બેંકમાં પૈસા જમા કરાવનારાઓ અને લોન લેનારાઓ ખાસ વાંચે! નાણાં મંત્રીએ 7 મોટા મુદ્દાઓ પર આપ્યો ભાર
ભારતને વર્ષ ૨૦૪૭ સુધીમાં વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવાના વિઝન સાથે દેશના બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં અમૂલચૂલ પરિવર્તન લાવવા માટે કેન્દ્ર સરકાર એક મોટું પગલું ભરવા જઈ રહી છે. નવી દિલ્હી ખાતે આયોજિત ‘પીએસબી કોન્ફ્લુઅન્સ ૨૦૨૬’ (PSB Confluence 2026) ના પ્રથમ દિવસે દેશના નાણાં મંત્રી શ્રીમતી નિર્મળા સીતારામને જાહેરાત કરી હતી કે સરકાર ટૂંક સમયમાં જ બેંકિંગ ક્ષેત્ર માટે એક ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિ (High-Level Committee on Banking) ની રચના અંગેની અધિકૃત જાહેરાત કરશે.
આ સમિતિ દેશના બેંકિંગ અને નાણાકીય માળખાને ભારતના ભવિષ્યના આર્થિક ગ્રોથ પ્લાન સાથે જોડવાનું અને ક્ષેત્રને વધુ મજબૂત બનાવવાનું કાર્ય કરશે. નાણાં મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો (PSBs) એ વિતેલા સમયમાં અનેક પડકારોનો સામનો કરીને જે રીતે પોતાની સંપત્તિની ગુણવત્તા (Asset Quality) માં સુધારો કર્યો છે, તેને જોતા બેંકિંગ સુધારાઓ પર વાત કરવાનો આનાથી વધુ ઉત્તમ સમય કોઈ હોઈ શકે નહીં.
“વિકસિત ભારત માટે બેંકિંગ વિશે વાત કરવાનો આ જ શ્રેષ્ઠ સમય”
પોતાના સંબોધનમાં નાણાં મંત્રી નિર્મળા સીતારામને બેંકિંગ ક્ષેત્રની સફળતા અને રિકવરીની મુક્તકંઠે પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે બેંકરોના પ્રયાસોને બિરદાવતા કહ્યું કે, “વિકસિત ભારત ૨૦૪૭ ના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવા માટે બેંકિંગ ક્ષેત્રની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. તમે સૌ જે મુશ્કેલ તબક્કામાંથી પસાર થયા છો, તેમાંથી બહાર નીકળીને બેંકોએ સુધારાના માર્ગે જે ગતિ પકડી છે, તે ખરેખર સરાહનીય છે. આજે જ્યારે બેંકોની બેલેન્સ શીટ મજબૂત બની છે, ત્યારે દેશના વિકાસને નવી ઊંચાઈએ લઈ જવા માટે બેંકિંગ ક્ષેત્ર વિશે ચર્ચા કરવાનો આ સુવર્ણ સમય છે.”
તેમણે ઉમેર્યું હતું કે એકવાર આ ઉચ્ચ સ્તરીય કમિટી પોતાની ભલામણો અને ભવિષ્યનો રોડમેપ રજૂ કરશે, ત્યારબાદ સરકાર ભારતીય અર્થતંત્રની ઝડપને વધારવા માટે તાત્કાલિક ધોરણે જરૂરી નીતિવિષયક નિર્ણયો લેશે.
બેંકિંગ સુધારા માટેના ૭ મુખ્ય વિષયો (Themes)
નાણાકીય સેવા વિભાગ (DFS – Department of Financial Services) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા ગહન મંથન બાદ આ સમિતિ માટે મુખ્ય સાત વિષયો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. નાણાં મંત્રીએ આ મહત્વપૂર્ણ વિષયો પસંદ કરવા બદલ ડીએફએસની ટીમને વિશેષ શ્રેય આપ્યો હતો.
આ સમિતિ મુખ્યત્વે નીચે મુજબના સાત ક્ષેત્રો પર પોતાનું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે અને ભલામણો આપશે:
૧. ડિપોઝિટ મોબિલાઇઝેશન (Deposit Mobilisation): તાજેતરના સમયમાં બેંકો માટે ડિપોઝિટ (થાપણો) એકત્ર કરવી એક પડકાર બની રહી છે, ત્યારે નવીન પદ્ધતિઓ દ્વારા વધુમાં વધુ બચતકર્તાઓને બેંકિંગ સિસ્ટમ સાથે જોડવા.
૨. યુવાનો માટે બેંકિંગ (Banking for Youth): દેશની નવી પેઢી અને યુવાનોની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને અદ્યતન ડિજિટલ બેંકિંગ સેવાઓ અને નાણાકીય ઉત્પાદનો તૈયાર કરવા.
૩. ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સાયકલ (Investment Cycle): દેશમાં ખાનગી અને સરકારી રોકાણને વેગ આપવા માટે બેંકો દ્વારા ધિરાણ આપવાની પ્રક્રિયાને સરળ અને ઝડપી બનાવવી.
૪. કૃષિ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (Agriculture Infrastructure): ખેતી ક્ષેત્રે આધુનિક ટેકનોલોજી અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે જરૂરી ધિરાણ પૂરું પાડવું, જેથી ખેડૂતોની આવકમાં વધારો થઈ શકે.
૫. પ્રાધાન્યતા ક્ષેત્ર ધિરાણ (Priority Sector Lending – PSL): સમાજના નાના અને વંચિત વર્ગો, લઘુ ઉદ્યોગો (MSME) અને મહિલા સાહસિકો સુધી ધિરાણ સરળતાથી પહોંચાડી શકાય તેવા નિયમોની સમીક્ષા કરવી.
૬. ગ્લોબલ કેપેસિટી સેન્ટર્સ (Global Capacity Centres – GCC): ભારતમાં સ્થપાઈ રહેલા વૈશ્વિક ક્ષમતા કેન્દ્રોને બેંકિંગ અને ફોરેક્સ સંબંધિત વિશેષ સુવિધાઓ પૂરી પાડવી.
૭. ક્રેડિટ કાર્ડ બિઝનેસનું પુનઃમૂલ્યાંકન (Reimagining Credit Card Business): વધતા જતા ડિજિટલ પેમેન્ટ્સના યુગમાં ક્રેડિટ કાર્ડ બિઝનેસને વધુ સુરક્ષિત, સુલભ અને ગ્રાહક-સાનુકૂળ બનાવવો.
કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ માં મૂકાયો હતો પાયો
ઉલ્લેખનીય છે કે આ ઉચ્ચ સ્તરીય બેંકિંગ સમિતિની રચનાનો મૂળ પ્રસ્તાવ કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ માં મૂકવામાં આવ્યો હતો. નાણાં મંત્રીએ બજેટ ભાષણ દરમિયાન જ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે દેશના આર્થિક વિકાસના લક્ષ્યોને હાંસલ કરવા માટે બેંકિંગ ક્ષેત્રનું સક્ષમ હોવું અનિવાર્ય છે.
બજેટમાં કરવામાં આવેલી આ જાહેરાત બાદ હવે સરકારે તેને અમલમાં મૂકવાની દિશામાં ઝડપી કાર્યવાહી શરૂ કરી દીધી છે. આ કમિટી બેંકિંગ ક્ષેત્રના વર્તમાન નિયમો, પડકારો અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતોનું ઊંડાણપૂર્વક પૃથ્થકરણ કરશે અને ટૂંક સમયમાં પોતાનો રિપોર્ટ રજૂ કરશે.
ભારતીય અર્થતંત્ર પર આ સુધારાની શું અસર પડશે?
વિશ્વભરમાં જ્યારે આર્થિક અસ્થિરતાનું વાતાવરણ છે, ત્યારે ભારતનું બેંકિંગ ક્ષેત્ર અત્યંત મજબૂત સ્થિતિમાં ઊભું છે. નોન-પરફોર્મિંગ એસેટ્સ (NPA) માં આવેલો ઐતિહાસિક ઘટાડો અને બેંકોના નફામાં થયેલો વધારો એ વાતની સાબિતી છે કે ભારતીય બેંકો હવે નવી ઊંચાઈઓ આંબવા માટે તૈયાર છે.
આ કમિટીની ભલામણોથી નીચે મુજબના મોટા ફાયદા થવાની અપેક્ષા છે:
-
આર્થિક વૃદ્ધિને વેગ: ઉદ્યોગો અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સને સરળતાથી લોન મળવાથી દેશના જીડીપી (GDP) ગ્રોથને ટેકો મળશે.
-
ગ્રાહક સેવાઓમાં સુધારો: સામાન્ય ગ્રાહકો માટે ડિજિટલ બેંકિંગ, ક્રેડિટ કાર્ડ અને થાપણ યોજનાઓ વધુ સુરક્ષિત અને ફાયદાકારક બનશે.
-
રોજગારીની તકો: નવીન બેંકિંગ મોડેલ્સ અને ગ્લોબલ કેપેસિટી સેન્ટર્સના વિકાસથી નાણાકીય ક્ષેત્રે લાખો નવી નોકરીઓનું સર્જન થશે.
