શું ભારત હવે દુનિયાનું નવું ટેક હબ બની ગયું છે? જાણો કેવી રીતે બદલાઈ ગઈ ભારતની તસવીર!
એક સમય એવો હતો જ્યારે ભારત ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદનોના મામલે સંપૂર્ણપણે આયાત પર નિર્ભર હતું. મોબાઈલ ફોન હોય કે કમ્પ્યુટર, તેના નાનામાં નાના સ્પેરપાર્ટ્સ માટે પણ આપણે વિદેશી દેશો સામે જોવું પડતું હતું. પરંતુ છેલ્લા એક દાયકામાં ભારતની આ તસવીર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે. આજે ભારત માત્ર ઈલેક્ટ્રોનિક્સનો ગ્રાહક નથી રહ્યો, પરંતુ તે ગ્લોબલ ટેકનોલોજી સપ્લાય ચેઈનનો એક અત્યંત મહત્વનો હિસ્સો બની ગયો છે. કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે તાજેતરમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ૧૨ વર્ષના કાર્યકાળ દરમિયાન આ ક્ષેત્રમાં આવેલા ક્રાંતિકારી બદલાવ પર પ્રકાશ પાડ્યો છે.
ચીનને રૂ. ૩૫,૦૦૦ કરોડના પાર્ટ્સનો નિકાસ
ઈલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે ભારતની સફળતાનું સૌથી મોટું પ્રમાણ એ છે કે આપણે હવે દુનિયાના સૌથી મોટા ઈલેક્ટ્રોનિક્સ હબ ગણાતા ચીનને પણ માલ સપ્લાય કરી રહ્યા છીએ. મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવના જણાવ્યા અનુસાર, ગત વર્ષે ભારતે ચીનને આશરે ૩૫,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાના ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ઘટકો (Components) નિકાસ કર્યા છે. આ આંકડો એ સાબિત કરવા માટે પૂરતો છે કે ભારતીય કંપનીઓ હવે વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની ક્ષમતા અને ગુણવત્તા મજબૂત કરી રહી છે. ભારતનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર તૈયાર વસ્તુઓ બનાવવાનો નથી, પરંતુ એવા મહત્વના પુર્જાઓ બનાવવાનો પણ છે જેના પર સમગ્ર ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગ ટકેલો છે.
રોજગારના નવા દ્વાર: ૨૫ લાખ નવી નોકરીઓ
ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રે થયેલી આ પ્રગતિનો સીધો ફાયદો દેશના યુવાનોને થયો છે. સરકારી આંકડા મુજબ, આ ક્ષેત્રમાં અત્યાર સુધીમાં ૨૫ લાખ જેટલી નવી અને ગુણવત્તાસભર નોકરીઓનું સર્જન થયું છે. ઘણા ટીકાકારો એમ કહેતા હતા કે ભારત માત્ર વિદેશી કંપનીઓના પાર્ટ્સ જોડીને (સ્કૂડ્રાઈવર ટેકનોલોજી) કામ ચલાવી રહ્યું છે, પરંતુ મંત્રીએ આ દાવાને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યો છે. તેમણે સમજાવ્યું કે, ચીન, તાઈવાન અને વિયેતનામ જેવા દેશોએ પણ પોતાની સફર તૈયાર ઉત્પાદનો (Finished Goods) બનાવીને જ શરૂ કરી હતી. ભારત પણ તે જ માર્ગે આગળ વધી રહ્યું છે – પહેલા તૈયાર પ્રોડક્ટ, પછી મોડ્યુલ અને હવે કોમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ તરફ.
ઈન્વેસ્ટમેન્ટ અને નવી ફેક્ટરીઓનું મોજું
ભારત સરકારનું વર્તમાન ધ્યાન ઈલેક્ટ્રોનિક્સ કોમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવા પર છે. આ દિશામાં કામ કરતા અત્યારે દેશભરમાં લગભગ ૭૫ જેટલી નવી કોમ્પોનન્ટ ફેક્ટરીઓનું નિર્માણ કાર્ય પૂરજોશમાં ચાલી રહ્યું છે. સરકારનો મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક આગામી બે થી ત્રણ વર્ષમાં દેશમાં આવી ૨૫૦ નવી ફેક્ટરીઓ સ્થાપિત કરવાનો છે.
આ માટે સરકારે ‘ઈલેક્ટ્રોનિક્સ કોમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ’ (ECMS) જેવી પહેલ શરૂ કરી છે. માર્ચ મહિનામાં જ સરકારે ૨૯ નવા પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી છે, જેમાં ૭,૧૦૪ કરોડ રૂપિયાનું મોટું રોકાણ આવવાનું છે. અંદાજ છે કે આ પ્રોજેક્ટ્સથી ૮૪,૫૧૫ કરોડ રૂપિયાનું ઉત્પાદન થશે અને ૧૪,૦૦૦ થી વધુ પ્રત્યક્ષ રોજગારીનું સર્જન થશે. આ સિવાય, અગાઉ પણ ૪૬ પ્રસ્તાવોને મંજૂરી મળી ચુકી છે, જેમાં ૫૪,૫૬૭ કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ સામેલ છે.
ભવિષ્યની રાહ
ભારત હવે ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ થી આગળ વધીને ‘મેક ફોર ધ વર્લ્ડ’ ના મંત્ર પર ચાલી રહ્યું છે. ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં સ્વાયત્તતા મેળવવી એ માત્ર આર્થિક બાબત નથી, પણ સુરક્ષા અને ગર્વની વાત પણ છે. જ્યારે દેશમાં જ ચિપસેટ, ડિસ્પ્લે અને અન્ય મહત્વના પાર્ટ્સ બનશે, ત્યારે ભારત વૈશ્વિક ઈલેક્ટ્રોનિક્સ માર્કેટમાં એક સુપરપાવર તરીકે ઉભરી આવશે.
