નકલી રાશન કાર્ડ અને ડુપ્લિકેટ જોબ કાર્ડ પર તવાઈ: સરકારે બચાવ્યા કરોડો રૂપિયા!
ભારત સરકારની કલ્યાણકારી યોજનાઓના અમલીકરણમાં ‘ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર’ (DBT) એક ક્રાંતિકારી પગલું સાબિત થયું છે. તાજેતરના સરકારી આંકડાઓ દર્શાવે છે કે આ સિસ્ટમે માત્ર ગરીબો સુધી સીધો લાભ પહોંચાડવામાં જ મદદ નથી કરી, પરંતુ સરકારી નાણાંની જે બરબાદી થતી હતી, તેને પણ મોટા પાયે અટકાવી છે.
૮૩,૦૬૪ કરોડની બચત: એક મોટી સિદ્ધિ
સરકારના તાજા આંકડાઓ મુજબ, માત્ર નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫માં જ DBT સિસ્ટમ દ્વારા સબસિડી અને અન્ય કલ્યાણકારી લાભોમાં થતી ૮૩,૦૬૪ કરોડ રૂપિયાની લીકેજ અટકાવવામાં સફળતા મળી છે. આ બચતને કારણે કેન્દ્ર સરકારની કુલ બચત ૫.૧૪ લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગઈ છે. આટલી મોટી બચતથી સરકારના ફાયનાન્સ મેનેજરોને હવે એવો ફાયદો થયો છે કે તેઓ સરકારી તિજોરી પર વધારાનો બોજ નાખ્યા વિના, ખરેખર જરૂરિયાતમંદ લોકો માટે વધુ કલ્યાણકારી યોજનાઓ પાછળ નાણાં ખર્ચી શકે છે.
તુલનાત્મક રીતે જોઈએ તો, ૨૦૧૫ થી ૨૦૨૫ વચ્ચે DBT દ્વારા થયેલી કુલ બચત એ છેલ્લા પાંચ વર્ષોમાં ‘મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી યોજના’ (G-RAM-G) પર થયેલા લગભગ ૪.૫ લાખ કરોડ રૂપિયાના ખર્ચ કરતા પણ વધુ છે.
ક્યાંથી આવી આટલી મોટી બચત?
આ ૫.૧૪ લાખ કરોડ રૂપિયાની કુલ બચતમાં વિવિધ ક્ષેત્રોનો ફાળો નોંધપાત્ર છે:
-
પબ્લિક ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સિસ્ટમ (PDS): કુલ બચતના લગભગ ૬૧ ટકા એટલે કે ૩.૧૩ લાખ કરોડ રૂપિયા માત્ર PDS એટલે કે રાશન વ્યવસ્થામાંથી આવ્યા છે. સરકારે ૬.૩૬ કરોડ (૬૩.૬ મિલિયન) નકલી અને ડુપ્લિકેટ રાશન કાર્ડ સિસ્ટમમાંથી દૂર કર્યા છે.
-
મનરેગા (G-RAM-G): ૧.૩૨ કરોડ (૧૩.૨ મિલિયન) નકલી અને ડુપ્લિકેટ જોબ કાર્ડ હટાવવાથી સરકારી તિજોરીમાં ૭૪,૮૮૮ કરોડ રૂપિયાની બચત થઈ છે.
-
LPG સબસિડી: ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૫ સુધીમાં ૪૦.૯ મિલિયન નકલી લાભાર્થીઓ અને ૨૩.૮ મિલિયન એવા ગ્રાહકોને સિસ્ટમમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા જેઓ સબસિડી લેવાને પાત્ર નહોતા અથવા જેમણે સ્વેચ્છાએ સબસિડી છોડી દીધી હતી. આનાથી કુલ ૭૪,૦૩૧ કરોડ રૂપિયાની બચત થઈ છે.
PM-KISAN અને ફર્ટિલાઇઝર ક્ષેત્રે સુધારો
DBT માત્ર રાશન કે રોજગાર પૂરતું મર્યાદિત નથી. PM-KISAN યોજનામાં પણ સરકારે ૨૧.૧૭ મિલિયન અયોગ્ય લાભાર્થીઓને દૂર કરીને ૨૨,૧૦૬ કરોડ રૂપિયા બચાવ્યા છે. તે જ રીતે, ખાતર (ફર્ટિલાઇઝર) ના વેચાણમાં પણ વધુ પડતા રિટેલ વેચાણ પર અંકુશ મેળવીને ૧૮,૭૦૦ કરોડ રૂપિયાની બચત કરવામાં આવી છે.
મોદી સરકાર અને DBT નો વ્યાપ
૨૦૧૫માં સત્તામાં આવ્યા બાદ, નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળની એનડીએ સરકારે DBT ના વ્યાપને સતત વધાર્યો છે. તેના આંકડાઓ ખૂબ જ પ્રભાવશાળી છે:
-
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬માં ૩૨૮ યોજનાઓ હેઠળ DBT ટ્રાન્સફરનો આંકડો ૭.૫૧ લાખ કરોડ રૂપિયાના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયો છે.
-
૨૦૧૫ થી અત્યાર સુધીમાં, લાભાર્થીઓના બેંક ખાતામાં રોકડ રકમ તેમજ અનાજ અને ખાતર જેવા સામાન સ્વરૂપે કુલ ૫૧.૫ લાખ કરોડ રૂપિયા સીધા પહોંચાડવામાં આવ્યા છે.
અર્થતંત્ર પર શું થઈ અસર?
DBT ને અપનાવવાથી માત્ર ભ્રષ્ટાચાર જ ઘટ્યો છે તેમ નથી, પરંતુ સરકારી ખર્ચની કાર્યક્ષમતામાં પણ મોટો સુધારો થયો છે. સમયસર ફંડ જાહેર કરવા અને લીકેજ પર કડક નિયંત્રણ રાખવાને કારણે સરકારને હવે ઓછી કિંમતે લોન લેવામાં પણ મદદ મળી છે. આ બચતને કારણે જ કોવિડ પછીના સમયમાં કેન્દ્ર સરકારના મૂડીગત ખર્ચ (કેપિટલ એક્સપેન્ડિચર) માં અનેકગણો વધારો શક્ય બન્યો છે, જે દેશના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
