ITR ફાઇલ કરતા પહેલા આ જાણી લો: રિબેટ અને ડિડક્શન વચ્ચેનો મોટો તફાવત, જે બચાવશે તમારા હજારો રૂપિયા
આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની સીઝન આવે એટલે મધ્યમ વર્ગના કરદાતાઓ માટે ગણતરીઓનો દોર શરૂ થઈ જાય છે. ભારત સરકાર દ્વારા ટેક્સ સિસ્ટમને સરળ બનાવવાના પ્રયાસો છતાં, સામાન્ય માણસ માટે હજુ પણ ‘ડિડક્શન’ (કપાત) અને ‘રિબેટ’ (કરમુક્તિ) વચ્ચેનો તફાવત સમજવો થોડો અઘરો લાગે છે. ખાસ કરીને જેઓ પહેલીવાર રિટર્ન ભરી રહ્યા છે, તેમના માટે આ શબ્દોની માયાજાળ ઘણીવાર ગૂંચવણભરી સાબિત થાય છે.
ઇન્કમ ટેક્સ રિબેટ: સામાન્ય કરદાતા માટે સરકારની મોટી ભેટ
સૌ પ્રથમ એ સમજવું જરૂરી છે કે ‘રિબેટ’ શું છે. ટેક્સ રિબેટ એટલે તમારા જે તે નાણાકીય વર્ષના કુલ ટેક્સ બિલમાં મળતી સીધી રાહત. તે મુખ્યત્વે ઓછી અને મધ્યમ આવક ધરાવતા લોકો માટે બનાવવામાં આવી છે જેથી તેમના પર ટેક્સનો બોજ ન પડે.
ભારત સરકાર આવકવેરા કાયદાની કલમ 87A હેઠળ આ રિબેટ આપે છે. યાદ રાખશો કે રિબેટ તમારી આવક પર નહીં, પણ તમારા ગણાયેલા ટેક્સ પર મળે છે.
જૂની vs નવી ટેક્સ વ્યવસ્થા: ક્યાં કેટલી મળશે છૂટ?
સરકારે હાલમાં બે પ્રકારની ટેક્સ વ્યવસ્થા અમલી બનાવી છે, અને બંનેમાં રિબેટના નિયમો અલગ-અલગ છે:
-
જૂની ટેક્સ વ્યવસ્થા (Old Tax Regime): જો તમે જૂની સિસ્ટમ પસંદ કરો છો, તો તમારી કુલ કરપાત્ર આવક ₹5 લાખ સુધી હોય ત્યાં સુધી જ રિબેટ મળે છે. આ અંતર્ગત તમને મહત્તમ ₹12,500 સુધીની ટેક્સ રિબેટ મળે છે. એટલે કે ₹5 લાખ સુધીની આવક પર તમારે કોઈ ટેક્સ ચૂકવવો પડતો નથી.
-
નવી ટેક્સ વ્યવસ્થા (New Tax Regime): આ વ્યવસ્થા હવે ડિફોલ્ટ બની ગઈ છે અને સરકાર તેને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. અહીં રાહતનો વ્યાપ ઘણો મોટો છે. જો તમારી વાર્ષિક આવક ₹12 લાખ સુધી છે, તો તમે ₹60,000 સુધીની રિબેટ મેળવી શકો છો. આનો અર્થ એ થયો કે ₹12 લાખ સુધી કમાતા પગારદાર વ્યક્તિને નવી ટેક્સ સિસ્ટમમાં ઘણો મોટો ફાયદો મળી શકે છે.
રિબેટ લાગુ કરવાની પ્રક્રિયા અને ગણતરી
ઘણા લોકો માને છે કે 80C કે અન્ય રોકાણો એ જ રિબેટ છે, પણ હકીકતમાં તે ‘ડિડક્શન’ છે. રિબેટની ગણતરી કરવાની એક ચોક્કસ પદ્ધતિ હોય છે:
૧. સેસ (Cess) પહેલા ગણતરી: આવકવેરાના નિયમ મુજબ, 4% હેલ્થ અને એજ્યુકેશન સેસ ઉમેરતા પહેલા કુલ ટેક્સ પર રિબેટ લાગુ કરવામાં આવે છે.
૨. કલમ 87A નો ઉપયોગ: જ્યારે તમે તમારું રિટર્ન ફાઇલ કરો છો, ત્યારે સિસ્ટમ તમારી કુલ આવકના આધારે આ કલમ હેઠળ રિબેટની ગણતરી કરે છે. જો તમારી આવક મર્યાદાની અંદર હોય, તો ટેક્સની રકમ શૂન્ય થઈ જાય છે.
ITR ફાઇલ કરતી વખતે રિબેટ કેવી રીતે ક્લેમ કરશો?
રિટર્ન ભરતી વખતે નીચેના પગલાં અનુસરવાથી તમે ભૂલ વગર રિબેટનો લાભ લઈ શકશો:
પગલું ૧: ગ્રોસ ટોટલ ઇન્કમની ગણતરી
તમારા પગાર, વ્યાજની આવક, ઘરભાડું કે અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી મળેલી વર્ષની તમામ આવકનો સરવાળો કરો.
પગલું ૨: કપાત (Deductions) બાદ કરવી
જો તમે જૂની સિસ્ટમમાં છો, તો 80C (LIC, PPF), 80D (મેડિક્લેમ) જેવી કપાત બાદ કરો. નવી સિસ્ટમમાં સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન સિવાયની મોટાભાગની કપાત મળતી નથી, પરંતુ ₹12 લાખની રિબેટ મર્યાદા તેને સરભર કરી દે છે.
પગલું ૩: ટેક્સેબલ ઇન્કમ નક્કી કરવી
તમામ કપાત બાદ કર્યા પછી જે રકમ વધે તેને ‘નેટ ટેક્સેબલ ઇન્કમ’ કહેવાય. જો આ રકમ નવી સિસ્ટમ મુજબ ₹12 લાખ કે જૂની મુજબ ₹5 લાખથી ઓછી હોય, તો તમે રિબેટ માટે પાત્ર છો.
પગલું ૪: ફોર્મ પસંદગી
આવકવેરા વિભાગે હવે ITR-1, ITR-2 અને ITR-3 ફોર્મ્સને અપડેટ કર્યા છે, જેથી કરદાતાઓ સરળતાથી રિબેટ ક્લેમ કરી શકે.
માર્જિનલ રિલીફ: થોડી વધુ આવક ધરાવતા લોકો માટે સુરક્ષા કવચ
નવી ટેક્સ વ્યવસ્થામાં ઘણીવાર એવું બને કે કોઈની આવક ₹12 લાખની મર્યાદાથી માત્ર ₹5,000 કે ₹10,000 જ વધારે હોય. આવા કિસ્સામાં રિબેટ જતી રહેવાથી ટેક્સ ખૂબ વધી શકે છે. આ અન્યાય રોકવા માટે સરકાર ‘માર્જિનલ રિલીફ’ આપે છે. આ અંતર્ગત તમારો ટેક્સ તમારી વધારાની આવક કરતાં વધુ ન હોવો જોઈએ. તે ખાતરી કરે છે કે ₹12 લાખથી થોડી જ ઉપરની આવક ધરાવતા લોકોએ આકરો ટેક્સ ન ભરવો પડે.
કઈ આવક પર રિબેટ નહીં મળે? (અપવાદો)
રિબેટ દરેક પ્રકારની આવક પર ઉપલબ્ધ નથી. કેટલાક કિસ્સાઓમાં તમારે પૂરો ટેક્સ ભરવો જ પડશે:
-
શેરબજારના નફા પર: જો તમને શેરબજાર કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાંથી લોંગ ટર્મ કે શોર્ટ ટર્મ કેપિટલ ગેઈન થયો હોય (કલમ 112A અને 111A), તો તેના પર 87A ની રિબેટ મળતી નથી.
-
લોટરી અને ગેમ શો: લોટરી, હોર્સ રેસિંગ કે અન્ય કોઈ જુગાર અથવા ગેમ શોમાંથી મળેલી આવક પર આ છૂટ મળતી નથી.
-
બિન-રહેવાસી (NRI): આ રિબેટનો લાભ માત્ર ભારતીય રહેવાસીઓ માટે જ છે. NRI, કંપનીઓ, ફર્મ કે HUF (હિન્દુ અવિભાજિત પરિવાર) આ રિબેટ મેળવી શકતા નથી.
