બેંક ફ્રોડ સામે હવે ગ્રાહક સુરક્ષિત! જાણો કેવી રીતે ૪૫ દિવસમાં મેળવશો ન્યાય અને રિફંડ
આજના ડિજિટલ યુગમાં ઓનલાઈન ટ્રાન્ઝેક્શન જેટલું સરળ બન્યું છે, તેટલું જ સાયબર ગુનેગારોનું જોખમ પણ વધ્યું છે. ઘણીવાર લોકો સાવધાની રાખવા છતાં છેતરપિંડીનો શિકાર બની જાય છે. ગ્રાહકોની આ મૂંઝવણને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ ડિજિટલ ફ્રોડ સંબંધિત નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. હવે જો તમે કોઈ ઓનલાઈન છેતરપિંડી અથવા ડરાવી-ધમકાવીને કરવામાં આવેલા ટ્રાન્ઝેક્શનનો શિકાર બનો છો, તો તેની ભરપાઈ કરવાની જવાબદારી બેંકની રહેશે.
ફ્રોડના કિસ્સામાં ૨૫,૦૦૦ રૂપિયા સુધીનું વળતર
RBI ના નવા નિયમો મુજબ, જો કોઈ ગ્રાહક છેતરપિંડીનો ભોગ બને અને તેને ૫૦,૦૦૦ રૂપિયા સુધીનું નુકસાન થાય, તો તે વળતર મેળવવા માટે પાત્ર છે. આ કિસ્સામાં પીડિતને તેના કુલ નુકસાનના ૮૫% જેટલી રકમ પાછી મળી શકે છે, જેની મહત્તમ મર્યાદા ૨૫,૦૦૦ રૂપિયા નક્કી કરવામાં આવી છે. જોકે, ગ્રાહકે એ વાતનું ધ્યાન રાખવું પડશે કે આ જીવનકાળમાં માત્ર એક જ વાર મળતી સુવિધા છે.
કયા કયા કિસ્સાઓ સુરક્ષાના દાયરામાં આવશે?
RBI એ આ નિયમોને અત્યંત વ્યાપક બનાવ્યા છે. હવે માત્ર સામાન્ય હેકિંગ જ નહીં, પરંતુ નીચે મુજબના કિસ્સાઓ પણ આ સુરક્ષા હેઠળ આવશે:
-
ક્રેડેન્શિયલ્સની ચોરી: જો કોઈ ત્રીજી વ્યક્તિએ તમારા પાસવર્ડ કે OTP ચોરીને તમારી જાણ બહાર વ્યવહાર કર્યો હોય.
-
ધમકી કે દબાણ: જો કોઈ ગ્રાહકને ડરાવી-ધમકાવીને કે મજબૂરીમાં ટ્રાન્ઝેક્શન કરવા મજબૂર કરવામાં આવ્યો હોય, તો તેને પણ આ સુરક્ષા કવચ હેઠળ રાખવામાં આવશે.
ફરિયાદના નિકાલ માટે સમયમર્યાદા
અગાઉ ગ્રાહકોની ફરિયાદો મહિનાઓ સુધી બેંકમાં પડી રહેતી હતી, પરંતુ હવે તેમ નહીં ચાલે. નવા નિયમ મુજબ:
-
ઘરેલું ફ્રોડ: ભારતમાં થયેલા ડિજિટલ ફ્રોડના કિસ્સામાં બેંકોએ ૪૫ દિવસની અંદર તપાસ પૂર્ણ કરીને જવાબદારી નક્કી કરવી પડશે.
-
વિદેશી ટ્રાન્ઝેક્શન: જો મામલો આંતરરાષ્ટ્રીય (ક્રૉસ-બોર્ડર) ટ્રાન્ઝેક્શનનો હોય, તો બેંકને ૬૦ દિવસનો સમય આપવામાં આવ્યો છે.
-
જો બેંક નિર્ધારિત સમયમાં તપાસ પૂરી ન કરી શકે, તો તેમણે ગ્રાહકને તેની પાછળનું નક્કર કારણ જણાવવું પડશે.
ક્રેડિટ કાર્ડ યુઝર્સ માટે ખાસ રાહત
ક્રેડિટ કાર્ડ વપરાશકર્તાઓ માટે પણ RBI એ મહત્વના સુરક્ષા પગલાં લીધાં છે:
-
શેડો રિવર્સલ (Shadow Reversal): જો ક્રેડિટ કાર્ડમાં કોઈ ફ્રોડ થાય, તો બેંકે ફરિયાદ મળ્યાના ૫ દિવસની અંદર વિવાદિત રકમ જેટલું ‘અસ્થાયી ક્રેડિટ’ ગ્રાહકના ખાતામાં જમા કરાવવું પડશે.
-
SMS એલર્ટ: RBI એ તમામ બેંકો માટે ૫૦૦ રૂપિયા કે તેથી વધુના દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન પર ત્વરિત SMS એલર્ટ મોકલવાનું ફરજિયાત કર્યું છે. આનાથી એવા લોકોને પણ સુરક્ષા મળશે જેઓ સ્માર્ટફોન કે ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરતા નથી.
ગ્રાહકો માટે કેટલીક સલાહ
RBI ના આ નિયમો ગ્રાહકોને એક મોટી સુરક્ષા પૂરી પાડે છે, પરંતુ જાગૃતિ એ જ શ્રેષ્ઠ બચાવ છે. હંમેશા ધ્યાન રાખો:
૧. અજાણી લિંક પર ક્લિક ન કરો.
૨. તમારો OTP કે પાસવર્ડ કોઈની સાથે શેર ન કરો.
૩. તમારા બેંક એકાઉન્ટમાં રજિસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર અપડેટ રાખો જેથી SMS એલર્ટ મળી શકે. ૪. જો કોઈ શંકાસ્પદ વ્યવહાર જણાય, તો ત્વરિત બેંકને જાણ કરો જેથી ‘શેડો રિવર્સલ’નો લાભ મળી શકે.
