દસ્તાવેજ પર સહી કરતા પહેલાં નિયમો અને શરતો ધ્યાનથી વાંચો
આજના આધુનિક સમયમાં નવું ઘર ખરીદવું હોય, બાળકોનું ઉચ્ચ શિક્ષણ હોય, પરિવારમાં લગ્ન પ્રસંગ હોય, તબીબી કટોકટી આવી પડે કે પછી કાર ખરીદવી હોય, લોકો ખૂબ જ સરળતાથી બેંક કે નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસેથી લોનનો સહારો લે છે. નિઃસંદેહ લોન એ તાત્કાલિક નાણાકીય જરૂરિયાતો પૂરી કરવાનો એક સારો અને સગવડભર્યો રસ્તો છે, પરંતુ જો પૂરતા આયોજન વગર લોન લેવામાં આવે તો તે ભવિષ્યમાં ભારે આર્થિક મુશ્કેલીઓ અને દેવાના ડુંગર નીચે ધકેલી શકે છે.
નાણાકીય નિષ્ણાતોના મતે, કોઈપણ પ્રકારની લોન માટે અરજી કરતા પહેલા પોતાની આવક, જરૂરિયાત, ચુકવણી ક્ષમતા અને બેંકની શરતોનું કાળજીપૂર્વક મૂલ્યાંકન કરવું અત્યંત અનિવાર્ય છે. લોન લેતી વખતે ફસાઈ ન જવાય તે માટે ૬ સુવર્ણ નિયમો ખાસ યાદ રાખવા જેવા છે.
૧. જરૂરિયાત મુજબ જ રકમની પસંદગી કરો
લોન લેતા પહેલાં સૌથી પહેલું અને મહત્વનું સવાલ એ હોવો જોઈએ કે તમને ખરેખર કેટલા નાણાંની જરૂર છે. ઘણીવાર બેંકો દ્વારા મોટી રકમની લોન ઓફર કરવામાં આવે છે અને લોકો જરૂરિયાત કરતાં વધુ રકમ (ઓવરલિવરેજ) ઉધાર લઈ લે છે. આ નિર્ણયના કારણે માસિક હપ્તો (EMI) વધી જાય છે અને લાંબા ગાળે બજેટ ખોરવાઈ જાય છે. તેથી માત્ર એટલી જ લોન લો જેટલી ખરેખર જરૂર હોય અને જેની ચુકવણી તમે આસાનીથી કરી શકો.
૨. તમારી EMI ચુકવણી ક્ષમતા ચકાસો
બેંકમાંથી રકમ મેળવતા પહેલાં તમારી માસિક આવક અને દૈનિક કે ફિક્સ્ડ ખર્ચાઓનું ચોક્કસ મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ. સામાન્ય નિયમ મુજબ, તમારી તમામ લોનની કુલ EMI તમારી માસિક ચોખ્ખી આવકના ૩૦ થી ૪૦ ટકાથી વધુ ન હોવી જોઈએ. જો હપ્તો તમારી આવકનો મોટો હિસ્સો રોકી લેશે, તો ઘરમાં અણધાર્યા ખર્ચ કે બચત માટે ભંડોળ બચશે નહીં, જેનાથી માનસિક તણાવ ઊભો થશે.
૩. વ્યાજ દરો અને હિડન ચાર્જીસની તુલના કરો
તમામ બેંકો અને એનબીએફસી (NBFC) ના વ્યાજ દરો, પ્રોસેસિંગ ફી, પ્રી-પેમેન્ટ ચાર્જીસ અને મોડી ચુકવણીના દંડ અલગ-અલગ હોય છે. તેથી પહેલી જ બેંકની ઓફર જોઈને ઉતાવળમાં નિર્ણય ન લેવો જોઈએ. વિવિધ બેંકોના દરોની સરખામણી કરો. કેટલીકવાર બેંક વ્યાજ દર ઓછો બતાવે છે પરંતુ ભારે પ્રોસેસિંગ ફી કે એડમિનિસ્ટ્રેટિવ ચાર્જ વસૂલીને લોન મોંઘી બનાવી દે છે.
૪. ક્રેડિટ સ્કોર (CIBIL Score) પર ખાસ ધ્યાન આપો
તમારો ક્રેડિટ સ્કોર એ તમારી નાણાકીય શિસ્તનું પ્રતિબિંબ છે. સારો ક્રેડિટ સ્કોર (૭૫૦ કે તેથી વધુ) માત્ર લોન ઝડપથી મંજૂર કરાવવામાં જ મદદ નથી કરતો, પરંતુ બેંકો પાસેથી ઓછા વ્યાજ દરે લોન મેળવવામાં પણ મદદરૂપ થાય છે. ક્રેડિટ કાર્ડના બિલ અને જૂના હપ્તા સમયસર ચૂકવવાથી સ્કોર સુધરે છે. જો તમારો સ્કોર ઓછો હોય તો પહેલાં તેને સુધારવાનો પ્રયાસ કરો અને ત્યારબાદ જ અરજી કરો.
૫. એકસાથે બહુવિધ બેંકોમાં અરજી કરવાનું ટાળો
ઘણા લોકો એવું માને છે કે એકસાથે ૪-૫ બેંકોમાં લોન માટે અરજી કરવાથી ક્યાંક ને ક્યાંકથી તો લોન પાસ થઈ જ જશે. પરંતુ વાસ્તવમાં આ વિચારસરણી ખોટી છે. જ્યારે તમે ટૂંકા સમયગાળામાં ઘણી જગ્યાએ અરજી કરો છો, ત્યારે દરેક બેંક તમારા ક્રેડિટ રિપોર્ટની તપાસ (Hard Inquiry) કરે છે. આનાથી ધિરાણકર્તાઓને લાગે છે કે તમે નાણાકીય સંકટમાં છો, જેનાથી તમારો ક્રેડિટ સ્કોર ઘટે છે અને લોન રિજેક્ટ થવાનું જોખમ વધી જાય છે.
૬. લોનના દસ્તાવેજો અને શરતો કાળજીપૂર્વક વાંચો
લોન મંજૂર થતી વખતે મળતા એગ્રીમેન્ટ કે દસ્તાવેજો સામાન્ય રીતે લાંબા અને જટિલ હોય છે, તેથી લોકો સહી કરીને ઝડપથી પ્રક્રિયા પૂરી કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. પરંતુ દસ્તાવેજમાં લખેલા નિયમો, જેમ કે વ્યાજ દર ફ્લોટિંગ છે કે ફિક્સ, પ્રી-ક્લોઝર પેનલ્ટી કેટલી છે, અને હિડન કોસ્ટ કઈ છે તે વાંચ્યા વગર સહી કરવી ભવિષ્યમાં ભારે પડી શકે છે.
નાણાકીય સલાહકારો જણાવે છે કે લોન એ એક જવાબદારી છે, તેથી યોગ્ય આયોજન અને સમયસર ચુકવણીની શિસ્ત જાળવીને જ લોનનો લાભ લેવો જોઈએ.
