કપાસ કે મગફળી? જાણો આ વર્ષે ગુજરાતના ખેડૂતોએ કયા પાકમાં લગાવ્યો સૌથી મોટો દાવ!
ગુજરાતમાં ચાલુ વર્ષે ચોમાસાના પ્રારંભિક તબક્કામાં જ સાર્વત્રિક અને ઉત્સાહજનક વરસાદ નોંધાયો છે. સારા વરસાદના પગલે રાજ્યભરના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ખેતીકામમાં અભૂતપૂર્વ ઝડપ જોવા મળી રહી છે. ખેતરો લીલાછમ થવા લાગ્યા છે અને ખેડૂતો વાવણીના કામમાં વ્યસ્ત બન્યા છે. રાજ્યના કૃષિ વિભાગ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડા અનુસાર, ગુજરાતના સામાન્ય સરેરાશ વાવેતર વિસ્તારની સામે અત્યાર સુધીમાં આશરે ૭૦ ટકા જેટલી વાવણી પૂરી થઈ ચૂકી છે. આ ટકાવારી દર્શાવે છે કે આ વર્ષે ચોમાસુ સિઝન ખેડૂતો માટે આશાસ્પદ સાબિત થઈ રહી છે.
૫૯.૨૬ લાખ હેક્ટરમાં વાવેતર સંપન્ન
કૃષિ વિભાગના અહેવાલ મુજબ, રાજ્યમાં ચાલુ ખરીફ સિઝન દરમિયાન અત્યાર સુધીમાં કુલ ૫૯.૨૬ લાખ હેક્ટર વિસ્તારમાં વિવિધ પાકોનું વાવેતર થઈ ગયું છે. સામાન્ય રીતે રાજ્યમાં જે સરેરાશ વાવેતર થતું હોય છે, તેના ૭૦ ટકા લક્ષ્યાંક અત્યાર સુધીમાં હાસલ કરી લેવાયો છે.
સાર્વત્રિક વરસાદને કારણે જમીનમાં પૂરતો ભેજ હોવાથી ખેડૂતોએ સમયસર વાવણી શરૂ કરી દીધી હતી. ઉત્તર ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર, મધ્ય ગુજરાત અને દક્ષિણ ગુજરાતના તમામ ઝોનમાં વાવેતરની કામગીરી સુચારુ રૂપે આગળ વધી રહી છે. જો આગામી દિવસોમાં પણ હવામાન અનુકૂળ રહેશે, તો બાકી રહેલું વાવેતર પણ ઝડપથી પૂર્ણ થઈ જશે.
કપાસ અને મગફળી: ગુજરાતના કૃષિ અર્થતંત્રના બે મજબૂત સ્તંભ
ગુજરાતનું કૃષિ અર્થતંત્ર મુખ્યત્વે કપાસ અને મગફળીના ઉત્પાદન પર ખૂબ મોટો આધાર રાખે છે. આ વર્ષે પણ ખેડૂતોએ આ બે મુખ્ય પાકો પર જ સૌથી વધુ ભરોસો મૂક્યો છે. કુલ થયેલા ૫૯.૨૬ લાખ હેક્ટરના વાવેતરમાંથી ૬૩ ટકાથી પણ વધુ હિસ્સો માત્ર કપાસ અને મગફળીનો જ છે.
-
કપાસનું વાવેતર: રાજ્યમાં દર વર્ષની જેમ આ વર્ષે પણ કપાસ વાવેતરની દ્રષ્ટિએ પ્રથમ ક્રમે રહ્યો છે. અત્યાર સુધીમાં રાજ્યમાં ૨૦ લાખ હેક્ટરથી વધુ વિસ્તારમાં કપાસનું વાવેતર સંપન્ન થઈ ચૂક્યું છે, જે તેના સામાન્ય વાવેતર વિસ્તારના ૮૪ ટકા જેટલું થાય છે.
-
મગફળીનું વાવેતર: મુખ્ય રોકડિયા અને તેલીબિયાં પાક તરીકે મગફળી બીજા ક્રમે છે. રાજ્યમાં ૧૭.૫૦ લાખ હેક્ટરથી વધુ જમીનમાં મગફળીનું વાવેતર થઈ ગયું છે. સામાન્ય વાવેતર વિસ્તારની સરખામણીએ મગફળીનું વાવેતર ૯૧ ટકા જેટલું નોંધપાત્ર પૂર્ણ થઈ ગયું છે.
આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે ગુજરાતના ખેડૂતો આ વર્ષે પણ તેલીબિયાં અને કમાણી કરાવી આપતા રોકડિયા પાકોને વધુ પ્રાધાન્ય આપી રહ્યા છે.
સોયાબીનના વાવેતરમાં અભૂતપૂર્વ ઉછાળો
ચાલુ ખરીફ સિઝનનું સૌથી મોટું અને આશ્ચર્યજનક પાસું સોયાબીનના વાવેતરમાં થયેલો સતત વધારો છે. વિતેલા કેટલાક વર્ષોથી ગુજરાતમાં સોયાબીન પ્રત્યે ખેડૂતોનો મોહ વધ્યો છે, પરંતુ આ વર્ષે તેમાં વિક્રમજનક ઉત્સાહ જોવા મળ્યો છે.
સોયાબીનના સામાન્ય વાવેતર વિસ્તારની સરખામણીએ અત્યાર સુધીમાં ૯૯ ટકા વાવેતર પૂર્ણ થઈ ગયું છે. એટલે કે રાજ્યમાં ૨.૭૯ લાખ હેક્ટર વિસ્તારમાં સોયાબીન વવાઈ ચૂક્યા છે. ઓછો ખર્ચ, ટૂંકા ગાળામાં તૈયાર થતો પાક અને બજારમાં મળતા સારા ભાવના કારણે ખેડૂતો હવે સોયાબીન તરફ વધુ આકર્ષાઈ રહ્યા છે.
વિવિધ પાકોની સ્થિતિ અને વાવેતરની ટકાવારી
સામાન્ય વાવેતર વિસ્તારની સરખામણીએ અન્ય પાકોની સ્થિતિ જોઈએ તો ખેડૂતોએ લગભગ તમામ મુખ્ય પાકોમાં વાવણીનો મોટો હિસ્સો પૂર્ણ કરી લીધો છે:
-
મકાઈ: ૯૦ ટકા વાવેતર સંપન્ન
-
અડદ: ૮૬ ટકા વાવેતર સંપન્ન
-
તુવેર: ૭૬ ટકા વાવેતર સંપન્ન
-
શાકભાજી: ૬૪ ટકા વાવેતર સંપન્ન
-
બાજરી: ૬૦ ટકા વાવેતર સંપન્ન
કઠોળ પાકોના વાવેતરમાં નોંધપાત્ર સુધારો
રાજ્યમાં કઠોળ પાકોનું વાવેતર પણ આ વર્ષે પ્રોત્સાહક રહ્યું છે. ગત વર્ષના સમાન સમયગાળાની સરખામણીએ આ વર્ષે કઠોળના વાવેતરમાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળ્યો છે. ગત વર્ષે આ સમયે ૨.૫૨ લાખ હેક્ટરમાં કઠોળનું વાવેતર થયું હતું, જે આ વર્ષે વધીને ૨.૮૫ લાખ હેક્ટર સુધી પહોંચી ગયું છે.
આ વાવેતર તેના સામાન્ય વિસ્તારના ૬૮ ટકા જેટલું થાય છે. કઠોળ પાકોની વિગતવાર સ્થિતિ નીચે મુજબ છે:
૧. તુવેર: કઠોળમાં સૌથી વધુ વાવેતર તુવેરનું થયું છે, જે ૧.૯૪ લાખ હેક્ટર (૭૬ ટકા) નોંધાયું છે.
૨. અડદ: અડદનું વાવેતર ૭૦,૭૭૨ હેક્ટર (૮૬ ટકા) વિસ્તારમાં પૂર્ણ થયું છે.
૩. મગ: મગનું વાવેતર હાલમાં થોડું ધીમું છે અને માત્ર ૧૧,૯૦૦ હેક્ટર (૨૧ ટકા) વિસ્તારમાં જ વાવણી થઈ છે.
ધાન્ય પાકો: ડાંગર અને મકાઈનો દબદબો
ધાન્ય પાકોની વાત કરીએ તો રાજ્યમાં અત્યાર સુધીમાં કુલ ૮.૩૯ લાખ હેક્ટરમાં ધાન્ય પાકોનું વાવેતર નોંધાયું છે, જે સામાન્ય વિસ્તારના ૬૧ ટકા થાય છે.
-
ડાંગર: ધાન્ય પાકોમાં ૪.૬૩ લાખ હેક્ટર વાવેતર સાથે ડાંગર પ્રથમ ક્રમે છે. દક્ષિણ ગુજરાત અને મધ્ય ગુજરાતના ખેડૂતો ડાંગરની રોપણીમાં વ્યસ્ત છે. ડાંગર એ મુખ્યત્વે ધરૂ વાવીને રોપણી આધારિત પાક હોવાથી આગામી દિવસોમાં વરસાદની અનુકૂળતા સાથે ડાંગરના વાવેતરના આંકડામાં હજુ પણ મોટો વધારો થવાની પૂરતી શક્યતાઓ છે.
-
મકાઈ: ૨.૫૪ લાખ હેક્ટર વાવેતર સાથે મકાઈ બીજા ક્રમે છે.
-
જુવાર: જુવારના વાવેતરમાં આ વર્ષે મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. ચાલુ વર્ષે ૧૦,૩૦૧ હેક્ટરમાં જુવાર વવાઈ છે, જે ગત વર્ષે આ સમયે માત્ર ૪,૩૧૯ હેક્ટર જ હતી. એટલે કે જુવારનું વાવેતર બમણા કરતાં પણ વધી ગયું છે.
દિવેલા અને અન્ય રોકડિયા પાકોની સંભાવનાઓ
તેલીબિયાં વર્ગમાં સમાવિષ્ટ દિવેલા (એરંડા)નું વાવેતર હાલમાં ૫૨,૬૫૫ હેક્ટરમાં થયું છે, જ્યારે તલનું વાવેતર ૭,૫૯૭ હેક્ટર વિસ્તારમાં નોંધાયું છે.
અહીં નોંધનીય છે કે, ગુજરાતમાં દિવેલા એવો પાક છે જેનું મુખ્ય વાવેતર ઓગસ્ટ મહિના દરમિયાન થતું હોય છે. આથી કૃષિ નિષ્ણાતોના મતે આગામી બે થી ત્રણ અઠવાડિયામાં દિવેલાના વાવેતર ક્ષેત્રમાં ખૂબ જ મોટો અને નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળશે.
ઘાસચારો અને શાકભાજીનું વાવેતર
ખેતીની સાથે પશુપાલન પર નભતા ગ્રામીણ પરિવાર માટે ઘાસચારાનું વાવેતર પણ એટલું જ મહત્વનું છે. રાજ્યમાં અત્યાર સુધીમાં ૫.૨૧ લાખ હેક્ટરમાં ઘાસચારાનું વાવેતર થયું છે, જે તેના સામાન્ય વિસ્તારના ૫૧ ટકા જેટલું છે.
આ ઉપરાંત, શાકભાજીનું વાવેતર ૧.૭૧ લાખ હેક્ટર (૬૪ ટકા) અને બાજરાનું વાવેતર ૧.૦૬ લાખ હેક્ટર (૬૦ ટકા) વિસ્તારમાં પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે.
