શું સસ્તી થશે ખાંડ? સરકારના આ કડક પગલાથી બજારમાં આવશે મોટો બદલાવ
દેશભરમાં આજકાલ ખાંડના ભાવમાં સતત થઈ રહેલા વધારાએ સામાન્ય જનતાની સાથે-સાથે સરકારની પણ ચિંતા વધારી દીધી છે. ઘરેલુ બજારમાં ખાંડના સતત વધી રહેલા ભાવ પર કાબૂ મેળવવા અને તેની પૂરતી ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે હવે કેન્દ્ર સરકાર એક મોટું પગલું ભરવા પર વિચાર કરી રહી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી ઓક્ટોબરથી શરૂ થનારી નવી ખાંડની સિઝનને લઈને સરકાર શેરડીમાંથી ઇથેનોલનું ઉત્પાદન મર્યાદિત કરવા અથવા તેના પર સંપૂર્ણપણે અસ્થાયી રોક લગાવવાના વિકલ્પો પર ગંભીરતાથી વિચાર કરી રહી છે.
સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે ઘરેલુ બજારમાં ખાંડની અછત ન સર્જાય, સપ્લાય સારી રહે અને રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચેલા ભાવને નીચે લાવી શકાય. આવો જાણીએ આ વિસ્તૃત અહેવાલમાં કે સરકારના આ સંભવિત પગલા પાછળનું અસલી કારણ શું છે અને તેનાથી બજાર પર શું અસર પડશે.
એક મહિનામાં ખાંડના ભાવમાં આવ્યો 10%નો ઉછાળો
છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં, છૂટક અને જથ્થાબંધ બજારોમાં ખાંડના ભાવમાં તીવ્ર વધારો જોવા મળ્યો છે. ડેટા સૂચવે છે કે માત્ર એક મહિનામાં ખાંડના ભાવમાં આશરે 10%નો નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, જે તેમને રેકોર્ડ ઉચ્ચ સ્તરે ધકેલી રહ્યો છે.
આ બેકાબૂ તેજી પાછળ કેટલાક મુખ્ય કારણો જવાબદાર માનવામાં આવે છે:
-
તહેવારોની સિઝનની માંગ: આગામી મહિનાઓમાં ઘણા મોટા તહેવારો આવી રહ્યા છે, જેના કારણે બજારમાં ખાંડની માંગ અચાનક ખૂબ વધી જાય છે.
-
ઓછા વરસાદની અસર: દેશના મુખ્ય શેરડી ઉત્પાદક રાજ્યો જેવા કે મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકમાં આ વર્ષે ચોમાસા દરમિયાન ઓછો વરસાદ થયો છે. આ વેધર કંડિશનને કારણે આગામી સિઝનમાં શેરડી અને ખાંડના બમ્પર ઉત્પાદનને લઈને આશંકાઓ અને ચિંતાઓ પેદા થઈ છે.
સરકાર સામે સૌથી મોટો પડકાર: પૂરતી ઉપલબ્ધતા
કેન્દ્ર સરકાર સામે આ વખતે સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા એ છે કે તહેવારોની સિઝન અને સામાન્ય દિવસોમાં દેશના સામાન્ય નાગરિકો માટે ખાંડની કોઈ કમી ન સર્જાય અને તેનો પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ રહે.
વર્તમાન ખાંડની સિઝનની વાત કરીએ તો કુલ ઉત્પાદનનો લગભગ 10 ટકા હિસ્સો એટલે કે લગભગ 30 લાખ મેટ્રિક ટન ખાંડ જેટલી શેરડીનો ઉપયોગ ઇથેનોલ બનાવવા માટે કરી લેવામાં આવ્યો હતો. હવે જો સરકાર આગામી સિઝનમાં શેરડીના રસ અને બી-હેવી મોલાસીસ (B-heavy molasses) થી ઇથેનોલ બનાવવા પર રોક લગાવી દે છે, તો લગભગ એટલી જ ભારી માત્રામાં વધારાની ખાંડ સીધી રીતે ઘરેલુ બજાર માટે ઉપલબ્ધ થઈ શકશે, જેનાથી ભાવને નિયંત્રિત કરવામાં મોટી મદદ મળશે.
શું મકાઈ અને ચોખાથી પૂરું થશે ઇથેનોલનું લક્ષ્ય?
જો કે, સરકાર માટે આ નિર્ણય લેવો એટલો આસાન પણ નહીં હોય કારણ કે ભારત સરકારે અગાઉથી જ પેટ્રોલમાં 20 ટકા ઇથેનોલ બ્લૅન્ડિંગ (મિશ્રણ) નું એક મોટું અને મહત્ત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય નક્કી કરી રાખ્યું છે.
જો શેરડીમાંથી બનતા ઇથેનોલની માત્રામાં ઘટાડો કરવામાં આવે, તો તે 20% ના ટાર્ગેટને જાળવી રાખવા માટે સરકારે મકાઈ (Maize) અને ચોખા (Rice) થી ઇથેનોલનું ઉત્પાદન ઝડપથી વધારવું પડશે. રાહતના સમાચાર એ છે કે દેશમાં હાલમાં મકાઈ અને ચોખાનો પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ હોવાની વાત સામે આવી રહી છે, જેનાથી આ વૈકલ્પિક વ્યવસ્થાને અમલમાં મૂકવામાં મદદ મળી શકે છે.
બી-હેવી મોલાસીસ પર લાગી શકે છે રોક, સી-હેવી ચાલુ રહેશે
મળેલી માહિતી મુજબ, સરકારની આ યોજના હેઠળ ખાંડની મિલોને સીધા શેરડીના રસ અને ‘બી-હેવી મોલાસીસ’ થી ઇથેનોલ બનાવવાથી રોકી શકાય છે.
જો કે, રાહતની વાત એ છે કે ખાંડ કાઢ્યા પછી જે અંતિમ ઉત્પાદન એટલે કે ‘સી-હેવી મોલાસીસ’ (C-heavy molasses) બચે છે, તેનાથી ઇથેનોલનું નિર્માણ પહેલાની જેમ ચાલુ રાખી શકાય છે. એવું કરવાથી એક તરફ જ્યાં બજારમાં ખાંડની સપ્લાય વધારવાનો હેતુ પૂરો થઈ જશે, તો બીજી તરફ પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ મિશ્રણ કરવાના રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યને પણ સંપૂર્ણપણે પ્રભાવિત થવાથી બચાવી શકાશે.
મોંઘવારી રોકવા માટે સરકારના અન્ય કડક પગલાં
નોંધનીય છે કે સરકારે વધતી જતી ફુગાવાને કાબુમાં લેવા માટે પહેલાથી જ ઘણા કડક પગલાં લીધાં છે. તેમાં ખાંડની નિકાસ પર પ્રતિબંધ અને કાળાબજારને રોકવા માટે વેપારીઓ પર સ્ટોક મર્યાદા લાદવાનો સમાવેશ થાય છે.
હવે ઇથેનોલ માટે શેરડીના વપરાશને નિયંત્રિત કરવાનો આ નવો પ્રસ્તાવ સરકારની તે જ રણનીતિનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ માનવામાં આવી રહ્યો છે, જેનો હેતુ આગામી મહિનાઓમાં ઘરેલુ બજારને સંભાળવાનો અને આકાશને સ્પર્શતી કિંમતોથી સામાન્ય જનતાને રાહત અપાવવાનો છે.
