મળતા નથી, પરંતુ તેની સરળતા તેને લોકપ્રિય બનાવે છે. જોકે, બંને કિસ્સામાં શિસ્ત (Discipline) અનિવાર્ય છે. જો તમે EMI કે BNPL ના હપ્તા ચૂકવવામાં નિષ્ફળ જાઓ છો, તો તે તમારા ક્રેડિટ રિપોર્ટ પર કાયમી ડાઘ લગાડી શકે છે. તહેવારોમાં ડિસ્કાઉન્ટની લાલચમાં આવીને તમારી ક્ષમતા કરતા વધારે ઉધાર લેવું એ આર્થિક જોખમ નોતરી શકે છે. હંમેશા તમારી આવક અને ખર્ચ વચ્ચે સંતુલન જાળવીને જ આ સુવિધાઓનો લાભ લેવો જોઈએ.
